ΝΑΤΟ: Η Ευρώπη αναλαμβάνει μεγαλύτερο βάρος στην άμυνα εν μέσω αβεβαιότητας για τις ΗΠΑ

• Η Σύνοδος σηματοδοτεί την «ευρωπαϊκοποίηση» του ΝΑΤΟ, με την Ευρώπη και τον Καναδά να αυξάνουν τις βασικές αμυντικές δαπάνες κατά 139 δισ. δολάρια (+20%) και να δεσμεύονται για επενδύσεις που θα οδηγήσουν σε δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
• Στο αμυντικό φόρουμ θα ανακοινωθούν εξοπλιστικά συμβόλαια άνω των 15 δισ. δολαρίων, που περιλαμβάνουν 200 πυραύλους Patriot για την Πολωνία, πυρομαχικά υψηλής ακρίβειας, δορυφορικά συστήματα και νέες αμυντικές πλατφόρμες, με στόχο την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της Συμμαχίας.
• Η Σύνοδος διεξάγεται υπό τη σκιά της σταδιακής μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και της αβεβαιότητας γύρω από τη στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ η Ουκρανία και τα διδάγματα από τον σύγχρονο πόλεμο αναδεικνύονται σε βασικούς άξονες του νέου στρατηγικού σχεδιασμού του ΝΑΤΟ.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε αναμένεται να χαρακτηρίσει τη σύνοδο κορυφής αυτής της εβδομάδας στην Άγκυρα ως μία από τις πιο καθοριστικές στην ιστορία της Συμμαχίας, χάρη στις πρωτοφανείς δεσμεύσεις για αμυντικές δαπάνες από την Ευρώπη και τον Καναδά, σύμφωνα με πληροφορίες του Euronews.

Η σύνοδος ενδέχεται πράγματι να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς σηματοδοτεί την αρχή της «ευρωπαϊκοποίησης του ΝΑΤΟ». Την ώρα που οι 32 ηγέτες των κυβερνήσεων-συμμάχων συγκεντρώνονται στην τουρκική πρωτεύουσα, η στρατιωτική ηγεσία της Συμμαχίας πιέζει για πιο σαφή προσανατολισμό στην ανάγκη να μετατραπούν οι ήδη ιστορικές ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες σε δυνατότητες προσαρμοσμένες στον σύγχρονο πόλεμο και την ασφάλεια.

Παρά τις προσπάθειες του Ρούτε να προβάλει εικόνα ενότητας και ισχύος, εν μέσω συζητήσεων για τη νέα εποχή του «ΝΑΤΟ 3.0», το φάντασμα της απεμπλοκής των ΗΠΑ από την ευρωπαϊκή ασφάλεια παραμένει έντονο. Όπως το έθεσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ σε συνομιλία με το Euronews, η σύνοδος διεξάγεται έπειτα από μήνες «αναταράξεων».

Ο παράγοντας Τραμπ

Μόλις πριν από έξι μήνες, οι σύμμαχοι πήραν στα σοβαρά την απειλή της Ουάσινγκτον να «πάρει» τη Γροιλανδία, ένα ημιαυτόνομο έδαφος της Δανίας, μέλους του ΝΑΤΟ. Έκτοτε, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφή την οργή του για αυτό που αποκαλεί «εγκατάλειψη» των ΗΠΑ από τους συμμάχους στον πόλεμο κατά του Ιράν.

Η Ισπανία και η Ιταλία αρνήθηκαν να διαθέσουν στρατιωτικές βάσεις για τις αμερικανικές δυνάμεις που συμμετείχαν στον πόλεμο, ενώ η Γερμανία και στη συνέχεια το Ηνωμένο Βασίλειο παραχώρησαν ορισμένα δικαιώματα βάσης στις ΗΠΑ. Έκτοτε, ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις «δειλές» και έχει αποκαλέσει τη Συμμαχία «χάρτινη τίγρη».

Κεντρικό θέμα των συζητήσεων αυτής της εβδομάδας θα είναι επίσης πώς μπορεί να τερματιστεί ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, δεδομένης της νέας δυναμικής που εμφανίζουν οι ουκρανικές δυνάμεις στο πεδίο της μάχης.

Τα ουκρανικά πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς είναι σταθερά αποτελεσματικά κατά ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου και φυσικού αερίου και άλλων στρατιωτικών στόχων. Η Ουκρανία έχει επίσης σημειώσει πρωτοφανή πρόοδο τόσο στα drones όσο και στην τεχνολογία αντιμετώπισης drones, δύο τομείς που αποδεικνύονται κρίσιμοι για την αντιστροφή της πορείας του πολέμου υπέρ των δυνάμεών της.

Ωστόσο, την ώρα που η Ρωσία βρίσκεται σε μειονεκτική θέση στο πεδίο, οι χώρες του ΝΑΤΟ δέχονται τεράστια πίεση να αυξήσουν θεαματικά τις επενδύσεις για τη μελλοντική άμυνα της ηπείρου – όχι μόνο λόγω της πορείας προς το «ΝΑΤΟ 3.0», έναν όρο που εισήγαγε η κυβέρνηση Τραμπ για να περιγράψει τη μετάβαση σε μια ευρωπαϊκά καθοδηγούμενη Συμμαχία που δεν βασίζεται στη συμβατική στρατιωτική στήριξη των ΗΠΑ.

Η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, καθώς οι ΗΠΑ έχουν ανακοινώσει τις τελευταίες εβδομάδες σειρά μέτρων μείωσης των μέσων που διαθέτουν για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Τον περασμένο μήνα, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη με στόχο τη μείωση των δυνάμεων, που σήμερα ανέρχονται σε περίπου 80.000 στρατιώτες.

Το Πεντάγωνο ανακοίνωσε επίσης σημαντικές περικοπές στις στρατιωτικές δυνατότητες που προσφέρει στη Συμμαχία σε περίοδο πολέμου, μεταξύ άλλων σε βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς, υποβρύχια με πυραύλους cruise και μαχητικά αεροσκάφη. Αυτό αφήνει τις ευρωπαϊκές χώρες να προσπαθούν να καλύψουν τα κενά που προκύπτουν.

Οι μεγάλες δαπάνες

Στο αμυντικό φόρουμ του ΝΑΤΟ την Τρίτη, διάφοροι σύμμαχοι θα ανακοινώσουν σειρά συμφωνιών με αμυντικές βιομηχανίες, ανταποκρινόμενοι στις απαιτήσεις του Ρούτε και των ΗΠΑ να μεταφερθεί το βάρος της ευρωπαϊκής ασφάλειας στην ίδια την Ευρώπη.

Προεδρεύοντας του φόρουμ, ο Ρούτε θα υπογραμμίσει ότι, με αντιπάλους όπως η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν να παράγουν όπλα με ταχύ ρυθμό, η βιομηχανία των χωρών του ΝΑΤΟ πρέπει να ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό, με νέα εργοστάσια, ισχυρότερες αλυσίδες εφοδιασμού και περισσότερη καινοτομία.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Euronews, ανάμεσα στις ανακοινώσεις που αναμένονται περιλαμβάνονται νέα συμβόλαια αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων (880 εκατ. ευρώ) για 200 πυραύλους Patriot για την Πολωνία και μια ακόμη συμφωνία ύψους 1,15 δισ. δολαρίων (1 δισ. ευρώ) για βλήματα πυροβολικού υψηλής ακρίβειας.

Θα ανακοινωθούν επίσης άλλα συμβόλαια συνολικής αξίας 12,8 δισ. δολαρίων για δορυφορικές επικοινωνίες στην Αρκτική, καθώς και για τα συστήματα GlobalEye, Airbus και Triton.

Παράλληλα, ο Ρούτε θα αναφερθεί στην αύξηση κατά 139 δισ. δολάρια των βασικών αμυντικών δαπανών της Ευρώπης και του Καναδά μόνο τον τελευταίο χρόνο, που αντιστοιχεί σε άνοδο 20%.

Ο Ρούτε θα αναφερθεί σίγουρα σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «το τρισεκατομμύριο του Τραμπ»: μια τεράστια ενίσχυση των αμυντικών δαπανών από την Ευρώπη και τον Καναδά «από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ», όπως το περιγράφει, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η αύξηση οφείλεται ειδικά στην πίεση του Τραμπ.

Μιλώντας στο Euronews πριν από τη σύνοδο, ο διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global Φαμπρίς Ποτιέ είπε ότι το πρόβλημα δεν είναι τα χρήματα, δεδομένου ότι οι σύμμαχοι έχουν δεσμευτεί να δαπανούν έως το 2035 το 5% του ΑΕΠ τους για την άμυνα. Το ζητούμενο, όπως σημείωσε, είναι ότι κυβερνήσεις και βιομηχανία δεν έχουν ακόμη αποδείξει πως είναι διατεθειμένες να αναλάβουν ρίσκα ή να παράγουν ό,τι χρειάζεται για τα μεταβαλλόμενα σημερινά πεδία επιχειρήσεων.

«Υπάρχουν ορισμένες αμυντικές βιομηχανίες στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ισπανία που κάθονται άνετα με αυτά τα εθνικά συμβόλαια και δεν βγαίνουν πραγματικά από τη ζώνη άνεσής τους», είπε.

«Και παράγουν συστήματα που μπορεί να είναι πολύ προηγμένα, πολύ εξελιγμένα, αλλά υπερβολικά περίπλοκα για να μπορούν να κατασκευαστούν αρκετά γρήγορα και να ανταποκριθούν στην ανάγκη που υπάρχει σήμερα», πρόσθεσε.

«Μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτό το περίφημο τρισεκατομμύριο δολάρια για να παράγουμε επαρκή συστήματα που θα μας επιτρέψουν να κρατήσουμε αντιπάλους όπως η Ρωσία ή το Ιράν σε απόσταση; Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα».

«Μια μη βιώσιμη κατάσταση»

Την ίδια στιγμή, ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ Κερτ Βόλκερ δήλωσε στο Euronews ότι η Συμμαχία πρέπει να αντλήσει μαθήματα από την Ουκρανία όσον αφορά τις καινοτόμες, οικονομικά αποδοτικές λύσεις.

Οι ΗΠΑ δαπάνησαν δισεκατομμύρια δολάρια σε ακριβά αντιαεροπορικά συστήματα Patriot στον πόλεμο με το Ιράν, συχνά για να αντιμετωπίσουν πολύ φθηνότερα drones Shahed και άλλα χαμηλού κόστους μέσα επίθεσης.

«Η Ουκρανία έχει αναπτύξει συστήματα υψηλής τεχνολογίας και χαμηλού κόστους που είναι πολύ αποτελεσματικά», είπε ο Βόλκερ. «Για παράδειγμα, όταν χρησιμοποιείτε έναν πύραυλο Patriot, κοστίζει ένα εκατομμύριο δολάρια για να καταρρίψετε ένα drone που κόστισε 30.000 δολάρια. Είναι μια μη βιώσιμη κατάσταση».

«Παρότι το Patriot είναι ένα εξαιρετικό σύστημα, δεν μπορείτε να το χρησιμοποιείτε γι’ αυτόν τον σκοπό. Πρέπει να βρεθούν τρόποι άμυνας κατά των drones με χαμηλό κόστος, όπως έχουν κάνει οι Ουκρανοί», πρόσθεσε ο Βόλκερ.

Για την πολιτική συζήτηση της φετινής συνόδου έχει προβλεφθεί λιγότερος χρόνος από το συνηθισμένο, ενώ το συνολικό πρόγραμμα της εκδήλωσης (συμπεριλαμβανομένου του βιομηχανικού φόρουμ) έχει εσκεμμένα περιοριστεί σε δύο συντομότερες ημέρες. Εκτιμάται ότι πρόκειται για προσπάθεια να διατηρηθεί το ενδιαφέρον του Τραμπ και ίσως να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή του.

Ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο τον Ιούνιο ότι θα παραστεί στη σύνοδο μόνο επειδή τη φιλοξενεί ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

«Αν η σύνοδος δεν γινόταν στην Τουρκία, δεν νομίζω ότι θα πήγαινα», είπε στο περιθώριο συνάντησής του με τον Ρούτε.

Ο περιορισμός του προγράμματος αποσκοπεί επίσης στη μείωση του κινδύνου αμήχανων αντιπαραθέσεων ή δηλώσεων του Τραμπ που θα έβλαπταν και θα υπονόμευαν περαιτέρω τη Συμμαχία.

Παρά ταύτα, οι ΗΠΑ φαίνεται ότι έχουν αποδεχθεί μια «σιδερένια δέσμευση» στο Άρθρο 5, τη θεμελιώδη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Το τελικό σχέδιο της διακήρυξης της συνόδου, που έχει δει το Euronews, περιλαμβάνει σχετική διατύπωση την οποία έχουν εγκρίνει και οι 32 σύμμαχοι.

Ωστόσο, το σχέδιο διακήρυξης μπορεί να τροποποιηθεί και θα χρειαστεί την έγκριση των ηγετών που θα βρίσκονται στην Άγκυρα – και ο Τραμπ συχνά έχει θέσει εν αμφιβόλω τη δέσμευσή του στη συλλογική άμυνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Παπαθανάσης: 140 εκατ. ευρώ για νέες επιχειρηματικές δράσεις στις περιοχές Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης
• Η Εμινέ Ερντογάν υποδέχεται τις συζύγους των ηγετών του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα
• Νετανιάχου: Οι ΗΠΑ να μην πουλήσουν F-35 στην Τουρκία