Jimmy Wales στο Fortune Greece: «Δεν μπορεί να υπάρξει επιχείρηση χωρίς εμπιστοσύνη» – Το μάθημα ηγεσίας της Wikipedia
Υπάρχουν λίγες ψηφιακές πλατφόρμες που έχουν γίνει τόσο αθόρυβα απαραίτητες όσο η Wikipedia. Χωρίς διαφημίσεις, χωρίς συνδρομές, χωρίς τον θόρυβο που συνοδεύει συνήθως οτιδήποτε «μεγάλο» στο internet, λειτουργεί εδώ και σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα ως η πιο σταθερή υποδομή γνώσης του ψηφιακού κόσμου. Και πίσω από αυτήν, ο Τζίμι Γουέιλς, ένας ιδρυτής που μοιάζει να αντιστέκεται πεισματικά στη λογική της Silicon Valley.
Σήμερα, σε ένα περιβάλλον όπου η αλήθεια αμφισβητείται διαρκώς, όπου η τεχνητή νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με τη γνώση και όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς καταγράφει ιστορικά χαμηλά, ο Τζίμι Γουέιλς μοιάζει σχεδόν αντισυμβατικός. Δεν μιλά με όρους disruption, ούτε υπόσχεται τεχνολογικές «επανάστασεις». Αντίθετα, επιμένει σε κάτι πιο απλό και πολύ πιο δύσκολο: το κυνήγι της διαφάνειας, της τεκμηρίωσης και της συλλογικής ευθύνης.
Η ιστορία της Wikipedia είναι πλέον γνωστή. Αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον δεν είναι το πώς ξεκίνησε, αλλά το πώς άντεξε, και τι σημαίνει να παραμένεις σχετικός σε ένα οικοσύστημα που αλλάζει πιο γρήγορα από ποτέ. Και ομολογώ πως, μιλώντας μαζί του, καταλαβαίνω γιατί. Υπάρχει κάτι παράδοξα καθησυχαστικό στο να συνομιλείς με έναν άνθρωπο του οποίου το δημιούργημα έχει ενσωματωθεί τόσο βαθιά στην καθημερινότητά σου, ώστε δύσκολα θυμάσαι πώς ήταν ο κόσμος πριν από αυτό. Δεν είναι μόνο η κλίμακα του εγχειρήματος. Είναι η επιμονή του σε αρχές που μοιάζουν αυτονόητες, αλλά στην πράξη αποδεικνύονται σχεδόν αιρετικές.
Σε μια περίοδο όπου η πληροφορία γίνεται όλο και πιο «εύκολη», ο Τζίμι Γουέιλς επιμένει ότι η κατανόηση παραμένει μια βαθιά ανθρώπινη διαδικασία. Ένα από τα πιο ελπιδοφόρα μηνύματα όχι μόνο για το μέλλον της Wikipedia, αλλά για το μέλλον της ίδιας της γνώσης.
Η Wikipedia έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο δισεκατομμύρια άνθρωποι αναζητούν και κατανοούν τη γνώση. Πώς καταφέρνει, σχεδόν 25 χρόνια μετά, να παραμένει βιώσιμη χωρίς διαφημίσεις και paywalls;
Το συγκεκριμένο μοντέλο λειτούργησε πολύ καλά από την αρχή και δεν βλέπουμε λόγο να αλλάξει. Έχουμε πραγματικά υπέροχη υποστήριξη από το κοινό. Η μέση δωρεά στη Wikipedia είναι περίπου 10 δολάρια, έχουμε εκατομμύρια δωρητές, και οι περισσότεροι από αυτούς δωρίζουν κάθε χρόνο, σταθερά.
Αυτός ο τρόπος λειτουργίας μάς προσφέρει και σημαντικά πλεονεκτήματα. Δεν εξαρτόμαστε από διαφημιστικά έσοδα, ούτε πιεζόμαστε να κυνηγήσουμε εντυπωσιακούς τίτλους για να αυξήσουμε την επισκεψιμότητα, κάτι που μας κρατά ήρεμους και σταθερούς.
Στη Wikipedia δεν επιτρέπεται η χρήση AI για τη συγγραφή λημμάτων.
Έχετε υποστηρίξει ότι οι εταιρείες τεχνολογίας θα πρέπει να πληρώνουν για να εκπαιδεύουν τα AI μοντέλα τους πάνω στο περιεχόμενο της Wikipedia. Αν η Wikipedia γίνει βασική πηγή δεδομένων για την AI, πώς διασφαλίζετε ότι παραμένει ένα δημόσιο αγαθό;
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της Wikipedia είναι ότι όλο το περιεχόμενό της είναι ελεύθερα αδειοδοτημένο, με μια λογική αντίστοιχη του open source. Ο καθένας μπορεί να το χρησιμοποιήσει, να το τροποποιήσει και να το διανείμει, είτε για εμπορικούς είτε για μη εμπορικούς σκοπούς, χωρίς κόστος.
Δεν χρεώνουμε τις εταιρείες AI για τη χρήση των δεδομένων μας, ούτε θα μπορούσαμε να το κάνουμε με βάση το μοντέλο αδειοδότησης που έχουμε επιλέξει. Αυτό που μας απασχολεί είναι ο τρόπος χρήσης. Όταν η αξιοποίηση της Wikipedia επιβαρύνει σημαντικά τις υποδομές μας, τότε πρέπει να γίνεται με πιο οργανωμένο και δίκαιο τρόπο, μέσω λύσεων που μπορούμε να διαχειριστούμε.
Δεν είναι λογικό οι εκατομμύρια δωρητές μας, που συνεισφέρουν κατά μέσο όρο περίπου 10 δολάρια, να καλύπτουν το κόστος λειτουργίας για μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Η στήριξή τους αφορά την αποστολή της Wikipedia.
Παρόλα αυτά, η συνεργασία εξελίσσεται θετικά. Οι περισσότερες μεγάλες εταιρείες AI αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι πρέπει να είναι δίκαιες απέναντι στη Wikipedia, και, από την άλλη, η αποστολή μας είναι η ελεύθερη γνώση για όλους. Υπό αυτή την έννοια, είναι καλό να εκπαιδεύεται η AI σε δεδομένα της Wikipedia. Δεν θα ήθελα να χρησιμοποιώ ένα AI που έχει εκπαιδευτεί μόνο στο X. Θα ήταν ένα πολύ ανόητο και θυμωμένο AI.
Η Wikipedia βασίστηκε σε ένα μοντέλο όπου ο χρήστης αναζητά, διαβάζει και αξιολογεί πληροφορίες. Σήμερα, η AI δίνει έτοιμες απαντήσεις. Σας ανησυχεί ότι αυτό μπορεί να κάνει τους ανθρώπους πιο παθητικούς απέναντι στην πληροφορία;
Χρησιμοποιώ συστηματικά την ΑΙ και, από τη δική μου εμπειρία, σε ωθεί να γίνεις πιο ενεργός, όχι πιο παθητικός χρήστης.
Αντί να περιορίζεσαι, για παράδειγμα, στην ανάγνωση ενός ταξιδιωτικού άρθρου, μπορείς να θέτεις ερωτήματα, να εμβαθύνεις και να εξερευνάς ένα θέμα σε μεγαλύτερο βάθος. Το ίδιο ισχύει και για τον προγραμματισμό, τον οποίο ασχολούμαι ως χόμπι. Δεν είμαι ιδιαίτερα έμπειρος, αλλά η AI με βοηθά να κατανοήσω έννοιες, αρκεί να τη χρησιμοποιείς σωστά, ζητώντας εξηγήσεις και προχωρώντας σε πιο σύνθετες ερωτήσεις.
Φυσικά, δεν θα την αξιοποιήσουν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Η εικόνα είναι σύνθετη. Ωστόσο, συνολικά, δεν θεωρώ ότι η ΑΙ οδηγεί σε παθητική κατανάλωση της γνώσης.
Άρα, το ζήτημα δεν είναι μόνο η τεχνολογία, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο τη χρησιμοποιούμε. Τι εξακολουθεί να κάνει καλύτερα η ανθρώπινη συνεργασία από την AI όταν μιλάμε για αξιόπιστη γνώση;
Ένα από τα βασικά προβλήματα της τεχνητής νοημοσύνης σήμερα είναι οι λεγόμενες «παραισθήσεις». Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα λειτουργούν προβλέποντας την επόμενη λέξη με βάση τα δεδομένα που έχουν προηγηθεί, επιλέγοντας κάθε φορά αυτό που φαίνεται πιο πιθανό.
Το αποτέλεσμα είναι συχνά εντυπωσιακό, καθώς οι απαντήσεις ακούγονται λογικές και συνεκτικές. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι υπάρχει πραγματική κατανόηση της πραγματικότητας ή των γεγονότων.
Στην πράξη, όσο πιο εξειδικευμένο ή λιγότερο γνωστό είναι ένα θέμα, τόσο αυξάνεται και το περιθώριο σφάλματος. Σε ένα δημοφιλές πρόσωπο, όπως η Τέιλορ Σουίφτ, η πληροφορία είναι συνήθως ακριβής. Αντίθετα, σε πιο «άγνωστα» πεδία, η AI μπορεί να παράγει περιεχόμενο που μοιάζει πειστικό, αλλά είναι επινοημένο, ακριβώς επειδή επιδιώκει να δώσει μια ολοκληρωμένη και «σίγουρη» απάντηση.
Για τον λόγο αυτό, στη Wikipedia δεν επιτρέπεται η χρήση AI για τη συγγραφή λημμάτων. Μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά σε ορισμένα στάδια της διαδικασίας, και αυτό πιθανότατα θα ενισχυθεί στο μέλλον. Ωστόσο, στο επίπεδο της τελικής συγγραφής, το ποσοστό σφάλματος παραμένει πολύ υψηλό για να θεωρηθεί αξιόπιστο.
Πώς προστατεύεται, λοιπόν, η Wikipedia από περιεχόμενο που έχει παραχθεί από AI ή από πληροφορίες που ακούγονται αληθοφανείς αλλά δεν είναι σωστές;
Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η Wikipedia βασίζεται στην αυστηρή τεκμηρίωση. Η συζήτηση γύρω από τις πηγές, την αξιοπιστία και την ποιότητά τους, αποτελεί κεντρικό κομμάτι της καθημερινής λειτουργίας της κοινότητας.
Όταν προστίθεται μια πληροφορία χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, αμφισβητείται άμεσα. Οι χρήστες ζητούν διευκρινίσεις, ρωτούν από πού προέρχεται η πληροφορία και, αν διαπιστωθεί ότι είναι ψευδής, η επεξεργασία αναιρείται γρήγορα. Σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, μπορεί να υπάρξει και αποκλεισμός.
Η ανίχνευση της χρήσης AI δεν είναι εύκολη, ούτε μπορεί να γίνει με βεβαιότητα. Αυτό που έχει σημασία είναι η ποιότητα του περιεχομένου. Γι’ αυτό και αποθαρρύνουμε τη χρήση της για συγγραφή λημμάτων, καθώς υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να εισαχθούν πληροφορίες που ακούγονται πειστικές αλλά δεν είναι αληθείς.
Και εδώ βρίσκεται μια από τις βασικές προκλήσεις των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Δεν παράγουν εμφανώς παράλογα λάθη, αλλά σφάλματα που μοιάζουν απολύτως εύλογα. Αν, για παράδειγμα, ισχυρίζονταν ότι η Τέιλορ Σουίφτ ήταν ο πρώτος άνθρωπος που πάτησε στον Άρη, το λάθος θα ήταν προφανές. Αν όμως δώσουν ένα λανθασμένο όνομα ή επινοήσουν έναν δίσκο που ακούγεται αληθοφανής, είναι πολύ πιο εύκολο να περάσει απαρατήρητο. Και αυτό καθιστά την αξιολόγηση της πληροφορίας πολύ πιο απαιτητική.
Όταν ένας νέος χρήστης προσθέτει λανθασμένες ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένες πληροφορίες, πώς λειτουργεί στην πράξη ο μηχανισμός ελέγχου της κοινότητας;
Συνήθως, το πρώτο βήμα είναι η αναίρεση της επεξεργασίας και στη συνέχεια οι χρήστες ζητούν διευκρινίσεις για το περιεχόμενο και τις πηγές του.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τη γερμανόφωνη Wikipedia, όπου ένας χρήστης πρόσθετε βιβλιογραφικές παραπομπές με ISBN αριθμούς. Αρχικά έμοιαζαν με απλά τυπογραφικά λάθη, αλλά σύντομα διαπιστώθηκε ότι αντιστοιχούσαν σε βιβλία που δεν υπήρχαν.
Ο ίδιος εξήγησε ότι είχε χρησιμοποιήσει εργαλείο AI για να βρει παραπομπές, χωρίς να γνωρίζει ότι μπορεί να δημιουργήσει πειστικά αλλά εντελώς ψευδή στοιχεία.
Αυτό είναι και το πιο δύσκολο σημείο, καθώς τα λάθη δεν είναι εμφανή, αλλά αληθοφανή.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ήταν ένα καλοπροαίρετο λάθος. Δεν νομίζω ότι ο χρήστης αποκλείστηκε. Ζήτησε συγγνώμη και υποστήριξε ότι δεν το γνώριζε. Αν, όμως, συνέχιζε να το κάνει, τότε θα αποκλειόταν.
Δεν θα ήθελα να χρησιμοποιώ ένα AI που έχει εκπαιδευτεί μόνο στο X. Θα ήταν ένα πολύ ανόητο και θυμωμένο AI.
Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα λάθη που κάνουν οι συντάκτες στη Wikipedia;
Για τους νέους χρήστες, το πιο συνηθισμένο λάθος είναι ότι δεν αντιλαμβάνονται εξαρχής την ανάγκη για ουδέτερη γραφή. Η Wikipedia δεν είναι X· ο στόχος είναι μια ήρεμη, ισορροπημένη αποτύπωση της πληροφορίας.
Εξίσου σημαντική είναι η τεκμηρίωση. Οι πηγές, και ιδιαίτερα η ποιότητά τους, αποτελούν βασική προϋπόθεση για τη συμμετοχή.
Ως προς το μέγεθος της κοινότητας, δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί με απόλυτη ακρίβεια. Κάποιος που κάνει μία μόνο επεξεργασία δεν θεωρείται απαραίτητα ενεργό μέλος. Αν, όμως, εστιάσουμε στους τακτικούς συντάκτες, αυτοί υπολογίζονται περίπου μεταξύ 60.000 και 80.000 παγκοσμίως. Από αυτούς, ένα μικρότερο σύνολο, περίπου 5.000 ιδιαίτερα ενεργοί χρήστες, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση και τη συνοχή της πλατφόρμας.
Η Wikipedia λειτουργεί σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής έντασης και πόλωσης. Πόσο δύσκολο είναι να προστατευτεί από οργανωμένες προσπάθειες επιρροής ή πολιτικά φορτισμένους «πολέμους επεξεργασιών»;
Κάποιες από αυτές τις προκλήσεις υπήρχαν πάντα. Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν να προωθήσουν μια συγκεκριμένη ατζέντα και η Wikipedia έχει μάθει να το διαχειρίζεται αυτό σε συνεχή βάση.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα σήμερα είναι άλλο. Η παρακμή των τοπικών μέσων ενημέρωσης και της δημοσιογραφίας καθιστά ολοένα και πιο δύσκολη την τεκμηριωμένη καταγραφή της ιστορίας, ιδιαίτερα σε μικρότερες κοινότητες.
Σε πολλά μέρη του κόσμου, είναι πιο εύκολο να γράψει κανείς για μια πόλη το 1975, όταν υπήρχε ενεργή τοπική εφημερίδα, παρά σήμερα, όπου ενδέχεται να μην υπάρχει καμία αξιόπιστη πηγή. Αυτό είναι ένα ουσιαστικό πρόβλημα, για το οποίο δεν υπάρχει ακόμη σαφής λύση.
Η γενικότερη υποβάθμιση της δημόσιας συζήτησης είναι, ασφαλώς, ένα ευρύτερο κοινωνικό ζήτημα. Ωστόσο, δεν επηρεάζει στον ίδιο βαθμό τη Wikipedia, καθώς εξακολουθούμε να στηριζόμαστε σε ποιοτικές πηγές και αξιόπιστη δημοσιογραφία, με την απαραίτητη προσοχή στην επιλογή τους.
Σε έναν κόσμο όπου η πολιτική και κοινωνική πόλωση μοιάζει να έχει γίνει η νέα κανονικότητα, πιστεύετε ότι μπορούμε να επιστρέψουμε σε μια πιο ήρεμη δημόσια συζήτηση;
Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση. Η περίοδος που διανύουμε είναι σίγουρα ασυνήθιστη, αν και δεν είμαι βέβαιος ότι υπήρξε ποτέ μια πραγματικά «κανονική» εποχή. Θυμάμαι έναν φίλο μου να λέει ότι «πάντα περιμένουμε να επιστρέψει η ζωή στην κανονικότητα για να κάνουμε όσα θέλουμε, αλλά αυτό δεν συμβαίνει ποτέ». Μιλούσε κυρίως για την καθημερινή ζωή με τα παιδιά, αλλά νομίζω ότι υπάρχει μια αλήθεια σε αυτό.
Φαίνεται, βέβαια, ότι πριν από μερικά χρόνια τα πράγματα ήταν πιο ήρεμα. Στην αμερικανική πολιτική, για παράδειγμα, αναφέρω συχνά την περίοδο του Τζον Μακέιν και του Μπαράκ Ομπάμα, δύο ανθρώπων με διαφωνίες, αλλά και με έναν πιο αξιοπρεπή και συγκροτημένο δημόσιο λόγο.
Πιστεύω ότι μπορούμε να επιστρέψουμε σε κάτι αντίστοιχο, γιατί οι πολίτες το επιθυμούν. Υπάρχει έντονη δυσαρέσκεια απέναντι στο σημερινό, τοξικό περιβάλλον. Το πώς θα φτάσουμε εκεί είναι ακριβώς το ζητούμενο και αποτελεί τον πυρήνα του βιβλίου μου, «Οι Επτά Κανόνες της Εμπιστοσύνης», δηλαδή πώς μπορούμε να αρχίσουμε να ξαναχτίζουμε την εμπιστοσύνη στην κοινωνία.
Χρειάζεται θάρρος για να πεις «κάναμε λάθος». Από τη στιγμή που επιλέγεις να το αρνηθείς ή να το συγκαλύψεις, το πρόβλημα δεν περιορίζεται, πολλαπλασιάζεται.
Η αγγλόφωνη Wikipedia έχει τεράστια επιρροή στον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος κατανοεί γεγονότα, πρόσωπα και ιστορίες. Πώς αντιμετωπίζετε το ζήτημα της προκατάληψης και πώς διασφαλίζετε ότι μικρότερες γλώσσες, όπως τα ελληνικά, δεν μένουν στο περιθώριο;
Η Wikipedia λειτουργεί σε περισσότερες από 300 γλώσσες. Κάποιες κοινότητες είναι μικρές, όμως υπάρχουν πάνω από 100 ιδιαίτερα ενεργές και ζωντανές, στις οποίες ανήκει και η ελληνική.
Υπάρχει συνεχής επικοινωνία μεταξύ χρηστών διαφορετικών γλωσσικών εκδόσεων. Τα αγγλικά λειτουργούν συχνά ως κοινός κώδικας, αλλά σε πολλές περιοχές του κόσμου οι τοπικές γλώσσες παραμένουν εξίσου κρίσιμες. Η έννοια της ουδετερότητας συζητείται και εξελίσσεται συλλογικά, ως μια παγκόσμια αρχή που διατρέχει όλο το εγχείρημα.
Στο Wikimedia Foundation μελετάμε πώς εφαρμόζεται αυτή η αρχή σε διαφορετικά γλωσσικά περιβάλλοντα. Σε ορισμένες μικρότερες εκδόσεις δεν υπάρχει ακόμη επίσημα καταγεγραμμένη πολιτική ουδετερότητας, όχι επειδή απορρίπτεται, αλλά επειδή δεν έχει ακόμη τυποποιηθεί. Αυτό δείχνει και τις διαφορετικές αποχρώσεις που μπορεί να έχει η έννοια της ουδετερότητας.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά το ποιος εφηύρε το αεροπλάνο. Σε έναν αγγλόφωνο κόσμο, η απάντηση είναι σχεδόν αυτονόητη: οι αδελφοί Ράιτ. Σε άλλες χώρες, όμως, η αφήγηση μπορεί να διαφέρει. Και στην πραγματικότητα, η ιστορία είναι πιο σύνθετη απ’ ό,τι νομίζουμε.
Αυτό αναδεικνύει κάτι ουσιαστικό: πολλές φορές είμαστε προκατειλημμένοι χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Η Wikipedia λειτουργεί ακριβώς ως ένας μηχανισμός που φέρνει αυτές τις διαφορετικές οπτικές στο προσκήνιο, επιτρέποντας μια πιο πλήρη αποτύπωση της πραγματικότητας.
Ακόμη και σε περιβάλλοντα έντονης σύγκρουσης, η προσέγγιση αυτή αποδίδει. Αν συγκρίνει κανείς, για παράδειγμα, τη ρωσική και την ουκρανική Wikipedia, θα διαπιστώσει ότι, παρά τις διαφορές, παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες στην προσπάθεια ερμηνείας των γεγονότων. Και αυτό είναι κάτι για το οποίο μπορούμε να είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι.
Μπορεί η Wikipedia να βοηθήσει τους ανθρώπους να κατανοήσουν την οπτική της «άλλης πλευράς», ακόμη και όταν διαφωνούν βαθιά μαζί της;
Απολύτως. Ένα από τα πιο πολύτιμα στοιχεία της Wikipedia είναι ότι, σε περιόδους σύγκρουσης, σου δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσεις την οπτική της άλλης πλευράς. Μπορεί να συνεχίζεις να διαφωνείς, αλλά τουλάχιστον αντιλαμβάνεσαι το σκεπτικό πίσω από τη θέση της.
Θυμάμαι μια χαρακτηριστική εμπειρία στην Ταϊβάν. Ένας νεαρός εθελοντής, που με συνόδευε σε μια σειρά συναντήσεων, μου εξήγησε ότι είχε μεγαλώσει σε ένα έντονα εθνικιστικό περιβάλλον, όπου του είχαν διδάξει ότι οι άνθρωποι από την ηπειρωτική Κίνα έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου και δεν καταλαβαίνουν τα γεγονότα.
Μέσα από τη συμμετοχή του στη Wikipedia, ήρθε σε επαφή με χρήστες από την ηπειρωτική Κίνα. Και, όπως μου είπε, παρότι εξακολουθεί να διαφωνεί σε πολλά ζητήματα, πλέον μπορεί να καταλάβει από πού προέρχονται οι απόψεις τους.
Για μένα, αυτό είναι ένα ουσιαστικό βήμα προς την κατανόηση. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσεις με τον άλλον. Αρκεί να τον αναγνωρίσεις ως έναν άνθρωπο με λόγους και επιχειρήματα. Από εκεί και πέρα μπορεί να ξεκινήσει μια πραγματική συζήτηση, και αυτό είναι θεμελιώδες.
Στο βιβλίο σας «Οι Επτά Κανόνες Της Εμπιστοσύνης» γράφετε ότι η διαφάνεια είναι πιο δύσκολη ακριβώς όταν ένας οργανισμός έχει κάτι να κρύψει. Τι σημαίνει αυτό για έναν CEO που πρέπει να προστατεύσει τη φήμη της εταιρείας του, αλλά και να μη χάσει την εμπιστοσύνη του κοινού;
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η δυσκολία. Η διαφάνεια είναι σημαντική, αλλά γίνεται πραγματικά κρίσιμη τη στιγμή που έχεις κάτι να κρύψεις.
Όταν κάτι πάει στραβά, ο πειρασμός να το καλύψεις ή να αποφύγεις την ευθύνη είναι μεγάλος. Ωστόσο, πρόκειται για μια επιλογή που σπάνια λειτουργεί μακροπρόθεσμα. Οι άνθρωποι, πελάτες, συνεργάτες, εργαζόμενοι, μπορούν να συγχωρήσουν ένα λάθος. Αυτό που δεν συγχωρούν εύκολα είναι η άρνηση και η έλλειψη ειλικρίνειας.
Η ιστορία της Airbnb είναι χαρακτηριστική. Όταν ξέσπασε κρίση εμπιστοσύνης λόγω ενός περιστατικού καταστροφής ακινήτου, η αρχική αντίδραση της εταιρείας ήταν αμυντική και ανεπαρκής. Πολύ γρήγορα, όμως, συνειδητοποίησαν ότι χωρίς εμπιστοσύνη δεν υπάρχει βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο.
Ανέλαβαν την ευθύνη, παραδέχθηκαν το λάθος και προχώρησαν σε ουσιαστικές αλλαγές. Αυτή η στροφή αποδείχθηκε καθοριστική για την πορεία τους.
Χρειάζεται θάρρος για να πεις «κάναμε λάθος». Από τη στιγμή που επιλέγεις να το αρνηθείς ή να το συγκαλύψεις, το πρόβλημα δεν περιορίζεται, πολλαπλασιάζεται.
Αν κάποιος έχει προσφέρει κάτι ουσιαστικό και υπάρχουν επαρκείς, αξιόπιστες πληροφορίες για να τεκμηριωθεί, ακόμη και σε επίπεδο μιας σύντομης βιογραφίας, τότε αξίζει να υπάρχει στη Wikipedia.
Βλέπετε στους σημερινούς ηγέτες περισσότερο φόβο ή υπερηφάνεια όταν έρχεται η στιγμή να παραδεχθούν ένα λάθος;
Το βλέπουμε σίγουρα και με έναν σχεδόν παθολογικό τρόπο. Ταυτόχρονα, βλέπουμε και τα αποτελέσματα, αφού οι άνθρωποι πλέον δεν εμπιστεύονται τους ηγέτες.
Στην πραγματικότητα, η παραδοχή ενός λάθους θα λειτουργούσε πολύ πιο αποτελεσματικά. Όταν ένας ηγέτης αναλαμβάνει την ευθύνη, ο κόσμος είναι διατεθειμένος να πει «εντάξει, προχώρα και κάν’ το καλύτερα». Αντίθετα, η επίμονη άρνηση και η υπερβολική υπερηφάνεια υπονομεύουν την αξιοπιστία και, τελικά, απομακρύνουν ακόμη περισσότερο το κοινό.
Σε μια εποχή όπου πολλές εταιρείες δυσκολεύονται να κρατήσουν τους εργαζομένους τους ενεργούς και συνδεδεμένους με την αποστολή τους, η Wikipedia στηρίζεται σε χιλιάδες ανθρώπους που συνεισφέρουν εθελοντικά. Τι κρατά ζωντανό αυτό το οικοσύστημα;
Ένας από τους επτά κανόνες του βιβλίου είναι να έχεις έναν ξεκάθαρο λόγο ύπαρξης. Στη δική μας περίπτωση, αυτός είναι απλός και απολύτως συγκεκριμένος.
Πολλές εταιρείες διαθέτουν επίσης έναν ισχυρό πυρήνα αξιών, το ζητούμενο είναι να μπορούν να τον διατυπώσουν με σαφήνεια. Όταν αυτό συμβαίνει, διευκολύνεται η λήψη αποφάσεων: όλοι γνωρίζουν γιατί υπάρχει ο οργανισμός και αποφεύγεται η διάσπαση σε ευκαιριακές κατευθύνσεις.
Ακόμη και σε ένα φαινομενικά «απλό» αντικείμενο, ας πούμε, η κατασκευή χαρτόκουτων, μπορεί να υπάρχει ουσία. Αν ορίσεις ότι στόχος σου είναι να δημιουργείς τα καλύτερα δυνατά προϊόντα σε έναν τομέα που ο κόσμος πραγματικά χρειάζεται, τότε έχεις μια ξεκάθαρη κατεύθυνση.
Και όταν αυτή η κατεύθυνση είναι σαφής, ευθυγραμμίζει τα πάντα: τις αποφάσεις, τις προτεραιότητες και, τελικά, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένας οργανισμός.
Απέναντι στη Wikipedia εμφανίζονται πλέον και εναλλακτικά μοντέλα γνώσης, που βασίζονται περισσότερο στην AI και λιγότερο στην ανθρώπινη επιμέλεια. Ο Έλον Μασκ, για παράδειγμα, υποστηρίζει ότι οι μηχανές μπορούν να είναι πιο αντικειμενικές από τους ανθρώπους. Πώς απαντάτε σε αυτό;
Δεν νομίζω ότι αυτό ισχύει.
Ο Έλον υποστηρίζει ότι το δικό του μοντέλο μπορεί να είναι πιο ουδέτερο από τη Wikipedia. Ωστόσο, στην πράξη φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με ορισμένες από τις δικές του, μάλλον ιδιόμορφες, πολιτικές απόψεις. Και αυτό, για μένα, δεν συνιστά ουδετερότητα.
Το βασικό ζήτημα είναι η διαφάνεια. Δεν γνωρίζουμε πώς παράγεται το περιεχόμενο, σε ποια δεδομένα έχει εκπαιδευτεί η AI ή ποιες κατευθύνσεις έχει λάβει. Χωρίς αυτή την ορατότητα, η εμπιστοσύνη γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις για να κατανοήσεις μια συγκεκριμένη οπτική για τον κόσμο. Αλλά αυτό δεν ταυτίζεται με την αντικειμενική αποτύπωση της πραγματικότητας.
Η Wikipedia έχει αυστηρά κριτήρια για το ποιος θεωρείται «αξιοσημείωτος». Τι σημαίνει πραγματικά “notability” για εσάς;
Πάντα θεωρώ ότι ο όρος «εγκυκλοπαιδική αξία», αυτό που στα αγγλικά ορίζεται ως notability, δεν είναι ιδανικός. Ακούγεται σαν να κρίνουμε αν κάποιος είναι σημαντικός ή άξιος προσοχής. Η μητέρα μου είναι πολύ σημαντική για μένα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να έχει λήμμα στη Wikipedia.
Στην πραγματικότητα, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η επαληθευσιμότητα. Υπάρχουν επαρκείς, αξιόπιστες και ανεξάρτητες πηγές που να επιτρέπουν τη συγγραφή μιας υπεύθυνης βιογραφίας;
Αν η μόνη πηγή είναι το προσωπικό σου blog, αυτό δεν αρκεί. Μπορείς να γράψεις οτιδήποτε, αλλά είναι αλήθεια; Είναι πλήρες; Λείπουν κρίσιμα στοιχεία;
Τελικά, αυτό είναι το βασικό κριτήριο. Όχι το πόσο «σημαντικός» φαίνεται κάποιος, αλλά το αν η πληροφορία μπορεί να τεκμηριωθεί με τρόπο αξιόπιστο.
Χρησιμοποιώ συστηματικά την ΑΙ και, από τη δική μου εμπειρία, σε ωθεί να γίνεις πιο ενεργός, όχι πιο παθητικός χρήστης.
Υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να μην είναι ευρέως αναγνωρίσιμοι, αλλά έχουν συμβάλει ουσιαστικά στην επιστήμη, στη δημόσια ζωή ή σε έναν συγκεκριμένο τομέα. Πώς τους αντιμετωπίζει η Wikipedia;
Βεβαίως. Αν πάρουμε ως παράδειγμα τους επιστήμονες, κάποιοι είναι ευρέως γνωστοί και υπάρχουν πολλές πηγές για τη ζωή και το έργο τους. Άλλοι, εξίσου σημαντικοί, αναγνωρίζονται κυρίως μέσα από το επιστημονικό τους έργο, και οι διαθέσιμες πηγές είναι διαφορετικής φύσης.
Σε κάθε περίπτωση, αν κάποιος έχει προσφέρει κάτι ουσιαστικό και υπάρχουν επαρκείς, αξιόπιστες πληροφορίες για να τεκμηριωθεί, ακόμη και σε επίπεδο μιας σύντομης βιογραφίας, τότε αξίζει να υπάρχει στη Wikipedia.
Η συμβολή, λοιπόν, έχει σημασία, αλλά μόνο όταν μπορεί να αποτυπωθεί με τεκμηριωμένο τρόπο.
Πώς φαντάζεστε τη Wikipedia τα επόμενα 25 χρόνια, σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία και ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε πληροφορία αλλάζουν συνεχώς;
Σε γενικές γραμμές, η πορεία παραμένει σταθερή. Η Wikipedia υπάρχει εδώ και σχεδόν 25 χρόνια και, κοιτώντας τα επόμενα 25, δεν βλέπω να αλλάζει ο πυρήνας της: θα συνεχίσει να λειτουργεί ως εγκυκλοπαίδεια, υπηρετώντας τον ίδιο σκοπό.
Φυσικά, η τεχνολογία θα εξελιχθεί. Η τεχνητή νοημοσύνη θα αξιοποιηθεί όλο και περισσότερο ως εργαλείο που θα υποστηρίζει το έργο των συντακτών, όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης κρίσης. Θα αλλάξει επίσης ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αναζητούν και καταναλώνουν πληροφορία. Ωστόσο, η βασική αποστολή της Wikipedia παραμένει αμετάβλητη: η αξιόπιστη και ελεύθερη διάδοση της γνώσης.
Σε προσωπικό επίπεδο, προσεγγίζω τα πράγματα με την ίδια φιλοσοφία. Εστιάζω σε ό,τι βρίσκω ενδιαφέρον και ουσιαστικό κάθε στιγμή, είτε αυτό αφορά τη Wikipedia, είτε ευρύτερα ζητήματα γύρω από την εμπιστοσύνη, την τεχνολογία και την κοινωνία. Αυτό που με κινητοποιεί είναι η περιέργεια και η δυνατότητα να δουλεύω πάνω σε ιδέες που έχουν πραγματικό αντίκτυπο. Και, πάνω απ’ όλα, εξακολουθώ να το απολαμβάνω.
Κεντρική φωτογραφία: Perry Seymour-Marsh
