Χρυσός: Το «βάρβαρο κατάλοιπο» που έγινε γεωπολιτικό όπλο 

Ο χρυσός μπορεί να είναι ένα «βάρβαρο κατάλοιπο», όπως είχε παρατηρήσει κάποτε ο Τζον Μέιναρντ Κέινς, όμως παραμένει το κατάλοιπο που προτιμούν οι κεντρικές τράπεζες. 

Οι κεντρικές τράπεζες των αναδυόμενων αγορών συσσωρεύουν αποθέματα χρυσού ήδη από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, υπερδιπλασιάζοντας τα αποθέματά τους. Μήπως η παράδοξη συμπεριφορά των τιμών του χρυσού μετά το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν θέτει υπό αμφισβήτηση αυτή τη στρατηγική ή συμβαίνει κάτι άλλο;

Η γοητεία του χρυσού προέρχεται από τη φήμη του ως ασφαλούς καταφυγίου και εργαλείου αντιστάθμισης έναντι του πληθωρισμού. Ωστόσο, τον Μάρτιο, μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ενός γεγονότος που κανονικά θα έπρεπε να ενισχύσει τη ζήτηση χρυσού και για τους δύο αυτούς λόγους, η τιμή του σε δολάρια υποχώρησε κατά 10%. 

Στη συνέχεια, οι τιμές παρέμειναν στάσιμες τον Απρίλιο. Προφανώς, ο χρυσός δεν αποτελεί τόσο ασφαλές καταφύγιο και τόσο αποτελεσματική αντιστάθμιση έναντι του πληθωρισμού όσο πίστευαν οι επενδυτές.

Διάφορες εξηγήσεις έχουν δοθεί για αυτή την παράδοξη συμπεριφορά. Επενδυτές που υπέστησαν ζημιές σε άλλες τοποθετήσεις ίσως πούλησαν συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης και αμοιβαία κεφάλαια χρυσού για να καλύψουν απαιτήσεις περιθωρίου ασφαλείας (margin calls). 

Τα υψηλότερα επιτόκια ή έστω οι μειωμένες προσδοκίες για μείωσή τους μπορεί να οδήγησαν επενδυτές να μετακινηθούν από τον χρυσό στα ομόλογα. Η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας πούλησε χρυσό για να αποκτήσει το ξένο συνάλλαγμα που χρειαζόταν ώστε να στηρίξει το νόμισμα της χώρας, τη λίρα. Και άλλες κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να έκαναν το ίδιο.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό το επεισόδιο υπενθυμίζει ότι οι τιμές του χρυσού μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευμετάβλητες. Άραγε, θα έπρεπε οι κεντρικοί τραπεζίτες να επανεξετάσουν τις επενδυτικές στρατηγικές τους;

Ας εξετάσουμε γιατί οι κεντρικές τράπεζες διακρατούν χρυσό. Η κατοχή ράβδων χρυσού έχει το πλεονέκτημα της ιστορικής παράδοσης, καθώς επί μακρόν αποτελούσε ένδειξη αξιοπιστίας για τις κεντρικές τράπεζες.

Κάθε παγκόσμιος επενδυτής θέλει να περιλαμβάνει στο χαρτοφυλάκιό του μια «θέση σε εμπορεύματα», δηλαδή μια επένδυση που σχετίζεται με τις τιμές των εμπορευμάτων. Η διακράτηση χρυσού είναι ένας τρόπος απόκτησης αυτής της έκθεσης, αν και σε έναν κόσμο όπου υπάρχουν ETFs εμπορευμάτων και συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, υπάρχουν και άλλα εργαλεία που προσφέρουν καλύτερους συνδυασμούς κινδύνου και απόδοσης.

Ο σημαντικότερος παράγοντας, ωστόσο, είναι ότι ο χρυσός που φυλάσσεται εντός της χώρας είναι απαλλαγμένος από τον κίνδυνο κυρώσεων. Τα συναλλαγματικά αποθέματα που διακρατούνται στο εξωτερικό, υπό μορφή τραπεζικών καταθέσεων και τίτλων, κινδυνεύουν να δεσμευθούν ή ακόμη και να κατασχεθούν από ξένες κυβερνήσεις που χρησιμοποιούν τις κυρώσεις ως μέσο αποτροπής, όπως υπενθυμίστηκε στη Ρωσία μετά την επίθεσή της στην Ουκρανία το 2022.

Η Ρωσία δεν αγνοούσε αυτόν τον κίνδυνο: το ποσοστό των συναλλαγματικών της αποθεμάτων που διακρατούνταν σε χρυσό υπερδιπλασιάστηκε από το 2014 —λίγο πριν από την προσάρτηση της Κριμαίας— έως την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία το 2022. Παράλληλα, επαναπάτρισε όλο αυτό το απόθεμα, αποθηκεύοντάς το σε θησαυροφυλάκια στην Αγία Πετρούπολη και τη Μόσχα.

Η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας υπήρξε λιγότερο διαφανής όσον αφορά τις δραστηριότητές της σε χρυσό, θεωρείται όμως ότι ήταν ο σημαντικότερος αγοραστής μεταξύ των κεντρικών τραπεζών τα τελευταία χρόνια. Πιστεύεται ότι η PBOC αποθηκεύει τη συντριπτική πλειονότητα αυτού του χρυσού στο Πεκίνο και τη Σαγκάη, προφανώς επειδή αναγνωρίζει τον κίνδυνο κυρώσεων.

Και αν μη τι άλλο, αυτό το μοτίβο είναι γενικευμένο: η έκθεση σε αμερικανικές χρηματοοικονομικές κυρώσεις αυξάνει σημαντικά το ποσοστό των αποθεμάτων που οι αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες διακρατούν σε μορφή χρυσού. Πιο γενικά, οι μεγαλύτερες αγορές χρυσού από κεντρικές τράπεζες τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν από χώρες με σημαντική έκθεση σε γεωπολιτικό κίνδυνο — όχι μόνο η Ρωσία και η Κίνα, αλλά επίσης η Πολωνία, η Ινδία και, πριν από τον περασμένο Μάρτιο, η Τουρκία.

Μια ακόμη ένδειξη του τρόπου σκέψης των κεντρικών τραπεζών είναι ότι το ποσοστό των επίσημων αποθεμάτων χρυσού που φυλάσσονται στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης έχει μειωθεί από 30% του παγκόσμιου συνόλου το 2005 σε μόλις 20% σήμερα. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε άλλες χώρες αμφισβητούν κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν αξιόπιστο σύμμαχο και κατά πόσο η Fed της Νέας Υόρκης αποτελεί αξιόπιστο θεματοφύλακα. Πρόσφατες αναφορές συνδέουν τη λαϊκή πίεση για επαναπατρισμό χρυσού στη Γερμανία και την Ιταλία με πολιτικές εντάσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και με απειλές κατά της ανεξαρτησίας της Fed. Ποιος θα το φανταζόταν;

Ωστόσο, ο χρυσός που φυλάσσεται εντός της χώρας δεν μπορεί να δανειστεί, να ανταλλαγεί ή να χρησιμοποιηθεί ως εγγύηση, σε αντίθεση με τον χρυσό που φυλάσσεται στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη. Επίσης, είναι δύσχρηστος ως μέσο πληρωμών. Το 2019, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας, που τελούσε υπό αμερικανικές κυρώσεις, ναύλωσε ένα Boeing 777 από ρωσική εταιρεία για να μεταφέρει 7,4 τόνους χρυσού στην Ουγκάντα, όπου ο χρυσός εξευγενίστηκε και μεταπωλήθηκε. Η Βενεζουέλα έλαβε 300 εκατομμύρια δολάρια σε ευρώ για να πληρώσει εμπορεύματα που διαφορετικά δεν θα ήταν διαθέσιμα στη χώρα.

Η Βενεζουέλα επανέλαβε την ίδια πρακτική το 2020, πληρώνοντας για εξοπλισμό και υπηρεσίες πετρελαιοπηγών από το επίσης υπό κυρώσεις Ιράν, χρησιμοποιώντας στόλο αεροσκαφών 747 για τη μεταφορά ράβδων χρυσού. Αυτές οι επιχειρήσεις, πολύπλοκες και δυσκίνητες, αποτέλεσαν τις εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Υπό αυτή την έννοια, οι αγορές και ο επαναπατρισμός χρυσού από τις κεντρικές τράπεζες αποτελούν σύμπτωμα της αποπαγκοσμιοποίησης. Σηματοδοτούν την έλευση ενός κόσμου περισσότερο γεωπολιτικά κατακερματισμένου, όπου οι διασυνοριακές συναλλαγές κάθε είδους είναι πιθανό να γίνουν δυσκολότερες και ακριβότερες.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τραμπ: Στο τραπέζι νέα στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν
• Ο κολοσσός Blackstone εξαγοράζει τη Skroutz από το CVC – Το deal και η επόμενη μέρα
• ΑΑΔΕ: «Ψηφιακό φακέλωμα» με AI και big data για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής
• Στο κόκκινο η Μέση Ανατολή: «Απαράδεκτη» η πρόταση του Ιράν, λέει ο Τραμπ – Νέο άλμα στο πετρέλαιο