Σκάνδαλο στην Τουρκία: Η κατάρρευση των επενδυτικών κεφαλαίων και το πλήγμα των 30 δισ. δολαρίων

Οι αριθμοί έμοιαζαν πολύ καλοί για να είναι αληθινοί. Δεκάδες επενδυτικά κεφάλαια —και οι χρηματοπιστωτικοί όμιλοι που βρίσκονται πίσω από αυτά— κατέγραφαν θεαματικές αποδόσεις, ωθώντας το χρηματιστήριο της Τουρκίας σε επίπεδα-ρεκόρ.

Ένας διαχειριστής κεφαλαίων, η Tera, είδε το βασικό αμοιβαίο κεφάλαιό του να εκτινάσσεται κατά περισσότερο από 60.000% μέσα σε μόλις τρία χρόνια. Μια άλλη χρηματοπιστωτική εταιρεία, η Destek Finans Faktoring, έγινε η δεύτερη μεγαλύτερη εισηγμένη εταιρεία της Τουρκίας μόλις 17 μήνες μετά την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο, καθώς η τιμή της μετοχής της αυξήθηκε κατά 7.000%.

Τώρα η φούσκα έχει σκάσει. Πρώτα, η Tera και αρκετοί άλλοι διαχειριστές κεφαλαίων αδυνατούσαν να πληρώσουν επενδυτές που ζητούσαν να αποσύρουν τα χρήματά τους. Στη συνέχεια ήρθαν στο φως λεπτομέρειες για τα λεγόμενα «σχήματα τύπου Ponzi», τα οποία, σύμφωνα με καταγγελίες, είχαν εφαρμόσει ορισμένες άλλες εταιρείες. Ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης της Τουρκίας υποχώρησε κατά περισσότερο από 5% στις 16 Σεπτεμβρίου. Μέσα σε μόλις δύο ημέρες, το σκάνδαλο εξαφάνισε περίπου 30 δισ. δολάρια από την αγορά.

Για να περιορίσει τις επιπτώσεις, η τουρκική εποπτική αρχή προχώρησε στην εκκαθάριση 131 επενδυτικών κεφαλαίων. Εκτιμάται ότι διαθέτουν συνολικά περίπου 18 δισ. δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία. Τουλάχιστον 450.000 επενδυτές προετοιμάζονται πλέον για σημαντικές απώλειες και για μια μακρά αναμονή μέχρι να λάβουν όσα χρήματα απομείνουν. Ορισμένοι από τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από τα σχήματα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ποινές φυλάκισης. Η αστυνομία έχει ήδη συλλάβει δεκάδες στελέχη του χρηματοπιστωτικού κλάδου, μεταξύ των οποίων και τον πρόεδρο της Tera, με την υποψία χρηματιστηριακής απάτης. Σε άλλους έχουν δεσμευτεί τα περιουσιακά στοιχεία.

Το σκάνδαλο δεν προέκυψε από το πουθενά. Ήδη από πέρυσι ο υπουργός Οικονομικών της Τουρκίας, Μεχμέτ Σιμσέκ, είχε επισημάνει ενδείξεις χειραγώγησης στο χρηματιστήριο και είχε δεσμευτεί για την επιβολή νέων κανονισμών. Παράλληλα, συσσωρεύονταν στοιχεία ότι ορισμένα κεφάλαια αγόραζαν μετοχές με περιορισμένη διαπραγμάτευση, μεταξύ άλλων συμμετοχές στις δικές τους θυγατρικές, προκειμένου να αυξήσουν την αξία τους. Όταν οι τιμές ανέβαιναν, μπορούσαν να εμφανίζουν μεγάλα κέρδη και έτσι να προσελκύουν νέους επενδυτές. Μπορούσαν επίσης να δανείζονται με εγγύηση τις πλέον ακριβές μετοχές, ώστε να αγοράζουν ακόμη περισσότερες. Τον Ιούνιο, η MSCI, πάροχος χρηματιστηριακών δεικτών, άφησε να εννοηθεί ότι, αν οι ρυθμιστικές αρχές δεν αναλάμβαναν δράση, η Τουρκία κινδύνευε να υποβαθμιστεί από την κατηγορία των αναδυόμενων αγορών σε εκείνη των μεθοριακών αγορών. Θα εντασσόταν έτσι σε μια κατηγορία όπου βρίσκονται πολύ μικρότερες οικονομίες, όπως η Τυνησία και η Ρουμανία.

Οι αρχές άργησαν να ανταποκριθούν σε αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια. Μόλις στα τέλη Αυγούστου το Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας προσπάθησε να εμποδίσει τα κεφάλαια από το να συγκεντρώνουν υπερβολικά μεγάλες θέσεις στις μετοχές μεμονωμένων εταιρειών. Οι διαχειριστές κεφαλαίων έσπευσαν να συμμορφωθούν με τους νέους κανόνες, ξεφορτώνοντας τις συμμετοχές τους. Οι τιμές κατέρρευσαν. Οι επενδυτές άρχισαν να σπεύδουν προς την έξοδο. Και τότε οι πόρτες έκλεισαν απότομα.

Όσοι είχαν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου αγνοήθηκαν — ή και χειρότερα. Ένας πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας καταπολέμησης του οικονομικού εγκλήματος λέει ότι κρατήθηκε από την αστυνομία σε δύο περιπτώσεις, αφού διαμαρτυρήθηκε για την Tera. Η ίδια εταιρεία απείλησε επίσης με νομικές ενέργειες δημοσιογράφους και χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που την κατηγόρησαν για παρανομίες.

Ο κ. Σιμσέκ έσπευσε να καθησυχάσει τις αγορές. Η κρίση, την οποία απέδωσε σε μερικά «σάπια μήλα», είχε τεθεί υπό έλεγχο, δήλωσε στις 18 Σεπτεμβρίου. «Δεν υπάρχει συστημικός κίνδυνος», πρόσθεσε. Οι ξένοι επενδυτές φαίνεται να συμφωνούν. «Αυτό δεν εξαπλώνεται στην ευρύτερη οικονομία», λέει ο Viktor Szabo, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Aberdeen, εταιρεία διαχείρισης περιουσίας. Οι φόβοι για δολαριοποίηση αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Αντί να στραφούν σε σκληρό νόμισμα, οι Τούρκοι επενδυτές που απέσυραν τα χρήματά τους από το χρηματιστήριο φαίνεται να τα τοποθετούν σε καταθετικούς λογαριασμούς σε λίρες με υψηλά επιτόκια.

Ωστόσο, η εμπιστοσύνη στις τουρκικές χρηματοπιστωτικές αγορές έχει για άλλη μία φορά κλονιστεί. Τα τελευταία χρόνια ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει προβάλει τις προοπτικές της Κωνσταντινούπολης ως παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κέντρου. Η χώρα έχει επίσης ελπίσει να προσελκύσει μέρος των κεφαλαίων που εγκαταλείπουν τον Κόλπο μετά τις ιρανικές επιθέσεις με drones και πυραύλους. Το φιάσκο με τα επενδυτικά κεφάλαια έχει καταφέρει σοβαρό πλήγμα σε αυτές τις φιλοδοξίες. Οι ξένοι επενδυτές θεωρούσαν ήδη τις τουρκικές μετοχές μια «Άγρια Δύση» της αγοράς, λέει ο Timothy Ash της RBC BlueBay Asset Management. «Γιατί να έχει κανείς εμπιστοσύνη στο ρυθμιστικό περιβάλλον μετά από όλα αυτά;»

Η σύλληψη προβληματικών διαχειριστών κεφαλαίων μπορεί να μην είναι αρκετή. Η Τουρκία θα πρέπει να διερευνήσει γιατί οι ρυθμιστικές αρχές άργησαν τόσο πολύ να δράσουν, λένε αναλυτές. Θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν τις καταγγελίες ότι ορισμένοι από τους διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων που ευθύνονται για το χάος απολάμβαναν πολιτική προστασία, ιδίως από μέλη του περιβάλλοντος του κ. Ερντογάν. Καμία από τις δύο έρευνες δεν φαίνεται να βρίσκεται στα άμεσα σχέδια.

Το σκάνδαλο αποτελεί σύμπτωμα μιας ευρύτερης δυσλειτουργίας. Οι απλοί Τούρκοι αναζητούν εδώ και καιρό προστασία από τις εκρηκτικές αυξήσεις των τιμών καταναλωτή. Ο πληθωρισμός ξεπέρασε το 80% το 2022 και εξακολουθεί να βρίσκεται περίπου στο 30% ετησίως. Δελεασμένοι από την υπόσχεση υψηλών αποδόσεων, πολλοί επενδυτές, μεταξύ των οποίων και άνθρωποι χωρίς ουσιαστική επενδυτική εμπειρία, στράφηκαν μαζικά στις μετοχές, συμπεριλαμβανομένων ιδιαίτερα ευμετάβλητων τίτλων. Έμαθαν ένα οδυνηρό μάθημα: στην Τουρκία οι τιμές καταναλωτή ανεβαίνουν μόνο προς μία κατεύθυνση, αλλά οι τιμές των μετοχών μπορούν να κινηθούν και προς την αντίθετη. Και όταν μια μετοχή αυξάνεται κατά 7.000%, αυτό αποτελεί λόγο ανησυχίας, όχι πανηγυρισμού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Μάθε να «διαβάζεις» το δωμάτιο: Το επαγγελματικό skill που οι περισσότεροι αγνοούν
• Μπορεί η «μανία» με το LinkedIn να σώσει την καριέρα σου;
• Οι εγκέφαλοί μας συγχρονίζονται όταν συνεργαζόμαστε – Γιατί αυτό δεν σημαίνει καλύτερη απόδοση