Τουρκία: Το ιουλιανό πραξικόπημα και τα «μυστικά» πίσω από την επικράτηση Ερντογάν

Δέκα χρόνια μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, ο Αμερικανός αναλυτής και σύμβουλος του Πενταγώνου Michael Rubin επαναφέρει στο προσκήνιο μία από τις πιο αμφιλεγόμενες πολιτικές υποθέσεις της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Rubin, η 15η Ιουλίου 2016 δεν αποτέλεσε μόνο μια αποτυχημένη στρατιωτική εξέγερση, αλλά ένα γεγονός που επέτρεψε στον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να προχωρήσει σε μια βαθιά αναμόρφωση του τουρκικού κράτους και να συγκεντρώσει πρωτοφανή εξουσία στα χέρια του.

Ο Ερντογάν χαρακτήρισε τότε την απόπειρα πραξικοπήματος «δώρο από τον Θεό», καθώς η κρίση του έδωσε την πολιτική δυνατότητα να ξεκινήσει μια εκτεταμένη επιχείρηση εκκαθαρίσεων σε κρατικούς θεσμούς, στρατό, δικαιοσύνη, πανεπιστήμια και κοινωνικές οργανώσεις.

Ο Michael Rubin υποστηρίζει ότι οι διώξεις που ακολούθησαν δεν περιορίστηκαν μόνο στους πραγματικούς πρωταγωνιστές της απόπειρας, αλλά επεκτάθηκαν σε ένα ευρύτερο δίκτυο πολιτικών αντιπάλων και επικριτών της κυβέρνησης.

Κεντρικό σημείο της ανάλυσης του Rubin αποτελεί η σχέση ανάμεσα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Φετουλάχ Γκιουλέν.

Οι δύο άνδρες υπήρξαν για χρόνια πολιτικοί σύμμαχοι, καθώς είχαν κοινό στόχο την αποδυνάμωση της κεμαλικής επιρροής στον τουρκικό στρατό και στους κρατικούς θεσμούς. Παρά τις διαφορές τους, συνεργάστηκαν στην προσπάθεια περιορισμού της ισχύος του παραδοσιακού κοσμικού κατεστημένου της Τουρκίας.

Ο Ερντογάν εξέφραζε μια πιο πολιτική εκδοχή του ισλαμιστικού κινήματος, κοντά στην παράδοση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, ενώ ο Γκιουλέν προωθούσε ένα πιο μετριοπαθές θρησκευτικό μοντέλο με βάση τον σουφισμό της Ανατολίας, την εκπαίδευση και τη διεθνή δικτύωση.

Η συμμαχία τους άρχισε να καταρρέει μετά το 2013, όταν ξέσπασαν οι μεγάλες έρευνες διαφθοράς που έπληξαν στελέχη της κυβέρνησης Ερντογάν. Από εκείνο το σημείο, ο Τούρκος πρόεδρος στράφηκε εναντίον του κινήματος Γκιουλέν, το οποίο αργότερα κατηγόρησε ως υπεύθυνο για την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016.

Κατά τον Rubin, η κατηγορία αυτή λειτούργησε ως εργαλείο για την εξάλειψη ενός ισχυρού πολιτικού και οικονομικού αντιπάλου.

Οι αμφιβολίες 

Ο Michael Rubin θεωρεί ότι η επίσημη τουρκική εκδοχή, σύμφωνα με την οποία ο Φετουλάχ Γκιουλέν βρισκόταν πίσω από το πραξικόπημα, παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα.

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα του Αμερικανού αναλυτή είναι ότι αρκετά πρόσωπα που κατηγορήθηκαν για συμμετοχή στην απόπειρα είχαν σχέσεις με το ίδιο το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν, το AKP, και όχι αποκλειστικά με το κίνημα Γκιουλέν.

Ο Rubin αναφέρει χαρακτηριστικά την περίπτωση του στρατηγού Μεχμέτ Ντισλί, ο οποίος θεωρήθηκε ένας από τους πρωταγωνιστές της απόπειρας, ενώ ο αδελφός του, Σαμπάν Ντισλί, είχε διατελέσει αντιπρόεδρος του AKP.

Σύμφωνα με την οπτική του Rubin, το γεγονός αυτό δείχνει ότι οι εσωτερικές συγκρούσεις στην Τουρκία ήταν πολύ πιο σύνθετες από την απλή αφήγηση περί μιας αποκλειστικής συνωμοσίας του Γκιουλέν.

Ένα ακόμη σημείο της κριτικής του Rubin αφορά τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η στρατιωτική επιχείρηση το βράδυ της 15ης Ιουλίου.

Ο Αμερικανός αναλυτής υποστηρίζει ότι τα προηγούμενα πραξικοπήματα στην Τουρκία είχαν διαφορετικά χαρακτηριστικά. Οι στρατιωτικοί ηγέτες του 1960 και του 1980 είχαν καταλάβει άμεσα κρίσιμες υποδομές, είχαν ελέγξει τα μέσα ενημέρωσης και είχαν ανακοινώσει ξεκάθαρα την ανάληψη της εξουσίας.

Αντίθετα, σύμφωνα με τον Rubin, η κίνηση του 2016 παρουσιάστηκε ως αποδιοργανωμένη, καθώς οι στρατιωτικές δυνάμεις δεν εξουδετέρωσαν κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές, δεν κατέλαβαν πλήρως τα μέσα ενημέρωσης και δεν στόχευσαν άμεσα την πολιτική ηγεσία της χώρας.

Ο ίδιος θεωρεί ότι αυτές οι ασυνέπειες δημιουργούν ερωτήματα σχετικά με τον πραγματικό σχεδιασμό και τις προθέσεις των συμμετεχόντων.

Οι εκκαθαρίσεις μετά το πραξικόπημα  

Μετά την αποτυχία της απόπειρας, η τουρκική κυβέρνηση προχώρησε σε μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκκαθάρισης στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.

Χιλιάδες στρατιωτικοί, δικαστικοί, ακαδημαϊκοί, δημόσιοι υπάλληλοι και δημοσιογράφοι απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους ή οδηγήθηκαν στη φυλακή.

Η κυβέρνηση Ερντογάν υποστήριξε ότι οι ενέργειες αυτές ήταν απαραίτητες για την προστασία του κράτους από μια τρομοκρατική οργάνωση. Οι επικριτές της, ανάμεσά τους και ο Michael Rubin, υποστηρίζουν ότι η κρίση χρησιμοποιήθηκε για την εξουδετέρωση κάθε μορφής οργανωμένης αντιπολίτευσης.

Ο Rubin υποστηρίζει ότι οι μαζικές συλλήψεις που ακολούθησαν δείχνουν πως υπήρχαν ήδη έτοιμες λίστες στόχων και ότι η απόπειρα πραξικοπήματος χρησιμοποιήθηκε ως πολιτική ευκαιρία.

Στο πιο αιχμηρό σημείο της ανάλυσής του, ο Michael Rubin χαρακτηρίζει τον Ερντογάν ως τον πιο επιτυχημένο ηγέτη πραξικοπήματος της Τουρκίας, όχι επειδή κατέλαβε την εξουσία μέσω στρατιωτικής δράσης, αλλά επειδή, σύμφωνα με τον ίδιο, αξιοποίησε μια κρίση για να μεταμορφώσει πλήρως το πολιτικό σύστημα.

Ο Rubin συγκρίνει τον Ερντογάν με προηγούμενους στρατιωτικούς ηγέτες της Τουρκίας, όπως ο Αλπαρσλάν Τουρκές και ο Κενάν Εβρέν, υποστηρίζοντας ότι εκείνοι τελικά εγκατέλειψαν την άμεση εξουσία, ενώ ο σημερινός πρόεδρος έχει δημιουργήσει ένα σύστημα που του επιτρέπει να παραμένει κυρίαρχος της πολιτικής ζωής της χώρας. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Το ράλι δεν αφορά πλέον μόνο στις Big Tech
• Πώς οι γίγαντες της τεχνητής νοημοσύνης ξαναγράφουν την ιστορία των εφευρέσεων
• Business Monitor: Από τους προορισμούς του αύριο στην επέμβαση που καταργεί τις αποστάσεις
• Γιατί ο μισθός κοστίζει πολύ στην επιχείρηση και φτάνει μειωμένος στον εργαζόμενο