Πώς το Ιράν κρατά όρθια την οικονομία του παρά τον πόλεμο, τις κυρώσεις και τον αποκλεισμό

• Γιατί η οικονομία του Ιράν δεν έχει καταρρεύσει παρά τον πόλεμο και τις κυρώσεις.
• Ένα εκατομμύριο χαμένες θέσεις εργασίας και πληθωρισμός 77% δοκιμάζουν τη χώρα.
• Πώς η «οικονομία αντοχής» βοηθά την Τεχεράνη να παραμένει όρθια.

Παρά τον πόλεμο, τις αυστηρές κυρώσεις, τους περιορισμούς στο εμπόριο, την εκτίναξη του πληθωρισμού και τις σοβαρές καταστροφές σε υποδομές και επιχειρήσεις η οικονομία του Ιράν δείχνει να αντέχει ακόμα, παρά την έντονη πιεση που δέχεται από κάθε κατεύθυνση.

Η εξήγηση βρίσκεται σε ένα μοντέλο προσαρμογής που το Ιράν έχει αναπτύξει εδώ και δεκαετίες, ζώντας υπό καθεστώς διεθνούς απομόνωσης και οικονομικών περιορισμών, σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg.

Οι δυσκολίες για τα ιρανικά νοικοκυριά είχαν εμφανιστεί πολύ πριν από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η ακρίβεια είχε ήδη διαβρώσει την αγοραστική δύναμη των πολιτών, με βασικά αγαθά όπως το κρέας, τα αυγά και το ρύζι να γίνονται ολοένα ακριβότερα.

Για πολλές οικογένειες, η προσαρμογή δεν ήταν επιλογή αλλά αναγκαιότητα. Η κατανάλωση ακριβότερων τροφίμων περιορίστηκε και αντικαταστάθηκε από φθηνότερες λύσεις, καθώς το διαθέσιμο εισόδημα συρρικνωνόταν.

Η βασική αιτία βρισκόταν στις κυρώσεις που επανήλθαν κατά την πρώτη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Η μείωση των εξαγωγικών εσόδων και η περιορισμένη πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα προκάλεσαν έντονη πίεση στο ριάλ, το οποίο έχασε σημαντικό μέρος της αξίας του. Το αποτέλεσμα ήταν ακριβότερες εισαγωγές, υψηλότερες τιμές και αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια.

Ο πόλεμος επιδείνωσε μια ήδη εύθραυστη κατάσταση

Όταν ξεκίνησαν οι συγκρούσεις, η οικονομία βρισκόταν ήδη σε δύσκολη θέση. Οι βομβαρδισμοί επιβάρυναν περαιτέρω το τοπίο, προκαλώντας ζημιές σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων, εργοστάσια και άλλες κρίσιμες υποδομές.

Η Τεχεράνη εκτιμά ότι μόνο οι πρώτες εβδομάδες των επιχειρήσεων προκάλεσαν οικονομικές απώλειες περίπου 270 δισ. δολαρίων, ποσό που προσεγγίζει το μέγεθος της ετήσιας οικονομικής παραγωγής της χώρας.

Παράλληλα, χιλιάδες επιχειρήσεις ανέστειλαν τη λειτουργία τους, ενώ η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε αισθητά. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει νέα συρρίκνωση της οικονομίας το 2026, ενώ ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί στο 77%.

Οι συνέπειες της κρίσης αποτυπώνονται πλέον και στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ιρανικών μέσων ενημέρωσης, περίπου ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας έχουν χαθεί από την έναρξη του πολέμου.

Την ίδια στιγμή, οι αιτήσεις για επιδόματα ανεργίας αυξάνονται, ενώ το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών προειδοποιεί ότι ακόμη 4,1 εκατομμύρια πολίτες κινδυνεύουν να περάσουν κάτω από το διεθνές όριο φτώχειας.

Η έλλειψη ρευστότητας έχει επηρεάσει ακόμη και την καθημερινή κατανάλωση. Όλο και περισσότερα νοικοκυριά καταφεύγουν σε δόσεις για αγαθά και υπηρεσίες που παλαιότερα θεωρούνταν αυτονόητες δαπάνες.

Το πλήγμα στις εξαγωγές

Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα για την οικονομία αφορά τις εξαγωγές. Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα και η αυξημένη πίεση στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν επηρεάσει την ικανότητα της χώρας να διαθέτει πετρέλαιο και άλλα προϊόντα στις διεθνείς αγορές.

Οι εξαγωγές πετρελαίου, πετροχημικών και χάλυβα αποτελούν βασική πηγή εσόδων σε συνάλλαγμα. Όταν περιορίζονται, η πίεση μεταφέρεται άμεσα στα δημόσια οικονομικά και στην ευρύτερη οικονομική δραστηριότητα.

Παράλληλα, οι δυσκολίες στις εισαγωγές έχουν δημιουργήσει ελλείψεις σε πρώτες ύλες και βιομηχανικά υλικά, επηρεάζοντας παραγωγικούς κλάδους σε ολόκληρη τη χώρα.

Σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, η οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη και με τους περιορισμούς στην πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Για αρκετές εβδομάδες, μεγάλο μέρος των πολιτών είχε πρόσβαση κυρίως σε κρατικά ελεγχόμενες πλατφόρμες και εσωτερικές υπηρεσίες. Επιχειρηματικές ενώσεις εκτιμούν ότι οι περιορισμοί αυτοί κόστιζαν δεκάδες εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, επηρεάζοντας ηλεκτρονικές πωλήσεις, υπηρεσίες και εμπορικές συναλλαγές.

Παρότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί, αρκετοί περιορισμοί εξακολουθούν να ισχύουν.

Γιατί η οικονομία δεν έχει καταρρεύσει

Παρά τη συσσώρευση προβλημάτων, το Ιράν διαθέτει ένα πλεονέκτημα που λίγες οικονομίες έχουν αποκτήσει σε τέτοιο βαθμό: έχει μάθει να λειτουργεί υπό διαρκή πίεση.

Έπειτα από δεκαετίες κυρώσεων, έχει δημιουργήσει παράλληλα δίκτυα εμπορίου, εναλλακτικούς τρόπους χρηματοδότησης και μηχανισμούς παράκαμψης περιορισμών. Στο επίκεντρο βρίσκονται εταιρείες-βιτρίνα, ανεπίσημα δίκτυα συναλλαγών και ένας σκιώδης στόλος δεξαμενόπλοιων που επιτρέπει τη συνέχιση των εξαγωγών πετρελαίου.

Παράλληλα, η Τεχεράνη έχει ενισχύσει τις εμπορικές σχέσεις της με χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν, αναζητώντας εναλλακτικές διαδρομές για το εμπόριο και τις προμήθειες.

Βοηθητικά λειτούργησε και το γεγονός ότι πριν από τον πόλεμο οι εξαγωγές πετρελαίου είχαν αυξηθεί, ενώ οι διεθνείς τιμές της ενέργειας παρέμεναν σε σχετικά υψηλά επίπεδα, προσφέροντας ένα περιορισμένο αλλά χρήσιμο οικονομικό απόθεμα.

Η επόμενη ημέρα

Ακόμη και αν οι εχθροπραξίες τερματιστούν σύντομα, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Οι ζημιές στις υποδομές, η απώλεια παραγωγικής δυναμικότητας και οι κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης θα συνεχίσουν να βαραίνουν την οικονομία για χρόνια.

Η κυβέρνηση επιδιώκει την άρση των κυρώσεων και τη σταδιακή επανένταξη της χώρας στη διεθνή οικονομία, όμως οι γεωπολιτικές εξελίξεις αφήνουν πολλά ερωτήματα ανοιχτά.

Προς το παρόν, το Ιράν παραμένει σε μια ιδιόμορφη ισορροπία: αρκετά ανθεκτικό ώστε να αποφεύγει την κατάρρευση, αλλά αρκετά τραυματισμένο ώστε κάθε νέος μήνας κρίσης να αυξάνει το κόστος της ανάκαμψης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Παγκόσμια ανησυχία για τα πυρηνικά: Αυξάνονται τα όπλα που είναι έτοιμα για χρήση
• Ο πληθωρισμός επέστρεψε; Ο πόλεμος, το AI και το χρέος ξυπνούν φόβους για μια νέα εποχή ακριβού χρήματος
• Στενά του Ορμούζ: Πώς η αγορά απέφυγε το ενεργειακό σοκ που όλοι φοβούνταν