Τι είναι η θεωρία της «παγίδας του Θουκυδίδη» που επανέφερε ο Σι Τζινπίνγκ στη συνάντηση με τον Τραμπ
Σε μία από τις πιο συμβολικές στιγμές της συνόδου κορυφής ΗΠΑ – Κίνας στο Πεκίνο, ο Σι Τζινπίνγκ επέλεξε να επικαλεστεί τη λεγόμενη «παγίδα του Θουκυδίδη», επαναφέροντας στο διεθνές προσκήνιο μια θεωρία που τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.
«Μπορούν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξεπεράσουν την παγίδα του Θουκυδίδη και να δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων;» διερωτήθηκε ο Κινέζος πρόεδρος λίγο πριν από την έναρξη των συνομιλιών με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η αναφορά μόνο τυχαία δεν θεωρείται, καθώς έρχεται σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη χαρακτηρίζονται από έντονο ανταγωνισμό σε εμπόριο, τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη, γεωπολιτική και στρατιωτική ισχύ.
Τι είναι η «παγίδα του Θουκυδίδη»
Ο όρος καθιερώθηκε από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκράχαμ Άλισον, καθηγητή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, ο οποίος επιχείρησε να εξηγήσει τη δυναμική που δημιουργείται όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια κυρίαρχη υπερδύναμη.
Η θεωρία βασίζεται σε ένα από τα πιο γνωστά αποσπάσματα του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη από το έργο «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου»:
«Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο».
Ο Άλισον αξιοποίησε τη σύγκρουση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη ως ιστορικό παράδειγμα για να αναδείξει τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργηθούν όταν μια νέα δύναμη αμφισβητεί την πρωτοκαθεδρία μιας παλαιότερης.
Στο βιβλίο του «Destined for War», που κυκλοφόρησε το 2017, υποστήριξε ότι ΗΠΑ και Κίνα βρίσκονται σε τροχιά επικίνδυνης αντιπαράθεσης, χωρίς όμως να θεωρεί πως μια σύγκρουση είναι αναπόφευκτη.
Σύμφωνα με μελέτη του Belfer Center του Χάρβαρντ, από τις 16 ιστορικές περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μια κυρίαρχη, οι 12 κατέληξαν σε πόλεμο.
Το πολιτικό μήνυμα του Σι
Παρά τη δημοφιλία της θεωρίας, αρκετοί ιστορικοί και αναλυτές αμφισβητούν το κατά πόσο οι σύγχρονες διεθνείς σχέσεις μπορούν να ερμηνευθούν μέσα από αναλογίες της αρχαιότητας.
Ωστόσο, η επιλογή του Σι να χρησιμοποιήσει δημόσια τον συγκεκριμένο όρο είχε σαφή πολιτική στόχευση.
Το Πεκίνο επιχειρεί να παρουσιάσει την αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες όχι ως ιστορικό μονόδρομο, αλλά ως μια δοκιμασία που μπορεί να ξεπεραστεί μέσω συνεργασίας και διπλωματίας.
«Η συνεργασία ωφελεί και τα δύο μέρη, ενώ η σύγκρουση βλάπτει και τα δύο», δήλωσε ο Κινέζος πρόεδρος, προσθέτοντας ότι οι δύο χώρες «θα έπρεπε να είναι εταίροι και όχι αντίπαλοι».
Η αναφορά αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή έγινε στη διάρκεια μιας κρίσιμης συνόδου κορυφής που διεξάγεται υπό τη σκιά εμπορικών εντάσεων, τεχνολογικού ανταγωνισμού, της κρίσης στην Ταϊβάν και των γεωπολιτικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.
Ένα μήνυμα προς τις αγορές και τον κόσμο
Η παρέμβαση του Σι ερμηνεύεται επίσης ως προσπάθεια να σταλεί μήνυμα σταθερότητας προς τις αγορές και τη διεθνή κοινότητα, σε μια περίοδο κατά την οποία η αβεβαιότητα γύρω από τις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας παραμένει υψηλή.
