Gopinath (Harvard): Μην αυταπατάσθε, τα πάντα έχουν αλλάξει για την παγκόσμια οικονομία - Έρχεται ο λογαριασμός

Η ιστορία δείχνει ότι οι δομικές ζημιές αποκαλύπτονται αργά...

Το 2025 ήταν μια χρονιά όπου όλα φαίνονταν να αλλάζουν, και ταυτόχρονα τίποτα δεν άλλαξε, σημειώνει σε άρθρο της στους Financial Times η Gita Gopinath, καθηγήτρια Οικονομικών στο Χάρβαρντ και πρώην Αναπληρώτρια Διευθύντρια και Κεντρική Οικονομολόγος του ΔΝΤ.

Ειδικότερα, όπως επισημαίνει, οι ΗΠΑ αύξησαν τους δασμούς τους στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταιων 100 χρόνων, η Κίνα ανταπάντησε και η παγκόσμια πολιτική αβεβαιότητα εκτοξεύτηκε. Παρά την αναταραχή, η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται στο 3,2%, ακριβώς όπως προέβλεπαν οι οικονομολόγοι ένα χρόνο νωρίτερα, όταν κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί αυτή την αναταραχή.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Gopinath, θα ήταν λάθος να υποθέσει κανείς ότι η οικονομία μένει ανεπηρέαστη από τους δασμούς και την πολιτική αναταραχή. Η ιστορία δείχνει ότι οι δομικές ζημιές αποκαλύπτονται αργά — και είναι αργά για να αντιστραφούν. Παράδειγμα αποτελεί το Brexit: αν και οι πρώτες οικονομικές επιπτώσεις ήταν περιορισμένες, σήμερα εκτιμάται ότι η Βρετανία έχει χάσει 6–8% του ΑΕΠ σε σχέση με την προ-Brexit πορεία της.

Γιατί δεν φαίνεται ακόμη ο αντίκτυπος των δασμών;

Η Gopinath εξηγεί ότι οι πραγματικοί δασμοί ήταν περίπου οι μισοί από αυτούς που ανακοινώθηκαν, λόγω πολλών εξαιρέσεων. Ακόμη και στο 14%, όμως, η αύξηση των δασμών είχε δύο ισχυρά αντισταθμιστικά στοιχεία:

Η έκρηξη επενδύσεων στην AI και η άνοδος του χρηματιστηρίου λόγω του ενθουσιασμού γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη ενίσχυσαν την ανάπτυξη των ΗΠΑ και οικονομίες όπως η Ταϊβάν και η Νότια Κορέα που εξάγουν προϊόντα AI.
Η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στη Γερμανία και την Κίνα, κάλυψε τις επιπτώσεις των αμερικανικών δασμών και των κινέζικων ανταποκρίσεων.

Η εύθραυστη πλευρά της ανάπτυξης

Η φαινομενική «ανθεκτικότητα» κρύβει όμως κινδύνους. Ο τομέας της AI εμφανίζει σημάδια εύθραυστης ανάπτυξης: οι επενδυτές αρχίζουν να αμφισβητούν το χάσμα ανάμεσα στις υψηλές αποτιμήσεις των εταιρειών AI και στις πραγματικές τους αποδόσεις.

Εταιρείες όπως η Meta, που αυξάνουν σημαντικά τις δαπάνες τους σε AI χωρίς αντίστοιχα έσοδα, έχουν ήδη τιμωρηθεί. Σύντομα, οι εταιρείες AI θα πρέπει να αντιμετωπίσουν ένα σκληρό ζήτημα: το κόστος των prompts απαιτεί αυξημένες συνδρομές. Τα $20 το μήνα δεν αρκούν για να καλύψουν το κόστος και να υποστηρίξουν την κούρσα εξοπλισμού απέναντι στους ανταγωνιστές.

Η Gopinath τονίζει ότι οι δασμοί επιβαρύνουν κυρίως τις αμερικανικές εταιρείες: περίπου το 95% του κόστους απορροφήθηκε από τις επιχειρήσεις, με μόνο ένα μέρος να περνά στους καταναλωτές — αλλά αυτό το μέρος προσέθεσε 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό, καθιστώντας τις αμερικανικές οικογένειες κατά μέσο όρο κατά $600 φτωχότερες. Το 2026, οι επιπτώσεις των δασμών θα γίνουν πιο ορατές, καθώς οι εταιρείες θα μεταφέρουν μεγαλύτερο μερίδιο κόστους στους καταναλωτές.

Δομικές προκλήσεις για την Κίνα και την Ευρώπη

Η Κίνα πρέπει να αντιμετωπίσει την αλήθεια ότι η εξαρτώμενη από τις εξαγωγές ανάπτυξη δεν είναι βιώσιμη. Το νέο πενταετές σχέδιο που προτεραιοποιεί την τεχνολογία σε βάρος της ενίσχυσης των κοινωνικών δικτύων ασφάλειας και της αύξησης της κατανάλωσης κινδυνεύει να επιδεινώσει τις δομικές ανισορροπίες.

Η Ευρώπη, από την πλευρά της, λειτουργεί ως η ώριμη δύναμη, υπερασπιζόμενη ένα παγκόσμιο σύστημα βασισμένο σε κανόνες, αλλά εξακολουθεί να χρειάζεται εσωτερικές μεταρρυθμίσεις: πρέπει να ενισχύσει την εσωτερική αγορά, να αυξήσει την παραγωγικότητα και να γίνει πιο ελκυστική για διεθνείς κεφαλαιακές ροές.

Οι ΗΠΑ, ωστόσο, δεν βοηθούν. Η απόσταση από την ΕΕ, τον μεγαλύτερο οικονομικό τους εταίρο, αποτελεί κακή στρατηγική. Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν αθόρυβα να αποσυνδεθούν από την αμερικανική χρηματοπιστωτική υποδομή, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την εξάρτηση από Visa και Mastercard, κάτι που πριν από ένα χρόνο θα ήταν αδιανόητο.

Το στοίχημα του 2026

Η Gopinath καταλήγει ότι το 2025 ήταν η χρονιά όπου όλα άλλαξαν. Η ερώτηση τώρα είναι αν το 2026 θα είναι η χρονιά διόρθωσης πορείας. Υπάρχει ευκαιρία: οι ΗΠΑ κατέχουν την προεδρία του G20 και η Γαλλία την προεδρία της G7. Μαζί μπορούν να κινητοποιήσουν δράσεις για ανάκτηση της σταθερότητας σε ένα αβέβαιο και κατακερματισμένο παγκόσμιο σύστημα.

Αν δεν υπάρξει δράση, τα βιοτικά επίπεδα θα μειωθούν παντού, και οι πολιτικές που σήμερα έχουν λαϊκή υποστήριξη θα γίνουν δυσμενείς — αλλά τότε ίσως να είναι πολύ αργά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

Πηγή: Financial Times