Κίνα: Πώς το 15ο Πενταετές Σχέδιο αλλάζει το μοντέλο ανάπτυξης – Στροφή στην κατανάλωση και τις κεφαλαιαγορές
Η κινεζική οικονομία εισέρχεται σε μια νέα φάση μετασχηματισμού, εγκαταλείποντας σταδιακά το μοντέλο που στηρίχθηκε επί δεκαετίες στα ακίνητα και στρεφόμενη πιο δυναμικά προς τις κεφαλαιαγορές. Βασικός στόχος είναι η αξιοποίηση αποταμιεύσεων τρισεκατομμυρίων γιουάν, με σκοπό την ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης και την αναδιαμόρφωση της συνολικής αναπτυξιακής στρατηγικής.
Στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής βρίσκεται η αντιμετώπιση της χρόνιας υποκατανάλωσης, που αποτελεί ένα από τα πιο βαθιά ριζωμένα προβλήματα της οικονομίας. Όπως τονίζει η οικονομολόγος Keyu Jin, η Κίνα παρουσιάζει ένα έντονο παράδοξο: ενώ πρωταγωνιστεί σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα ηλεκτρικά οχήματα και η σύγχρονη μεΜε το 15ο Πενταετές Σχέδιο ως πυξίδα, η Κίνα επιχειρεί να μετατρέψει τα νοικοκυριά σε κινητήρια δύναμη της οικονομίας. Η σταδιακή απομάκρυνση από το real estate και η επένδυση στον άνθρωπο ως “ασπίδα” απέναντι στις διεθνείς πιέσειςταποίηση, η οικονομική ανάπτυξη εμφανίζει σημάδια επιβράδυνσης.
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι συγκυριακή αλλά συνδέεται με μια ευρύτερη διαρθρωτική μετάβαση. Το παλιό μοντέλο ανάπτυξης υποχωρεί, ενώ το νέο δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Παράλληλα, η αλλαγή αυτή συνδέεται με έναν πιο στρατηγικό στόχο: την ενίσχυση της οικονομικής αυτονομίας της χώρας. Ένα σύστημα που βασίζεται στην εξωτερική ζήτηση, στο ξένο κεφάλαιο και στην εισαγόμενη τεχνολογία είναι εγγενώς ευάλωτο, κάτι που έχει γίνει ιδιαίτερα εμφανές τα τελευταία χρόνια.
Το παραδοσιακό επενδυτικο-εξαγωγικό μοντέλο υπήρξε εξαιρετικά αποτελεσματικό σε περιόδους παγκοσμιοποίησης και ταχείας αστικοποίησης, όμως αποδείχθηκε ανεπαρκές στην ενίσχυση της εσωτερικής κατανάλωσης και της ευημερίας. Σήμερα έχει φτάσει στα όριά του, ενώ ακόμη και οι δυναμικοί τομείς υψηλής τεχνολογίας δεν έχουν το απαιτούμενο βάρος για να στηρίξουν μόνοι τους την οικονομία. Έτσι, η κατανάλωση των νοικοκυριών αναδεικνύεται ως ο βασικός πυλώνας της μελλοντικής ανάπτυξης.
Παρά το γεγονός ότι η Κίνα διαθέτει ισχυρές δυνατότητες καινοτομίας, η ενίσχυση της κατανάλωσης δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η χώρα εξακολουθεί να εμφανίζει μεγάλο χάσμα κατανάλωσης σε σχέση με τις ανεπτυγμένες οικονομίες, ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών, όπου η υστέρηση είναι σημαντική. Αυτό υποδηλώνει την ύπαρξη τεράστιου ανεκμετάλλευτου δυναμικού στη ζήτηση.
Το νέο 15ο Πενταετές Σχέδιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτή την ανισορροπία, προωθώντας ένα διαφορετικό μοντέλο που δίνει έμφαση στην επένδυση στον άνθρωπο. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκεται η ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας, η μείωση των ανισοτήτων και η βελτίωση των εισοδηματικών προοπτικών. Η αύξηση των αγροτικών συντάξεων, για παράδειγμα, αναμένεται να ενισχύσει σταδιακά την ιδιωτική κατανάλωση, αν και απαιτείται χρόνος για να αποδώσουν πλήρως τέτοιες παρεμβάσεις.
Η στρατηγική αυτή συνοδεύεται από μια ευρύτερη μετατόπιση προς τις επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο, με παρεμβάσεις στην εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και τη μείωση του κόστους ζωής. Παράλληλα, επιχειρείται η ενσωμάτωση περισσότερων πολιτών στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, ενισχύοντας το αίσθημα οικονομικής ασφάλειας που είναι απαραίτητο για την αύξηση της κατανάλωσης.
Καθοριστικό ρόλο στη νέα αυτή πορεία διαδραματίζουν και οι κεφαλαιαγορές, οι οποίες καλούνται να διοχετεύσουν τις αποταμιεύσεις σε πιο παραγωγικές δραστηριότητες. Η ανάπτυξή τους θεωρείται κρίσιμη τόσο για τη χρηματοδότηση της οικονομίας όσο και για τη δημιουργία χρηματοοικονομικού πλούτου για τα νοικοκυριά. Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα επιδιώκει να περάσει από ένα μοντέλο που βασίζεται στην ακίνητη περιουσία σε ένα πιο ισορροπημένο σύστημα.
Την ίδια στιγμή, οι μεταβαλλόμενες διεθνείς συνθήκες και η αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια ενισχύουν την ανάγκη για στροφή προς την εσωτερική οικονομική δυναμική. Η ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς και συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα.
Συνολικά, η Κίνα επιχειρεί μια βαθιά αναδιάρθρωση του οικονομικού της μοντέλου, δίνοντας προτεραιότητα στην κατανάλωση, τις κεφαλαιαγορές και την οικονομική αυτονομία. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η ανάπτυξη, αλλά η επίτευξή της με βιώσιμο τρόπο και με όρους που καθορίζει η ίδια η χώρα.
