Οι τροφές χάνουν τη θρεπτική τους αξία – Η προειδοποίηση των επιστημόνων
- Τα επίπεδα θρεπτικών συστατικών σε βασικές καλλιέργειες έχουν μειωθεί λόγω CO₂.
- Η μείωση μπορεί να επιδεινώσει παγκόσμια προβλήματα υποσιτισμού και αναιμίας.
- Οι επιπτώσεις αναμένεται να επηρεάσουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής συχνά δεν είναι άμεσα ορατός.
Σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς το μεταβαλλόμενο περιβάλλον του πλανήτη επηρεάζει την καθημερινότητά μας, επιστήμονες προειδοποιούν ότι η αυξανόμενη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) στην ατμόσφαιρα κάνει τα φυτά που καταναλώνουμε λιγότερο θρεπτικά. Αν και οι αλλαγές είναι λεπτές, ενδέχεται ήδη να θέτουν σε κίνδυνο εκατομμύρια ανθρώπους με κακή διατροφή — και εκατοντάδες εκατομμύρια ακόμη, εάν η τάση συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες.
«Οι διατροφές που έχουμε σήμερα έχουν χαμηλότερη θρεπτική πυκνότητα από εκείνες των παππούδων μας, ακόμη κι αν καταναλώνουμε ακριβώς τα ίδια τρόφιμα», δήλωσε η Kristie Ebi, καθηγήτρια στο Center for Health and the Global Environment του University of Washington, στην Washington Post.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο στο επιστημονικό περιοδικό Global Change Biology, ερευνητές από την Ολλανδία ανέλυσαν τα επίπεδα θρεπτικών συστατικών σε 43 καλλιέργειες — από ρύζι και σόγια έως σιτάρι — που αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειονότητα των φυτικών τροφών που καταναλώνει ο άνθρωπος. Διαπίστωσαν ότι βασικά θρεπτικά στοιχεία, όπως η πρωτεΐνη, ο σίδηρος και ο ψευδάργυρος, έχουν μειωθεί κατά 3,2% από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η αιτία, σύμφωνα με τους ίδιους, είναι η αύξηση των επιπέδων CO₂ στην ατμόσφαιρα.
Η πτώση δεν είναι δραματική, αλλά σηματοδοτεί την αρχή μιας ανησυχητικής πορείας. Καθώς οι διατροφές δισεκατομμυρίων ανθρώπων βρίσκονται ήδη στα όρια του υποσιτισμού, η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Sterre ter Haar, προειδοποίησε ότι αυτά τα λίγα ποσοστιαία σημεία θα μπορούσαν να οδηγήσουν εκατομμύρια ανθρώπους σε υγειονομική κρίση. Εκτιμάται ότι ήδη το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από αναιμία, μια κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός δεν μπορεί να παράγει αρκετά αιμοσφαίρια για τη μεταφορά οξυγόνου.
Τα φυτά ευδοκιμούν χάρη στο CO₂, μετατρέποντάς το σε σάκχαρα που τους παρέχουν ενέργεια, γεγονός που κάνει το φαινόμενο να φαίνεται αντιφατικό. Ωστόσο, η θρεπτική τους αξία για τον άνθρωπο προέρχεται από τα μέταλλα που απορροφούν από το έδαφος. Το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να τα βοηθά να μεγαλώνουν πιο γρήγορα και να γίνονται μεγαλύτερα, αλλά η πρόσληψη αυτών των θρεπτικών στοιχείων δεν αυξάνεται, με αποτέλεσμα να μειώνεται η συγκέντρωσή τους.
Και δεν είναι μόνο αυτό. Η αυξημένη παρουσία CO₂ σημαίνει ότι τα φυτά δεν χρειάζεται να ανοίγουν τόσο συχνά τα μικροσκοπικά τους στόματα, τα λεγόμενα στόματα (stomata), για να προσλάβουν αέρα. Όταν αυτά ανοίγουν, μέρος του νερού εξατμίζεται. Καθώς όμως ανοίγουν λιγότερο συχνά, μειώνεται και η απορρόφηση νερού από τις ρίζες — νερού που περιέχει τα πολύτιμα μέταλλα που χρειαζόμαστε.
«Το φυτό γίνεται πιο αποδοτικό, αλλά αυτό έχει κόστος για τον άνθρωπο», δήλωσε στην Washington Post ο Lewis Ziska, βιολόγος φυτών στο Columbia University, ο οποίος μελετά το φαινόμενο εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Και το κόστος αυτό είναι σημαντικό. Σύμφωνα με μελέτη του 2018, επιπλέον 175 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν προβλήματα λόγω έλλειψης ψευδαργύρου εξαιτίας της μείωσης των θρεπτικών στοιχείων στα τρόφιμα από τη ρύπανση CO₂. Παράλληλα, περίπου 1,4 δισεκατομμύρια γυναίκες και παιδιά ενδέχεται να χάσουν έως και 4% του σιδήρου από τη διατροφή τους, επιδεινώνοντας την αναιμία — μια κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές στην εγκυμοσύνη, αναπτυξιακά προβλήματα και ακόμη και θάνατο.
