Το πρόβλημα της FIFA δεν είναι ο Ινφαντίνο – Είναι το ίδιο το μοντέλο εξουσίας της

• Η FIFA ελέγχει ταυτόχρονα τους κανόνες του παγκόσμιου ποδοσφαίρου και τις βασικές εμπορικές δραστηριότητές του, γεγονός που δημιουργεί δομική σύγκρουση συμφερόντων.
• Η αντικατάσταση του Τζάνι Ινφαντίνο δεν αρκεί, καθώς το υφιστάμενο σύστημα ευνοεί την πατρωνία, αποθαρρύνει τη διαφωνία και συγκεντρώνει την εξουσία.
• Η ουσιαστική μεταρρύθμιση απαιτεί διαχωρισμό των ρυθμιστικών και εμπορικών λειτουργιών, ανεξάρτητη εποπτεία και μεγαλύτερη συμμετοχή παικτών, φιλάθλων και γυναικών.

Η FIFA έχει εξελιχθεί σε έναν από τους ισχυρότερους ιδιωτικούς οργανισμούς στον κόσμο, ασκώντας τεράστια επιρροή στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο, χωρίς να υπόκειται σε αντίστοιχο επίπεδο λογοδοσίας και ελέγχου.

Οι τελευταίες αντιπαραθέσεις γύρω από τη διοίκησή της δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Είναι συμπτώματα ενός μοντέλου διακυβέρνησης που έχει φτάσει στα όριά του.

Η αποτυχημένη προσπάθεια του προέδρου της FIFA, Τζάνι Ινφαντίνο, να δημιουργήσει μια ξεχωριστή εμπορική οντότητα αξίας 20 δισ. δολαρίων προκάλεσε νέο κύμα αντιδράσεων και προσδοκιών για αλλαγές.

Ωστόσο, αντίστοιχες ελπίδες είχαν δημιουργηθεί και μετά τα μεγάλα σκάνδαλα διαφθοράς του 2015, χωρίς να αλλάξουν ουσιαστικά οι θεσμικές δομές που επέτρεψαν να εκδηλωθούν.

Το βασικό πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ο Ινφαντίνο ως πρόσωπο. Είναι το ίδιο το σύστημα της FIFA.

Ρυθμιστής και εμπορικός παίκτης ταυτόχρονα

Η FIFA λειτουργεί από τη μία πλευρά ως ρυθμιστική αρχή του παγκόσμιου ποδοσφαίρου και από την άλλη ως ο σημαντικότερος εμπορικός φορέας του.

Καθορίζει τους κανόνες, οργανώνει τις κορυφαίες διοργανώσεις, διαχειρίζεται τα εμπορικά δικαιώματα και κατανέμει τεράστια χρηματικά ποσά στις εθνικές ομοσπονδίες.

Σε οποιονδήποτε άλλο κλάδο, η συγκέντρωση ρυθμιστικής και εμπορικής εξουσίας στον ίδιο οργανισμό θα θεωρούνταν προφανής σύγκρουση συμφερόντων. Στο ποδόσφαιρο, όμως, έχει αντιμετωπιστεί ως κανονικότητα.

Όταν η εμπορική επιτυχία μετατρέπεται στο βασικό μέτρο της θεσμικής επιτυχίας, οι υπόλοιπες αποστολές της FIFA περνούν σταδιακά σε δεύτερη μοίρα.

Παίκτες και φίλαθλοι υποχωρούν μπροστά στα έσοδα

Η διαρκής επιδίωξη μεγαλύτερων εσόδων οδηγεί σε ένα ολοένα πιο επιβαρυμένο αγωνιστικό ημερολόγιο, με την υγεία και την αντοχή των ποδοσφαιριστών να υποχωρούν μπροστά στις απαιτήσεις των νέων διοργανώσεων.

Η ανταγωνιστική ισορροπία θυσιάζεται για την προσέλκυση μεγαλύτερων τηλεοπτικών ακροατηρίων, ενώ οι φίλαθλοι αντιμετωπίζονται συχνά περισσότερο ως καταναλωτές παρά ως κοινότητες τις οποίες ο οργανισμός οφείλει να υπηρετεί.

Το να αξιολογεί η FIFA την επιτυχία ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου κυρίως με εμπορικούς όρους μοιάζει με μια κυβέρνηση που υποστηρίζει ότι διαθέτει το καλύτερο σύστημα υγείας επειδή είναι κερδοφόρο, ακόμη και αν οι πολίτες δεν έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες.

Το σύστημα πατρωνίας

Οι οικονομικοί πόροι της FIFA στηρίζουν ένα ισχυρό σύστημα πατρωνίας, το οποίο ενισχύει τις εκάστοτε διοικήσεις και αποθαρρύνει την εσωτερική διαφωνία.

Η χρηματοδότηση προς ομοσπονδίες και συνομοσπονδίες μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός διατήρησης της πολιτικής υποστήριξης προς την ηγεσία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αντικατάσταση ενός «αυτοκρατορικού» προέδρου χωρίς να αλλάξουν τα θεσμικά κίνητρα απλώς προετοιμάζει το έδαφος για τον επόμενο.

Το πρόβλημα δεν λύνεται με μια αλλαγή προσώπου, αλλά με την αναδιαμόρφωση των μηχανισμών που συγκεντρώνουν την εξουσία.

Μικρό και κλειστό εκλογικό σώμα

Ο πρόεδρος της FIFA εκλέγεται από ένα περιορισμένο σύνολο εθνικών ομοσπονδιών, οι οποίες συχνά αναπαράγουν τις ίδιες αδυναμίες διακυβέρνησης.

Οι συνομοσπονδίες και οι εθνικές ενώσεις ελέγχονται σε πολλές περιπτώσεις από ένα σχετικά σταθερό σύνολο παραγόντων, οι οποίοι διατηρούν τις θέσεις τους επί χρόνια ή επιλέγουν οι ίδιοι τους διαδόχους τους.

Οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σοβαρά, ενώ οι παίκτες, οι φίλαθλοι και άλλοι βασικοί ενδιαφερόμενοι έχουν περιορισμένη ή μηδενική συμμετοχή στις αποφάσεις.

Παρότι οι ποδοσφαιρικές αρχές επικαλούνται νομιμοποίηση που προέρχεται από τη βάση, στην πράξη λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό από την κορυφή προς τα κάτω.

Ανεπαρκείς έλεγχοι και ισορροπίες

Η ύπαρξη ανεξάρτητων επιτροπών δεν αρκεί όταν οι διορισμοί, οι αρμοδιότητες και η απομάκρυνση των μελών τους εξαρτώνται από τα ίδια πρόσωπα που καλούνται να ελέγξουν.

Οι κανονισμοί από μόνοι τους δεν εγγυώνται λογοδοσία.

Χρειάζονται θεσμοί που να μπορούν να τους εφαρμόζουν χωρίς φόβο, πολιτική εξάρτηση ή σύγκρουση συμφερόντων.

Χωρίς πραγματικά ανεξάρτητους μηχανισμούς ελέγχου, η FIFA διαθέτει κανόνες, αλλά όχι ουσιαστικό κράτος δικαίου στο εσωτερικό της.

Ο αναγκαίος διαχωρισμός

Η βασική μεταρρύθμιση είναι ο σαφής διαχωρισμός των ρυθμιστικών λειτουργιών της FIFA από τις εμπορικές της δραστηριότητες.

Η αρχή που καθορίζει τους κανόνες, εγκρίνει τις διοργανώσεις και εποπτεύει την αγορά δεν μπορεί ταυτόχρονα να είναι ο κυρίαρχος εμπορικός παίκτης της ίδιας αγοράς.

Η εμπορική εκμετάλλευση των διοργανώσεων θα μπορούσε να περάσει σε ξεχωριστή οντότητα, με διαφορετική διοίκηση, σαφείς κανόνες και ανεξάρτητη εποπτεία.

Η ρυθμιστική FIFA θα έπρεπε να επικεντρωθεί στην προστασία του αθλήματος, της ανταγωνιστικής ισορροπίας, της υγείας των παικτών και των συμφερόντων των φιλάθλων.

Περισσότερη συμμετοχή των πραγματικών ενδιαφερομένων

Η διακυβέρνηση του παγκόσμιου ποδοσφαίρου πρέπει να γίνει πιο αντιπροσωπευτική και συμπεριληπτική.

Οι ποδοσφαιριστές, οι φίλαθλοι, οι γυναίκες, τα πρωταθλήματα, οι σύλλογοι και άλλοι φορείς που επηρεάζονται άμεσα από τις αποφάσεις της FIFA χρειάζονται ουσιαστική φωνή.

Η παρουσία τους δεν μπορεί να περιορίζεται σε συμβουλευτικές επιτροπές χωρίς πραγματική εξουσία.

Παράλληλα, οι διορισμοί στα ελεγκτικά όργανα πρέπει να πραγματοποιούνται με διαφανείς διαδικασίες και ασφαλείς θητείες, οι οποίες δεν θα μπορούν να τερματίζονται όταν ο έλεγχος γίνεται ενοχλητικός για τη διοίκηση.

Γιατί η αλλαγή δύσκολα θα έρθει από μέσα

Οι υφιστάμενες δομές εξουσίας καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε βαθιά μεταρρύθμιση από το εσωτερικό της FIFA.

Όπως συνέβη και το 2016, μια αλλαγή ηγεσίας μπορεί να παρουσιαστεί ως ανανέωση, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μέσο αποτροπής πιο ουσιαστικών αλλαγών.

Η αντικατάσταση του προέδρου μπορεί να εκτονώσει προσωρινά την πίεση, χωρίς να αλλάξει τίποτε στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις και κατανέμονται οι πόροι.

Η ευθύνη των πολιτικών αρχών

Οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν μπορούν πλέον να αποφεύγουν την ευθύνη τους.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επανειλημμένα επισημάνει τους νομικούς κινδύνους που δημιουργούνται όταν ένας αθλητικός οργανισμός ασκεί ρυθμιστική εξουσία σε μια αγορά στην οποία αποτελεί ταυτόχρονα κυρίαρχο εμπορικό παράγοντα.

Ο αθλητισμός αποτελεί σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής οικονομίας, με μεγάλη συμβολή στο ΑΕΠ και την απασχόληση.

Η παραδοσιακή ανοχή των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι στο επιχείρημα της «αυτονομίας του αθλητισμού» δεν μπορεί να δικαιολογεί την απουσία ουσιαστικού ελέγχου.

Η μεταρρύθμιση πρέπει να αφορά το σύστημα

Η συζήτηση για τη FIFA δεν πρέπει να περιορίζεται στο αν ο Τζάνι Ινφαντίνο είναι κατάλληλος να συνεχίσει στην προεδρία.

Ακόμη και η αποχώρησή του δεν θα έλυνε τη βασική σύγκρουση συμφερόντων ούτε θα άλλαζε τους μηχανισμούς πατρωνίας και συγκέντρωσης της εξουσίας.

Η πραγματική μεταρρύθμιση προϋποθέτει θεσμικό διαχωρισμό, ανεξάρτητη εποπτεία, αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση και εξωτερικό έλεγχο.

Χωρίς αυτές τις αλλαγές, κάθε νέα ηγεσία θα κληρονομεί τα ίδια κίνητρα και η ιστορία της FIFA θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Fed: Σταθερά τα επιτόκια στο 3,50%-3,75% – Οι αγορές «διαβάζουν» το μήνυμα Γουόρς
• Microsoft: Άλμα 18% στις πωλήσεις με «καύσιμο» το cloud και την τεχνητή νοημοσύνη – Επενδύσεις 41 δισ. δολ. στο AI
• Meta: Πτώση στη μετοχή λόγω AI – Απογοήτευσαν τα κέρδη και οι προβλέψεις της μητρικής του Facebook