Αμπερντίν: Από «πρωτεύουσα του πετρελαίου» της Ευρώπης σε σύμβολο της ενεργειακής μετάβασης
- Η πτώση της πετρελαϊκής παραγωγής στη Βόρεια Θάλασσα αλλάζει τον οικονομικό χάρτη του Ηνωμένου Βασιλείου
- Αμπερντίν: Κοινωνικές και εργασιακές επιπτώσεις από την ενεργειακή μετάβαση
- Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ΑΠΕ: το δύσκολο ενεργειακό στοίχημα της Βρετανίας
Με θέα τη φουρτουνιασμένη Βόρεια Θάλασσα, το Αμπερντίν μεταμορφώθηκε τη δεκαετία του 1970 από ψαροχώρι σε οικονομικό κέντρο, όταν ανακαλύφθηκαν τεράστια υπεράκτια κοιτάσματα. Η πόλη συγκέντρωσε μερικούς από τους υψηλότερους δείκτες πλούτου στο Ηνωμένο Βασίλειο και προσέλκυσε μηχανικούς και στελέχη από όλο τον κόσμο. Για επαγγελματίες όπως ο Paul de Leeuw, που εργάστηκε σε κολοσσούς όπως η BPκαι η Shell, η εκμετάλλευση της Βόρειας Θάλασσας ήταν τεχνολογικό επίτευγμα συγκρίσιμο με την κατάκτηση του διαστήματος.
Σήμερα όμως, αυτή η αίγλη έχει ξεθωριάσει. Η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει υποχωρήσει σε λιγότερο από το ένα τέταρτο του ιστορικού της υψηλού, ενώ το Αμπερντίν διαθέτει πλέον μία από τις πιο αδύναμες αγορές εργασίας στη χώρα, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Bloomberg.
Πολιτική σύγκρουση και αδιέξοδα
Η πτώση έχει πυροδοτήσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση στο Λονδίνο. Κόμματα της αντιπολίτευσης ζητούν άρση περιορισμών στις έρευνες και μείωση της φορολογίας, υποστηρίζοντας ότι η πράσινη στροφή πήγε «πολύ μακριά». Σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, το 2023 δεν ξεκίνησε ούτε μία νέα διερευνητική γεώτρηση – κάτι που συνέβη για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1960.
Την ίδια στιγμή, χώρες της Βόρειας Θάλασσας δεσμεύονται να μετατρέψουν την περιοχή σε παγκόσμιο κόμβο καθαρής ενέργειας, με έμφαση στα υπεράκτια αιολικά. Για τους επικριτές, αυτή η στρατηγική αυξάνει το κόστος ενέργειας και καταστρέφει θέσεις εργασίας· για άλλους, αποτελεί μονόδρομο.
Γιατί η επιστροφή θεωρείται απίθανη
Παρά τη ρητορική, πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι η παρακμή του κλάδου είναι μη αναστρέψιμη. Ο τομέας συνεισφέρει πλέον μόλις περίπου 1% στην οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ το 90% των εμπορικά αξιοποιήσιμων πόρων της βρετανικής πλευράς της Βόρειας Θάλασσας έχει ήδη εξαντληθεί. Ακόμη και αν αυξηθούν οι γεωτρήσεις, λίγοι πιστεύουν ότι η χώρα μπορεί να ανταγωνιστεί ξανά σε διεθνές επίπεδο.
Η σύγκριση με τη Νορβηγία είναι αναπόφευκτη, τονίζει το δημοσίευμα. Το Στάβανγκερ εξελίχθηκε στο βασικό ενεργειακό κέντρο της περιοχής, χάρη στη μακροπρόθεσμη στρατηγική και τον ισχυρό κρατικό έλεγχο εταιρειών όπως η Equinor. Το αποτέλεσμα είναι ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο άνω των 2 τρισ. δολαρίων – κάτι που το Ηνωμένο Βασίλειο δεν κατάφερε ποτέ να δημιουργήσει.
Το κοινωνικό κόστος
Στη Βρετανία, οι επιπτώσεις είναι απτές. Η απασχόληση στον κλάδο έχει μειωθεί ταχύτερα από την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, ενώ τα φορολογικά έσοδα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο περιορίστηκαν στα 4,5 δισ. λίρες το 2024–25, πολύ μακριά από τα παλιά επίπεδα. Στελέχη της αγοράς, όπως η CEO της Harbour Energy, χαρακτηρίζουν το βρετανικό φορολογικό περιβάλλον το πιο δυσμενές μεταξύ των χωρών όπου δραστηριοποιούνται.
Στο Αμπερντίν, η άλλοτε ζωντανή Union Street γεμίζει με κλειστά καταστήματα. Όπως σημειώνει ο de Leeuw, η πόλη έχει περάσει από μια «ελεγχόμενη παρακμή» σε μια απότομη και επιταχυνόμενη πτώση.
Το στοίχημα της μετάβασης
Με τη Σκωτία να φιλοξενεί περίπου το μισό εργατικό δυναμικό του κλάδου, η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση θέσεων εργασίας και στους κλιματικούς στόχους. Το κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει σταδιακή έξοδο από τις νέες έρευνες, περιορισμένη συνέχιση της παραγωγής από υφιστάμενα πεδία και επενδύσεις στην επανεκπαίδευση εργαζομένων.
Η υπεράκτια αιολική ενέργεια αναπτύσσεται ραγδαία: το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ήδη η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά παγκοσμίως, με στόχο έως 50 GW ισχύος έως το 2030. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η καθαρή ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει πάνω από 400.000 θέσεις εργασίας μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Πετρέλαιο, αέριο και ρεαλισμός
Οι υποστηρικτές μιας πιο αργής αποχώρησης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο επισημαίνουν ότι η Ευρώπη θα χρειάζεται διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα για δεκαετίες. Σύμφωνα με την Offshore Energies UK, η εγχώρια παραγωγή θα μπορούσε να καλύπτει έως και το 50% της ζήτησης το 2050. Άλλοι, ωστόσο, θεωρούν ότι το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «περισσότερες γεωτρήσεις ή εισαγωγές», αλλά «περισσότερες εισαγωγές ή ταχύτερη ανάπτυξη των ΑΠΕ».
Σε βάθος χρόνου, η κατεύθυνση μοιάζει ξεκάθαρη: η μετάβαση είναι αναπόφευκτη, ακόμη κι αν παραμείνει επώδυνη για περιοχές όπως το Αμπερντίν.
