Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν διαβάζουμε ένα καλό βιβλίο
-
Η ανάγνωση ενεργοποιεί πολλά εγκεφαλικά δίκτυα ταυτόχρονα, ενισχύοντας τη συγκέντρωση, τη μνήμη και την κατανόηση.
-
Η βαθιά συγκέντρωση μεταφέρει το σώμα από τη λειτουργία “fight-or-flight” στη λειτουργία “rest-and-digest”, μειώνοντας το στρες.
-
Η συστηματική ανάγνωση, ειδικά το πρωί και πριν τον ύπνο, μπορεί να βελτιώσει τη χαλάρωση, τον ύπνο και τη συναισθηματική νοημοσύνη.
Η ανάγνωση βιβλίων, το γνωρίζουμε όλοι, κάνει καλό στον εγκέφαλο. Τα βιβλία δεν μας διδάσκουν μόνο το περιεχόμενο που πραγματεύονται· βοηθούν επίσης να εκπαιδεύσουμε την ικανότητά μας για συγκέντρωση και αφηρημένη σκέψη. Με απλά λόγια, τα βιβλία μας κάνουν πιο έξυπνους.
Αλλά δεν κάνουν μόνο αυτό.
Όπως γνωρίζει όποιος έχει χαθεί μέσα σε ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, η εμπειρία του να βυθίζεσαι σε ένα βιβλίο μπορεί να είναι βαθιά χαλαρωτική. Το μυαλό ηρεμεί, το σώμα χαλαρώνει και οι επίμονες ανησυχίες υποχωρούν.
Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;
Γιατί η διαδικασία αποκωδικοποίησης μικρών μαύρων συμβόλων πάνω σε μια σελίδα έχει τόσο ισχυρή επίδραση στο μυαλό και στο σώμα μας;
Η νευροεπιστήμη προσφέρει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες απαντήσεις.
Η νευροεπιστήμη πίσω από ένα συναρπαστικό βιβλίο
Πρόσφατα, στο Big Think, η νευροεπιστήμονας και συγγραφέας Anne-Laure Le Cunff περιέγραψε όλες τις εγκεφαλικές διεργασίες που απαιτούνται για να μετατρέψει ο εγκέφαλος σύμβολα σε ιστορίες.
Όπως γράφει: «Όταν διαβάζετε, το οπτικό σύστημα του εγκεφάλου αναγνωρίζει τα σχήματα των γραμμάτων και τα μετατρέπει σε λέξεις. Τα γλωσσικά δίκτυα συνδέουν αυτές τις λέξεις με έννοιες αποθηκευμένες στη μνήμη. Τα συστήματα προσοχής σας κρατούν συγκεντρωμένους στην αφήγηση, ενώ τα συστήματα μνήμης ενσωματώνουν νέες πληροφορίες με τη γνώση που ήδη διαθέτετε. Πολλές περιοχές του εγκεφάλου συνεργάζονται σε μια συντονισμένη δραστηριότητα».
Αυτό μοιάζει με έντονη εργασία για τον εγκέφαλο — και πράγματι είναι.
Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλες μορφές έντονης προσπάθειας, η ανάγνωση δεν μας αγχώνει ούτε μας κάνει να νιώθουμε ένταση.
Αντίθετα, η παρατεταμένη συγκέντρωση ενεργοποιεί αρχαία νευρωνικά κυκλώματα που λένε στο σώμα να χαλαρώσει.
Όπως εξηγεί η Le Cunff: «Η συγκεντρωμένη προσοχή μετατοπίζει το αυτόνομο νευρικό σύστημα από την κατάσταση “μάχης ή φυγής” στην κατάσταση “ξεκούρασης και πέψης”.»
Καθώς συμβαίνει αυτό, εμφανίζονται μετρήσιμες φυσιολογικές αλλαγές:
-
ο καρδιακός ρυθμός επιβραδύνεται
-
η αναπνοή γίνεται βαθύτερη και πιο σταθερή
-
η μυϊκή ένταση μειώνεται
Με άλλα λόγια, η ανάγνωση δίνει σήμα στο σώμα ότι δεν υπάρχει κίνδυνος και ότι μπορεί να περάσει σε λειτουργία αποκατάστασης.
Ταυτόχρονα βοηθά τον εγκέφαλο να επεξεργάζεται πραγματικά προβλήματα σε ένα ασφαλές και ήρεμο περιβάλλον.
Η Le Cunff σημειώνει επίσης: «Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις φανταστικές εμπειρίες σαν πρόβες χαμηλού ρίσκου για την πραγματική ζωή.»
Έτσι δημιουργούνται νευρωνικές διαδρομές που μπορούν να ενεργοποιηθούν όταν προκύψουν παρόμοιες καταστάσεις στην πραγματικότητα.
Γι’ αυτό και έρευνες δείχνουν ότι η λογοτεχνία ενισχύει τη συναισθηματική νοημοσύνη.
Πώς να διαβάζετε για μέγιστη χαλάρωση
Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί κάνουν την ανάγνωση βαθιά αποκαταστατική για το σώμα και το μυαλό, με τρόπο που το scrolling στις οθόνες δεν μπορεί να μιμηθεί.
Με απλά λόγια: περισσότερα βιβλία σημαίνουν λιγότερο στρες.
Ωστόσο, ειδικοί προτείνουν συγκεκριμένες πρακτικές για να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη.
Η ερευνήτρια ανάγνωσης Maryanne Wolf προτείνει να ξεκινά κανείς την ημέρα του με λίγα λεπτά ανάγνωσης.
Όπως λέει, η ίδια αφιερώνει: «τουλάχιστον 20 λεπτά το πρωί σε φιλοσοφικό, θεολογικό, πνευματικό ή πολιτικό κείμενο — κάτι που με βγάζει από τον εαυτό μου και κεντράρει πλήρως τη σκέψη μου.»
Η διαδικασία αυτή επιβραδύνει τον ρυθμό του μυαλού και προετοιμάζει τη σκέψη για τη μέρα που έρχεται.
Από την άλλη πλευρά, ο γνωστός λάτρης των βιβλίων Bill Gates προτιμά να διαβάζει το βράδυ.
Έχει δηλώσει: «Διαβάζω περίπου μία ώρα σχεδόν κάθε βράδυ. Είναι μέρος της διαδικασίας να αποκοιμηθώ.»
Έρευνες επιβεβαιώνουν ότι η ανάγνωση πριν τον ύπνο μειώνει το στρες και βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου.
Αν συνδυάσουμε τις συμβουλές των Le Cunff, Gates και Wolf, προκύπτει μια απλή στρατηγική:
«Πλαισιώστε» την ημέρα σας με ανάγνωση.
Διαβάζοντας στην αρχή και στο τέλος της ημέρας, μεγιστοποιείτε τα νοητικά και σωματικά οφέλη.
Πώς να επιστρέψετε στην ανάγνωση
Η ανάγκη να προσθέσουμε περισσότερα βιβλία στη ζωή μας είναι ξεκάθαρη. Δεν θα μάθουμε μόνο κάτι καινούργιο — ο εγκέφαλος και το σώμα μας θα μας ευγνωμονούν για τη χαλάρωση που προσφέρει η ανάγνωση.
Ωστόσο, αν έχετε απομακρυνθεί από τα βιβλία, η επιστροφή δεν είναι πάντα εύκολη.
Έρευνες δείχνουν ότι η ανάγνωση βιβλίων μειώνεται σταθερά εδώ και δεκαετίες, κυρίως λόγω των τεχνολογικών περισπασμών.
Αν λοιπόν θέλετε να διαβάζετε περισσότερο αλλά ανησυχείτε για τη συγκέντρωσή σας, δεν είστε οι μόνοι.
Οι νευροεπιστήμονες προτείνουν διάφορους τρόπους για να ξαναβρείτε τη σχέση σας με τα βιβλία:
-
βρείτε έναν “σύντροφο ανάγνωσης”
-
δημιουργήστε ένα συγκεκριμένο σημείο στο σπίτι αφιερωμένο στο διάβασμα
-
ξεκινήστε με αγαπημένα βιβλία του παρελθόντος
-
προτιμήστε σύντομα έργα ή graphic novels
Όποιον δρόμο κι αν επιλέξετε, ένα πράγμα είναι βέβαιο:
Η προσπάθεια αξίζει.
Η νευροεπιστήμη δείχνει ξεκάθαρα ότι η βαθιά συγκέντρωση που απαιτεί η ανάγνωση προκαλεί ισχυρές χαλαρωτικές αλλαγές στον εγκέφαλο και στο σώμα.
Αν θέλετε πραγματικά να χαλαρώσετε, ο καλύτερος τρόπος είναι συχνά μια κάρτα βιβλιοθήκης.
