Mercosur: Τι σημαίνει η παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο – Το «αγκάθι» της συμφωνίας
Σε φάση θεσμικής και νομικής αξιολόγησης εισέρχεται η εμπορική συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur, μία από τις πιο εκτεταμένες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου που έχει διαμορφώσει ποτέ η Ευρώπη. Η συμφωνία υπεγράφη επισήμως το περασμένο Σάββατο (17.01) στην Ασουνσιόν της Παραγουάης, ενώ για την τελική της επικύρωση αναμενόταν η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Χθες, ωστόσο, το Κοινοβούλιο αποφάσισε να ζητήσει από το Δικαστήριο της Ε.Ε. την αξιολόγηση για το κατά πόσον η συμφωνία συνάδει με τις Συνθήκες της Ε.Ε., μεταφέροντας το βάρος της συζήτησης από το επίπεδο των πολιτικών αποφάσεων στον πυρήνα των ευρωπαϊκών κανόνων και αρμοδιοτήτων.
Πρακτικά, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άσκησε θεσμικά το δικαίωμά του να ζητήσει νομική γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ε.Ε., χωρίς να προχωρήσει σε ψηφοφορία επί της επικύρωσης της συμφωνίας. Πηγές με γνώση των ευρωπαϊκών διεργασιών επισημαίνουν ότι η εξέταση των κειμένων θα συνεχιστεί κανονικά από το Κοινοβούλιο, εν αναμονή της γνώμης του Δικαστηρίου της Ε.Ε. η οποία θα πρέπει να δημοσιοποιηθεί πριν οι ευρωβουλευτές κληθούν να λάβουν την τελική τους απόφαση.
«Το ζήτημα αφορά τις συνθήκες παραγωγής στις χώρες της Νότιας Αμερικής και το πώς αυτές ενσωματώνονται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο κανόνων, τη στιγμή που η Ε.Ε. επιχειρεί να συνδυάσει την εξωστρέφεια με την κανονιστική της ταυτότητα. Σε αυτό το σημείο εστιάζει και η νομική αξιολόγηση της συμφωνίας, αναζητώντας πρόσθετες εγγυήσεις και σαφέστερους όρους εφαρμογής», εξηγούν οι ίδιες πηγές, θέτοντας στο επίκεντρο την τήρηση των περιβαλλοντικών δεσμεύσεων και τη διαμόρφωση ισότιμων όρων ανταγωνισμού.
Στο Fortune Greece ο Ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Παναγιώτης Ε. Πετράκης, εξηγεί τι σημαίνει στην πράξη η προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και γιατί το βασικό «αγκάθι» της συμφωνίας εντοπίζεται στους περιβαλλοντικούς κανόνες και στους όρους ανταγωνισμού. Από την πλευρά του αγροτικού τομέα, ο αντιπρόεδρος της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ), Χρήστος Γιαννακάκης, αναδεικνύει την ανάγκη έγκαιρης προετοιμασίας και προσαρμογής, ενόψει μιας συμφωνίας που επηρεάζει άμεσα την αγροτική παραγωγή, το κόστος και τη βιωσιμότητα των ελληνικών εκμεταλλεύσεων.
Οι κανόνες που κρίνουν τη συμφωνία
Στον πυρήνα της συζήτησης γύρω από τη Mercosur βρίσκεται, ουσιαστικά, ένα διαχρονικό δίλημμα για την Ε.Ε., το πώς μπορεί να επεκτείνει το ελεύθερο εμπόριο, χωρίς να υπονομεύει το αυστηρό κανονιστικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο που έχει θεσπίσει. Η παραπομπή της συμφωνίας στο Δικαστήριο της Ε.Ε., επαναφέρει αυτό ακριβώς το ερώτημα, με τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις να λειτουργούν αυτή τη στιγμή περισσότερο ως καταλύτης των εξελίξεων.
Όπως εξηγεί στο «F» ο Π. Πετράκης, το βασικό πρόβλημα της Mercosur δεν εντοπίζεται στους δασμούς ή στους εμπορικούς όγκους, αλλά στους όρους υπό τους οποίους παράγονται τα προϊόντα που θα εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά. «Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα, οι οικολογικοί κανόνες. Ναι μεν εξασφαλίζουμε την τροφοδοσία της Ευρώπης, αλλά αν εισαγάγεις προϊόντα υπό συνθήκες που δημιουργούν dumping για τους Ευρωπαίους παραγωγούς, εφόσον δηλαδή δεν διασφαλιστεί η τήρηση ισοδύναμων περιβαλλοντικών και παραγωγικών κανόνων, τότε προκύπτει σοβαρό ζήτημα», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν συνιστά ανατροπή της συμφωνίας, αλλά μια προσπάθεια θεσμικής θωράκισης του πλαισίου εφαρμογής της. «Η Mercosur δεν είναι γραμμένη σε πέτρα. Θα αλλάζει συνεχώς μέχρι την τελική της μορφή. Αυτό που επιδιώκεται είναι να υπάρξει μια αυστηρότερη οδηγία, κυρίως στο σκέλος των περιβαλλοντικών όρων, η οποία να ενσωματωθεί στο τελικό κείμενο», τονίζει ο ίδιος, εκτιμώντας ότι η εξέλιξη κινείται προς μια συμπληρωματική κατεύθυνση και όχι προς ακύρωση.
Ο Π. Πετράκης συνδέει μάλιστα τη συγκεκριμένη θεσμική κίνηση και με τις πολιτικές ισορροπίες εντός της Ε.Ε. «Είναι και μια κίνηση προς τη Γαλλία, η οποία βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο εξισορρόπησης, προσφέροντας νομικές υποδείξεις χωρίς να μπλοκάρει τη συμφωνία», σημειώνει, προσθέτοντας ότι δεν αναμένει μακροχρόνιο «πάγωμα» της διαδικασίας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρονται σε δημοσιεύματα που κάνουν λόγο για καθυστέρηση τουλάχιστον δύο ετών.
Η διάσταση των μεγάλων δυνάμεων
Στο ευρύτερο γεωοικονομικό περιβάλλον, η προσφυγή στο Δικαστήριο της Ε.Ε. δεν συνιστά, κατά τον κ. Πετράκη, μια κίνηση πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά αντανάκλαση ενός πραγματικού και δομικού προβλήματος που αφορά τους όρους εφαρμογής της συμφωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, η επιλογή της Ε.Ε. να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση αποτυπώνει έναν διαφορετικό τρόπο ανάγνωσης του παγκόσμιου εμπορίου και των διεθνών ισορροπιών. Η Mercosur εντάσσεται στη συνολική στρατηγική της Ε.Ε. απέναντι σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο κατακερματισμένος. «Η Ευρώπη -ως μεσαία δύναμη- βλέπει τον κόσμο μέσα από τη συνεργασία και τον διάλογο, σε αντίθεση με πιο μονομερείς ή συγκρουσιακές προσεγγίσεις που υιοθετούν μεγάλες δυνάμεις», εξηγεί ο ίδιος, αναφερόμενος στις ΗΠΑ.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία λειτουργεί και ως εργαλείο γεωοικονομικής εξισορρόπησης, καθώς, όπως εκτιμά, «η Mercosur μπορεί να βοηθήσει να κρατηθούν οι Κινέζοι λίγο πιο μακριά» από τη Νότια Αμερική, χωρίς ωστόσο να βρίσκεται στο επίκεντρο του αμερικανικού ενδιαφέροντος. «Οι ΗΠΑ δεν ασχολούνται ουσιαστικά με αυτή τη συμφωνία» ,σημειώνει ο κ. Πετράκης, υπογραμμίζοντας ότι το βάρος της εξέλιξης αφορά πρωτίστως την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και τον τρόπο με τον οποίο η Ε.Ε. επιχειρεί να διαμορφώσει κανόνες στο διεθνές εμπόριο.
Τι επισημαίνει ο πρωτογενής τομέας
Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος της ΕΘΕΑΣ, Χρ. Γιαννακάκης, τονίζει ότι η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητήσει γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ε.Ε. επιβεβαιώνει πως «η Ε.Ε. διαθέτει θεσμούς που δείχνουν ευαισθησία στα λαϊκά αιτήματα».
Όπως σημειώνει, ανεξάρτητα από το αν το Κοινοβούλιο επιλέξει να αναστείλει την έναρξη της εφαρμογής της συμφωνίας ή να προχωρήσει σε προσωρινή υλοποίηση, «υπάρχει άμεση ανάγκη να ετοιμάσουμε τις άμυνές μας σε όσα προϊόντα προβλέπουμε ότι θα έχουν προβλήματα όταν και εφόσον εφαρμοστεί».
Η συζήτηση, όπως υπογραμμίζει, δεν μπορεί να εγκλωβιστεί σε απλουστευτικά διλήμματα υπέρ ή κατά της συμφωνίας. «Η μεταξύ μας ομαδοποίηση δεν ωφελεί κανέναν. Είμαστε όλοι στην ίδια πλευρά», αναφέρει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το ζητούμενο είναι το μακροπρόθεσμο όφελος του Έλληνα αγρότη και της ελληνικής αγροτικής οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η παραπομπή στο Δικαστήριο της Ε.Ε. αποκτά για τον αγροτικό κόσμο χαρακτήρα χρόνου προσαρμογής και προετοιμασίας, όχι ανατροπής της συμφωνίας.
