Pix, UPI και Wero: Τα εθνικά συστήματα που αλλάζουν τις πληρωμές – Γιατί κινδυνεύουν Visa, Mastercard

Τον περασμένο μήνα ο Τζέιμισον Γκριρ, ο κορυφαίος εμπορικός αξιωματούχος της Αμερικής, παραπονέθηκε ότι το Pix, ένα βραζιλιάνικο σύστημα άμεσων πληρωμών, θέτει άδικα σε μειονεκτική θέση αμερικανικές εταιρείες όπως η Visa και η Mastercard. 

Η Αμερική πρότεινε ως απάντηση την επιβολή επιπλέον δασμού 25% στη Βραζιλία. Ωστόσο, οι Βραζιλιάνοι φαίνεται να μην επηρεάζονται. «Το Pix είναι ένα επίτευγμα της Βραζιλίας και δεν πρόκειται να το εγκαταλείψουμε», απάντησε ο Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, πρόεδρος της Βραζιλίας και συχνός επικριτής της αμερικανικής ισχύος.

Ακόμη και ο δεξιός αντίπαλός του, Φλάβιο Μπολσονάρο, δήλωσε ότι δεν είναι διατεθειμένος να απαρνηθεί το σύστημα. Αντί γι’ αυτό, πρότεινε έναν συμβιβασμό, σύμφωνα με τον οποίο η Βραζιλία θα δεσμευόταν να μη συνδέσει το Pix με διεθνή δίκτυα πληρωμών που ανταγωνίζονται τα αμερικανικά.

Το επεισόδιο αυτό αποτυπώνει τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών. Καθώς η Αμερική προωθεί αυτό που ο Σκοτ Μπέσεντ, υπουργός Οικονομικών, περιέγραψε πρόσφατα ως «οικονομική κρατική πολιτική στον 21ο αιώνα», όπου η παγκόσμια πρόσβαση στο δολάριο και στην αμερικανική οικονομία «δεν είναι πλέον άνευ όρων», ενώ άλλες χώρες προσπαθούν να απαντήσουν με αντίστοιχο τρόπο, το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα κατακερματίζεται σε περιφερειακά και εθνικά συστήματα. Αυτό συμβαίνει πρώτα στον τομέα των πληρωμών — και δημιουργεί πονοκέφαλο για τη Visa και τη Mastercard, το αμερικανικό δυοπώλιο του κλάδου.

Τον Ιανουάριο η Ορόρ Λαλούκ, πρόεδρος της επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προειδοποίησε ότι μια εχθρική Αμερική θα μπορούσε εύκολα να διακόψει την πρόσβαση της ηπείρου στις υποδομές πληρωμών. «Δεν θα μπορείτε να πείτε ότι δεν είχατε προειδοποιηθεί», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να δημιουργήσει δικές της εναλλακτικές λύσεις. Λίγες εβδομάδες αργότερα, σύμφωνα με πληροφορίες, μια ομάδα Βρετανών τραπεζικών στελεχών συναντήθηκε στο Λονδίνο για να συζητήσει τη δημιουργία ενός βρετανικού ανταγωνιστή της Visa και της Mastercard.

«Είναι σημαντικό για όλους μας να έχουμε τον ψηφιακό τομέα πληρωμών υπό τον έλεγχό μας», δήλωσε η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σε ραδιοφωνική συνέντευξη νωρίτερα φέτος.

Ο φόβος απέναντι στα δυτικά δίκτυα πληρωμών περιοριζόταν μέχρι πρόσφατα σε χώρες που είχαν «δύσκολες γεωπολιτικές σχέσεις» με την Αμερική, σημειώνει ο Τζον Κόλισον της Stripe, μιας εταιρείας πληρωμών. Μετά την αποκοπή της Ρωσίας από τις διεθνείς υποδομές πληρωμών λόγω των αμερικανικών και ευρωπαϊκών κυρώσεων, η χώρα στράφηκε στο δικό της σύστημα μηνυμάτων (SFPS) και στο δικό της δίκτυο καρτών (Mir). Η Κίνα, επίσης, έχει δημιουργήσει τη δική της διασυνοριακή υποδομή, τόσο μέσω κρατικών πρωτοβουλιών όσο και μέσω της επέκτασης ιδιωτικών κολοσσών, κυρίως των Alipay και WeChat Pay, φοβούμενη την αμερικανική κυριαρχία.

Πλέον δεν αποτελούν εξαιρέσεις. Σήμερα η διαφοροποίηση από την Αμερική αποτελεί «έντονη επιθυμία των υπευθύνων χάραξης πολιτικής σχεδόν σε κάθε χώρα», λέει ο Έσβαρ Πρασάντ του Πανεπιστημίου Cornell. Αν και μεγάλο μέρος της συζήτησης έχει επικεντρωθεί στον ρόλο του δολαρίου, οι κυβερνήσεις θεωρούν όλο και περισσότερο τις υποδομές πληρωμών ως έναν πιο ρεαλιστικό δρόμο προς την ανεξαρτησία. Ο Σου Γκάο, οικονομολόγος της Bank of China International, υποστήριξε τον Μάιο ότι, αντί να επικεντρώνεται η Κίνα στη μετατροπή των διασυνοριακών ροών σε γιουάν, θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στο «να διασφαλίσει ότι η Κίνα διαθέτει ασφαλή διεθνή κανάλια πληρωμών» και στην «παγκόσμια επέκταση του δικτύου πληρωμών σε ρενμίνμπι».

Όσοι επιθυμούν να διαφοροποιήσουν τα δίκτυα μέσω των οποίων ταξιδεύουν οι διασυνοριακές πληρωμές έχουν αρκετές επιλογές.

Μία από αυτές είναι η δημιουργία εγχώριων συστημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν αρκετά πρόσφατα ευρωπαϊκά έργα, τα οποία επιταχύνονται μετά από χρόνια καθυστερήσεων. Ο Ενιαίος Χώρος Πληρωμών σε Ευρώ (SEPA), ένα σύνολο υποδομών για πληρωμές σε ευρώ, αριθμεί πλέον 41 χώρες-μέλη. Ένας συνασπισμός ευρωπαϊκών τραπεζών και εταιρειών fintech υποστηρίζει το Wero, ένα σύστημα ψηφιακού πορτοφολιού που αποσκοπεί στην ενοποίηση εθνικών συστημάτων άμεσων πληρωμών, όπως το ολλανδικό iDeal. «Είναι απλό, απρόσκοπτο και Made in Europe», καυχιέται η ιστοσελίδα της πλατφόρμας. Η ΕΚΤ ελπίζει επίσης να κυκλοφορήσει ένα ψηφιακό ευρώ εκδοθέν από κεντρική τράπεζα έως το 2029.

Μια άλλη επιλογή είναι η απομάκρυνση από τα αμερικανικά συστήματα και η στροφή προς εκείνα που συνδέονται με την άλλη υπερδύναμη. Η Bank of China έχει πρόσφατα προσθέσει δεκάδες χώρες στο σύστημα ψηφιακού γιουάν για διασυνοριακές συναλλαγές, σημειώνει ο Τζος Λίπσκι του Atlantic Council, μιας δεξαμενής σκέψης. 

Τον Μάρτιο το κινεζικό Cross-Border Interbank Payment System (CIPS), μια εναλλακτική λύση στο διατραπεζικό δίκτυο SWIFT με έδρα το Βέλγιο αλλά αμερικανική κυριαρχία, διοχέτευσε ποσά-ρεκόρ ύψους 920 δισ. γιουάν (134 δισ. δολάρια) σε μέσες ημερήσιες ροές, αύξηση 20% σε σχέση με τον ίδιο μήνα πέρυσι. Τον Απρίλιο πέτυχε νέο ιστορικό υψηλό ημερήσιου όγκου συναλλαγών, ύψους 1,2 τρισ. γιουάν, σύμφωνα με την εταιρεία δεδομένων FXC Intelligence.

Μια τρίτη επιλογή είναι η αποφυγή διεθνών έργων υπέρ διμερών συμφωνιών. Το United Payments Interface (UPI) της Ινδίας, ένα σύστημα πληρωμών βασισμένο σε κωδικούς QR, λειτουργεί σήμερα σε εννέα ακόμη χώρες, με αρκετές άλλες να βρίσκονται στη διαδικασία ένταξης. Ο Ριτές Σούκλα της NPCI International, η οποία διαχειρίζεται τις διεθνείς προσπάθειες του UPI, λέει ότι η ομάδα του διαθέτει «έναν πλούσιο οδικό χάρτη» για περαιτέρω επέκταση, τόσο μέσω διασύνδεσης υπαρχόντων συστημάτων όσο και βοηθώντας χώρες να δημιουργήσουν τα δικά τους. «Η υπόσχεση του εμπορικού μας σήματος είναι ότι θα σας καταστήσουμε κυρίαρχους, ώστε να εκπληρώσετε τις δικές σας εγχώριες δεσμεύσεις και να προωθήσετε τη δική σας εθνική ατζέντα», σημειώνει.

Η συντριπτική πλειονότητα των διασυνοριακών πληρωμών εξακολουθεί να περνά από αμερικανικές υποδομές (ή από υποδομές στις οποίες έχει πρόσβαση η Αμερική). Ωστόσο, διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες που συνδέουν εθνικά συστήματα πληρωμών όπως το Pix και το UPI ενδέχεται να επιτρέψουν στις χώρες να προστατεύσουν σημαντικές ροές από τα υφιστάμενα συστήματα καρτών και ανταποκριτριών τραπεζών, λέει ο κ. Πρασάντ.

Βραχυπρόθεσμα, η ανεπαρκής ρευστότητα σε ορισμένα νομίσματα μπορεί να περιορίσει τον όγκο των πληρωμών σε συγκεκριμένους διαδρόμους. Μακροπρόθεσμα, οι καινοτομίες στο ψηφιακό χρήμα ενδέχεται να επιτρέψουν σε πολλές περισσότερες λιανικές πληρωμές να παρακάμπτουν πλήρως τα υφιστάμενα κανάλια. Όμως μεσοπρόθεσμα, οι κυρίαρχοι παίκτες στον κλάδο των πληρωμών είναι πιθανό να αισθανθούν την πίεση.

Ώρα για αντίποινα

Η άνοδος των «κυρίαρχων» συστημάτων, ιδιαίτερα στην Ευρώπη —μια μεγάλη πηγή διεθνών εσόδων για τη Visa και τη Mastercard— θα μπορούσε να διαβρώσει τα αξιοζήλευτα λειτουργικά περιθώρια κέρδους τους, που ξεπερνούν το 50%. Στις τελευταίες ετήσιες εκθέσεις τους, και οι δύο εταιρείες ανέφεραν την «προνομιακή» μεταχείριση των εγχώριων συστημάτων πληρωμών ως κίνδυνο για τις δραστηριότητές τους. Αυτό ίσως αποτελεί έναν λόγο για τον οποίο οι επενδυτές εμφανίζονται τελευταία επιφυλακτικοί απέναντι στους δύο κολοσσούς, παρά τα ισχυρά κέρδη τους. Μετά από μια σταθερή άνοδο που ξεκίνησε το 2023, οι μετοχές τους έχουν υποχωρήσει τον τελευταίο χρόνο.

Ο Όλιβερ Τζένκιν, πρόεδρος της Visa για τις παγκόσμιες αγορές, λέει ότι ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο για να καθησυχάσει τις κυβερνήσεις ότι η εταιρεία λαμβάνει υπόψη τις τοπικές ανησυχίες. Τον Μάιο η Visa ανακοίνωσε επένδυση 500 εκατ. ευρώ (571 εκατ. δολάρια) σε ευρωπαϊκές υποδομές, συμπεριλαμβανομένου ενός τεχνολογικού κέντρου στην Πολωνία που αναμένεται να ανοίξει το 2027. Τον Απρίλιο τα στελέχη της δήλωσαν ότι συνεργάζονται με την UnionPay, μια κινεζική εταιρεία πληρωμών, για την προσφορά άμεσων πληρωμών στην Κίνα.

Η Mastercard επίσης σπεύδει να προστατεύσει την επιχείρησή της από τις γεωπολιτικές αλλαγές. «Ένα ευρωπαϊκό δίκτυο πληρωμών υπάρχει σήμερα και λειτουργεί προς όφελος της Ευρώπης. Αυτό το δίκτυο είναι η Mastercard», έγραψε η Κέλι Ντιβάιν, πρόεδρος των δραστηριοτήτων της Mastercard στην ήπειρο, το 2025. Για να στηρίξει τέτοιους ισχυρισμούς, η εταιρεία κατασκευάζει τρία κέντρα δεδομένων στη Γαλλία, επενδύοντας 250 εκατ. ευρώ, επιπλέον των δώδεκα που ήδη διαθέτει στην Ευρώπη.

Η στροφή προς την κυριαρχία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα όχι μόνο στους κολοσσούς των καρτών. Το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Financial Stability Board), ένας διεθνής οργανισμός που παρακολουθεί την πρόοδο στις διασυνοριακές πληρωμές, εκτιμά ότι ο κατακερματισμός πιθανότατα θα εμποδίσει την ομάδα των G20 μεγάλων οικονομιών να επιτύχει τους στόχους για τις διεθνείς πληρωμές —ιδίως για ταχύτερες και φθηνότερες μεταφορές χρημάτων— που έθεσε το 2020.

Ωστόσο, ο σοβαρότερος κίνδυνος, σημειώνει ο κ. Λίπσκι, είναι ότι η επιδίωξη κυριαρχίας στις πληρωμές μπορεί κάποια μέρα να οδηγήσει διάφορα περιφερειακά συστήματα στο να καταστούν ασύμβατα μεταξύ τους. Αυτό θα αύξανε την οικονομική απάτη και την αποφυγή κυρώσεων. Θα έβλαπτε επίσης την παγκόσμια οικονομία. Μια έκθεση που χρηματοδοτήθηκε από τη SWIFT (και συντάχθηκε από την Economist Impact, αδελφή εταιρεία μας) εκτιμά ότι, αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, ο χρηματοπιστωτικός κατακερματισμός θα μπορούσε να μειώσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 2,6% έως το 2030. Οι χώρες μπορεί να διαπιστώσουν ότι το τίμημα της κυριαρχίας στις πληρωμές είναι υψηλότερο από όσο υπολογίζουν. Το ίδιο μπορεί να ισχύει και για την Αμερική.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Business Monitor: Από τους προορισμούς του αύριο στην επέμβαση που καταργεί τις αποστάσεις
• Πόσα ξοδεύουν οι ευρωπαϊκές χώρες για την άμυνα – Η θέση της Ελλάδας και ο στόχος του ΝΑΤΟ
• Πώς η Ελλάδα εδραιώνεται ως ενεργειακός κόμβος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης