Πώς το μυαλό μπορεί να σαμποτάρει τις επενδύσεις μας
Οι επενδύσεις δεν είναι μόνο αριθμοί, στρατηγικές και οικονομικά δεδομένα. Είναι και ψυχολογία. Και μέσα σε αυτόν τον περίπλοκο κόσμο των αποφάσεων, υπάρχει μία παγίδα στην οποία πέφτουμε σχεδόν όλοι, η παγίδα της επιβεβαίωσης (confirmation bias).
Αν δεν την αναγνωρίσουμε, κινδυνεύουμε να πάρουμε λάθος αποφάσεις, να χάσουμε ευκαιρίες και τελικά να βλάψουμε το χαρτοφυλάκιό μας. Πάμε να δούμε τι ακριβώς είναι αυτό το φαινόμενο, πώς επηρεάζει τους επενδυτές και το σημαντικότερο, πώς μπορούμε να το ξεπεράσουμε.
Τι είναι η προκατάληψη επιβεβαίωσης (Confirmation Bias);
Πρόκειται για την τάση που έχουμε όλοι να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία σε πληροφορίες που επιβεβαιώνουν αυτό που ήδη πιστεύουμε και να αγνοούμε ή να απορρίπτουμε πληροφορίες που μας λένε το αντίθετο.
Για παράδειγμα, αν πιστεύουμε ότι μια μετοχή είναι “σίγουρο κέρδος”, τότε θα ψάξουμε άρθρα, γνώμες και αναλύσεις που συμφωνούν μαζί μας. Αντίθετα, ό,τι λέει το αντίθετο, το απορρίπτουμε ως “υπερβολικό” ή “λανθασμένο”.
Αυτό μπορεί να μας κάνει να επενδύσουμε με υπερβολική αυτοπεποίθηση, να αγνοήσουμε σοβαρές προειδοποιήσεις και να παρασυρθούμε από τη δική μας οπτική.
Πώς μας επηρεάζει στην πράξη;
Το confirmation bias μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους:
- Μεροληπτική αναζήτηση: Ψάχνουμε επιλεκτικά για πληροφορίες που “βολεύουν” την άποψή μας.
- Μεροληπτική ερμηνεία: Ακόμα κι αν διαβάσουμε αντικρουόμενες απόψεις, τις υποβαθμίζουμε ή βρίσκουμε λόγους να μην τις εμπιστευτούμε.
- Επιλεκτική μνήμη: Θυμόμαστε καλύτερα τις επενδυτικές επιτυχίες μας (ή τις σωστές μας προβλέψεις) και ξεχνάμε τις αποτυχίες.
Κάπως έτσι, εγκλωβιζόμαστε στον δικό μας “επενδυτικό κόσμο” και δεν βλέπουμε την πλήρη εικόνα.
Τι προβλήματα προκαλεί;
Αν δεν αναγνωρίσουμε αυτό το φαινόμενο, μπορεί να κάνουμε σημαντικά λάθη όπως:
- Να παραμένουμε κολλημένοι σε κακές επενδύσεις, αγνοώντας ενδείξεις ότι τα πράγματα πάνε στραβά.
- Να χάνουμε ευκαιρίες, επειδή απορρίπτουμε απόψεις ή ιδέες που πάνε κόντρα στις πεποιθήσεις μας.
- Να υπερεκτιμάμε τις ικανότητές μας, πιστεύοντας ότι πάντα έχουμε δίκιο, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν οι επενδυτές.
Επιπλέον, η προκατάληψη επιβεβαίωσης μπορεί να μας οδηγήσει στην υπερσυγκέντρωση σε συγκεκριμένα assets ή μετοχές, αγνοώντας τη σημασία της διαφοροποίησης. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο απωλειών και μας κάνει πιο ευάλωτους σε φαινόμενα όπως οι “φούσκες” της αγοράς.
Πώς μπορούμε να την ξεπεράσουμε;
Η αντιμετώπιση του confirmation bias ξεκινά με την επίγνωση. Μόλις αναγνωρίσουμε ότι όλοι είμαστε ευάλωτοι σε αυτό, μπορούμε να πάρουμε πιο αντικειμενικές αποφάσεις. Δες μερικές πρακτικές συμβουλές:
- Αναζήτησε αντίθετες απόψεις: Αν κάτι σου φαίνεται “σίγουρο”, ψάξε και για τις αρνητικές πλευρές του. Διάβασε τι λένε και όσοι διαφωνούν με εσένα.
- Μην κάνεις “καθοδηγητικές” ερωτήσεις: Αν ρωτήσεις τον σύμβουλό σου “Είναι καλό αυτό το ETF γιατί έχει χαμηλό P/E, σωστά;”, ήδη έχεις δείξει τι θες να ακούσεις. Ρώτα ανοιχτά: “Ποια είναι τα δυνατά και αδύναμα σημεία αυτού του ETF;”
- Γράψε πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα: Κάθε φορά που σκέφτεσαι να επενδύσεις, κάνε έναν πίνακα με θετικά και αρνητικά. Αυτό βοηθά να δεις πιο καθαρά την εικόνα.
- Άκου ανθρώπους που σκέφτονται διαφορετικά: Οι “αντίθετες” απόψεις δεν είναι πάντα λάθος, συχνά είναι πολύτιμες.
Η προκατάληψη επιβεβαίωσης είναι ύπουλη. Μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε σιγουριά, αλλά συχνά αυτή η σιγουριά δεν βασίζεται στην πραγματικότητα.
Αν θέλουμε να είμαστε καλοί επενδυτές, πρέπει να μάθουμε να ακούμε και τις “δυσάρεστες” αλήθειες, να αναζητάμε διαφορετικές απόψεις και να χτίζουμε μια πιο αντικειμενική στρατηγική. Όπως σε κάθε τομέα της ζωής, έτσι και στις επενδύσεις: μόνο όταν αμφισβητούμε τον εαυτό μας, μπορούμε πραγματικά να εξελιχθούμε.
Γιατί τελικά, δεν έχει σημασία να έχουμε πάντα δίκιο. Σημασία έχει να παίρνουμε τις καλύτερες δυνατές αποφάσεις, ακόμα κι όταν αυτό σημαίνει να παραδεχτούμε ότι κάναμε λάθος.
