Οι Ευρωπαίοι έχουν χρήματα, αλλά δεν τα ξοδεύουν – Πώς η αποταμίευση φρενάρει την οικονομία

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα παράδοξο. Τα νοικοκυριά διαθέτουν σήμερα περισσότερα χρήματα σε σχέση με την περίοδο πριν από την πανδημία, όμως εξακολουθούν να διστάζουν να τα ξοδέψουν.

Από το Λονδίνο και το Άμστερνταμ μέχρι το Παρίσι και την Πράγα, ολοένα και περισσότεροι καταναλωτές περιορίζουν τις αγορές τους, αυξάνουν τις αποταμιεύσεις τους και επανεξετάζουν ακόμη και μικρές καθημερινές δαπάνες. Σύμφωνα με οικονομολόγους, η συμπεριφορά αυτή αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που εξηγούν γιατί η ευρωπαϊκή οικονομία αναπτύσσεται με σαφώς χαμηλότερους ρυθμούς σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι από το 2019 η πραγματική κατανάλωση των νοικοκυριών αυξήθηκε μόλις κατά 5,5% στην Ευρωζώνη και κατά 2% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις ΗΠΑ, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 18%.

Η διαφορά αυτή αποτυπώνει δύο διαφορετικές οικονομικές κουλτούρες, όπως αναφέρει το δημοσίευμα της Wall Street Journal. Ενώ οι Αμερικανοί καταναλωτές συνέχισαν να στηρίζουν την οικονομία μέσω της κατανάλωσης, οι Ευρωπαίοι επέλεξαν να ενισχύσουν τα αποθεματικά τους, ακόμη και όταν τα εισοδήματά τους αυξήθηκαν.

Σύμφωνα με την επικεφαλής οικονομολόγο της ING, Μαρίκε Μπλομ, η αδύναμη κατανάλωση εξηγεί σημαντικό μέρος της απόκλισης στην ανάπτυξη μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια. Όπως σημειώνει, εάν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά επέστρεφαν στα επίπεδα αποταμίευσης που είχαν πριν από την πανδημία, το ΑΕΠ της Ευρωζώνης θα ήταν κατά 1,3% υψηλότερο.

Το αποτύπωμα του πληθωρισμού

Παρότι ο πληθωρισμός έχει αποκλιμακωθεί σημαντικά από τα υψηλά του 2022 και του 2023, η ψυχολογική του επίδραση παραμένει ισχυρή.

Δεδομένα συναλλαγών που ανέλυσε η Visa δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να κατευθύνουν το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών τους σε βασικά αγαθά, όπως τρόφιμα και λογαριασμούς, περιορίζοντας αγορές που θεωρούνται προαιρετικές, όπως ταξίδια, ένδυση ή ψυχαγωγία.

Η νέα αβεβαιότητα που προκαλεί η άνοδος των ενεργειακών τιμών μετά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν απειλεί μάλιστα να ενισχύσει περαιτέρω αυτή τη στάση αναμονής.

Η αποταμίευση ως πολιτισμικό χαρακτηριστικό

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στη Βόρεια Ευρώπη, η αποταμίευση δεν αποτελεί απλώς οικονομική επιλογή αλλά βαθιά ριζωμένη κοινωνική αξία.

Οι μνήμες του πολέμου, των οικονομικών κρίσεων και των περιόδων υψηλού πληθωρισμού έχουν διαμορφώσει μια κουλτούρα προσεκτικής διαχείρισης των χρημάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι στα γερμανικά και στα ολλανδικά η λέξη για το χρέος συνδέεται γλωσσικά με την έννοια της ενοχής.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και νεότερες γενιές, οι οποίες διαθέτουν υψηλότερα εισοδήματα, εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές απέναντι στην κατανάλωση και προσανατολίζονται περισσότερο στην αποταμίευση ή στη δημιουργία ενός οικονομικού «μαξιλαριού» για το μέλλον.

Ο φόβος για το συνταξιοδοτικό

Παράλληλα, αυξάνεται η ανησυχία ότι τα κρατικά συνταξιοδοτικά συστήματα δεν θα μπορέσουν να στηρίξουν επαρκώς τις επόμενες γενιές.

Η γήρανση του πληθυσμού και οι δημοσιονομικές πιέσεις οδηγούν πολλούς νέους Ευρωπαίους στην πεποίθηση ότι θα χρειαστεί να βασιστούν περισσότερο στις δικές τους αποταμιεύσεις και επενδύσεις, σημειώνεται στο ίδιο δημοσίευμα. Ως αποτέλεσμα, ένα σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθύνεται σε λογαριασμούς αποταμίευσης, επενδυτικά προϊόντα ή απλώς παραμένει αδρανές στις τράπεζες.

Το κόστος για την ευρωπαϊκή οικονομία

Για τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις, η υπερβολική αποταμίευση αποτελεί πρόβλημα.

Οι ευρωπαϊκές εταιρείες λιανικής, οι ταξιδιωτικοί όμιλοι και ακόμη και οι οίκοι πολυτελών ειδών βλέπουν τη ζήτηση να εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από Αμερικανούς και Ασιάτες καταναλωτές. Την ίδια στιγμή, τρισεκατομμύρια ευρώ παραμένουν κατατεθειμένα σε τραπεζικούς λογαριασμούς με χαμηλές αποδόσεις αντί να κατευθύνονται στην κατανάλωση ή σε παραγωγικές επενδύσεις.

Η Ευρώπη καλείται έτσι να αντιμετωπίσει μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου σημαντική πρόκληση: όχι την έλλειψη χρημάτων, αλλά την απροθυμία των πολιτών της να τα χρησιμοποιήσουν. Και όσο η τάση αυτή συνεχίζεται, τόσο πιο δύσκολο θα είναι για την ευρωπαϊκή οικονομία να κλείσει το αναπτυξιακό χάσμα που τη χωρίζει από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Το Ιράν κλείνει ξανά τα Στενά του Ορμούζ στη σκιά των ισραηλινών πληγμάτων στον Λίβανο
• Συμφωνία «μαμούθ» 9 δισ. δολαρίων για αμερικανικό LNG μέσω Ελλάδας στα Βαλκάνια – Ενισχύεται ο Κάθετος Διάδρομος
• Από το ράλι του AI, έως το ενεργειακό σοκ – Τα σενάρια της UBS για τις αγορές