Παρέμβαση Τζεντιλόνι: Η παγκόσμια οικονομία ενώπιον μιας νέας κρίσης χρέους

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας νέας κρίσης χρέους, προειδοποιεί ο πρώην Ευρωπαίος Επίτροπος Οικονομίας, Πάολο Τζεντιλόνι (Paolo Gentiloni). 

Παρότι ο πόλεμος στο Ιράν λειτούργησε ως η σπίθα που άναψε τη φωτιά, τα εύφλεκτα υλικά συσσωρεύονταν για πάνω από μία δεκαετία. Η υπερχρέωση, τα αυξημένα επιτόκια, οι διαρκείς ανάγκες αναχρηματοδότησης και οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας δοκιμάζουν πλέον τα όρια της υφιστάμενης διεθνούς αρχιτεκτονικής χρέους.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου το δημόσιο χρέος εκτινάχθηκε στα 35 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025, καταγράφοντας αύξηση 10,5% μέσα σε μόλις ένα έτος. 

Σύμφωνα με στοιχεία του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP), η διάμεση αναπτυσσόμενη χώρα δαπανά πλέον περίπου το 9,5% των κρατικών της εσόδων αποκλειστικά για την πληρωμή τόκων, ποσοστό που αποτελεί υψηλό 25ετίας. 

Την ίδια στιγμή, 32 χώρες χαμηλού εισοδήματος βρίσκονται σε καθεστώς δυσπραγίας χρέους ή αντιμετωπίζουν υψηλό σχετικό κίνδυνο. Παράλληλα, οι διαδικασίες αναδιάρθρωσης με ιδιώτες πιστωτές απαιτούν πλέον κατά μέσο όρο 2,5 χρόνια, διάρκεια διπλάσια συγκριτικά με την περίοδο πριν από την πανδημία.

Όπως επισημαίνει ο Πάολο Τζεντιλόνι, ο πυρήνας του προβλήματος δεν εντοπίζεται μόνο στο συνολικό ύψος του οφειλόμενου ποσού, αλλά στο αυξημένο κόστος και την έλλειψη διαθεσιμότητας νέας χρηματοδότησης. 

Τα πραγματικά επιτόκια αυξάνονται ταχύτερα από την ικανότητα των κρατών να εξυπηρετούν τις υποχρεώσεις τους μέσω των εξαγωγών και των φορολογικών εσόδων. Ακόμη και χώρες με σταθεροποιημένο λόγο χρέους προς ΑΕΠ έρχονται αντιμέτωπες με σοβαρές πιέσεις ρευστότητας, όταν καλούνται να ανακυκλώσουν σημαντικά ποσά χρέους με πολύ υψηλότερα επιτόκια.

Η πρόκληση αυτή δεν περιορίζεται στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ο συνολικός λογαριασμός τόκων στις χώρες του ΟΟΣΑ έχει ξεπεράσει τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες απορροφούν τεράστια κεφάλαια λόγω του αυξανόμενου δημόσιου δανεισμού, οι εταιρείες τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης προσφεύγουν μαζικά στις αγορές ομολόγων, ενώ οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες και οι νέες δημοσιονομικές δεσμεύσεις ασκούν περαιτέρω αυξητικές πιέσεις στα επιτόκια.

Όταν ο μεγαλύτερος δανειζόμενος στον κόσμο μπορεί να δανείζεται σχεδόν ανεξάντλητα, τις συνέπειες καλούνται να πληρώσουν χώρες με πολύ μικρότερες χρηματοδοτικές ανάγκες.

Αυτή η ανισορροπία καθιστά τη διεθνή αρχιτεκτονική χρέους άδικη και μη βιώσιμη. Αναπτυσσόμενες οικονομίες βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα είτε να πληρώσουν δυσβάσταχτα ποσά για την αναχρηματοδότηση του υφιστάμενου χρέους είτε να περικόψουν ζωτικές δαπάνες για την υγεία, την παιδεία, τις υποδομές και τις παραγωγικές επενδύσεις. Η λιτότητα από μόνη της δεν αποτελεί λύση, καθώς η βιωσιμότητα του χρέους εξαρτάται τελικά από την παραγωγική ικανότητα που παράγει τη μελλοντική ανάπτυξη, τα δημόσια έσοδα και τα συναλλαγματικά διαθέσιμα.

Στον αντίποδα, υπάρχουν και ενθαρρυντικά σημάδια, καθώς η διεθνής κοινότητα διαθέτει ήδη εργαλεία. Στη 4η Διεθνή Διάσκεψη για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης στη Σεβίλλη συμφωνήθηκαν μεταρρυθμίσεις που έχουν αρχίσει να εφαρμόζονται. Οι ρήτρες αναστολής εξυπηρέτησης χρέους τυποποιούνται, τα καινοτόμα σχήματα ανταλλαγής χρέους με αναπτυξιακά έργα (debt-for-development swaps) δοκιμάζονται στην πράξη, ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα ενέκριναν αλλαγές στο πλαίσιο αξιολόγησης της βιωσιμότητας του χρέους. 

Μάλιστα, ο οίκος αξιολόγησης Moody’s θεωρεί πλέον την ενεργοποίηση ρητρών αναστολής ως πιστωτικά θετική εξέλιξη και όχι ως γεγονός αθέτησης πληρωμών (default), αίροντας έναν από τους βασικούς ενδοιασμούς των υπευθύνων χάραξης πολιτικής.

Παρ’ όλα αυτά, όπως υπογραμμίζει η έκθεση υλοποίησης της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για το Χρέος τον Οκτώβριο του 2026, παραμένει ένα κρίσιμο κενό: τα απαραίτητα εργαλεία υπάρχουν, αλλά δεν αποτελούν ακόμη καθιερωμένη πρακτική. Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, τα κράτη δεν μπορούν να περιμένουν χρόνια για την ενσωμάτωση νέων προβλέψεων στις συμβάσεις. Απαιτείται κατεπειγόντως ένας μηχανισμός προσωρινής αναστολής της εξυπηρέτησης του χρέους, στα πρότυπα της πρωτοβουλίας DSSI που εφαρμόστηκε κατά την πανδημία από τη G20, με τη συμμετοχή και των πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών.

Η παροχή άμεσης ελάφρυνσης ρευστότητας μπορεί να αποτρέψει τη μετατροπή ενός σημερινού προβλήματος αναχρηματοδότησης σε αυριανή κρίση φερεγγυότητας. Ταυτόχρονα, είναι αναγκαία η ουσιαστική διεύρυνση της χρηματοδότησης με ευνοϊκούς όρους, η ενίσχυση των εγγυήσεων, η αντικυκλική χρηματοδότηση, καθώς και η διαφοροποίηση των νομισμάτων δανεισμού από τις δανειζόμενες χώρες.

Επιπλέον, οι αναλύσεις βιωσιμότητας χρέους οφείλουν να διαχωρίζουν την πίεση ρευστότητας από την αφερεγγυότητα, λαμβάνοντας υπόψη τα διαρκώς υψηλά επιτόκια, τις διακυμάνσεις των εξαγωγικών εσόδων και την αξία των επενδύσεων που ενισχύουν την ανθεκτικότητα. Η πρόσφατη αναθεώρηση του πλαισίου LIC-DSF από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, εισάγοντας δείκτες ρευστότητας και μακροπρόθεσμες αξιολογήσεις.

Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές θα τεθούν σε ισχύ από τα μέσα του 2027 και δεν καλύπτουν χώρες με πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Ο Πάολο Τζεντιλόνι καταλήγει τονίζοντας ότι οι διεθνείς οργανισμοί και οι ισχυρές οικονομίες καλούνται να λάβουν αποφάσεις. 

Η G20, ιδιαίτερα υπό την επικείμενη προεδρία του Ηνωμένου Βασιλείου, το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα, καθώς και οι πιστωτές και δανειζόμενοι, οφείλουν να μετατρέψουν τις δεσμεύσεις της Σεβίλλης σε άμεσες και εφαρμόσιμες πράξεις. Η αρχιτεκτονική σχεδιάστηκε για να αντέχει στα παγκόσμια σοκ, τα σοκ έχουν ήδη εκδηλωθεί και οι χώρες που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος δεν μπορούν να περιμένουν άλλο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• 40 UNDER 40 2026: Όλοι οι νέοι επιχειρηματίες που ξεχώρισαν φέτος
• «Δαίδαλος»: Ο νέος ελληνικός υπερυπολογιστής στους ισχυρότερους της Ευρώπης – Πώς λειτουργεί
• Έρχεται νέα κρίση χρέους στην Ευρωζώνη με επίκεντρο τη Γαλλία;
• Από τον παιδικό «κουμπαρά», στα φιλοδωρήματα – Οι 2+1 αλλαγές για την τσέπη των νοικοκυριών