Βλέπετε πολλές ώρες τηλεόραση; Τι μπορεί να συμβαίνει στον εγκέφαλό σας χωρίς να το καταλαβαίνετε 

• Άτομα που δήλωναν ότι έβλεπαν τηλεόραση «πολύ συχνά» στη μέση ηλικία εμφάνισαν δεκαετίες αργότερα μικρότερο όγκο σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου.
• Η ίδια συσχέτιση δεν παρατηρήθηκε με την καθιστική εργασία, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν είναι όλες οι μορφές καθιστικής ζωής ίδιες.
• Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η τηλεόραση προκαλεί βλάβη στον εγκέφαλο, αλλά ενισχύει τα στοιχεία για τους πιθανούς κινδύνους της παρατεταμένης παθητικής αδράνειας.

Μπορεί οι πολλές ώρες μπροστά στην τηλεόραση να αφήνουν αποτύπωμα στον εγκέφαλο ακόμη και δεκαετίες αργότερα;

Νέα μελέτη δείχνει ότι η συχνή παρακολούθηση τηλεόρασης στη μέση ηλικία συνδέεται με μικρότερο όγκο σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου αργότερα στη ζωή.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης περισσότερες αλλοιώσεις της λευκής ουσίας σε άτομα που παρακολουθούσαν τηλεόραση πολύ συχνά, αλλαγές που έχουν συνδεθεί στο παρελθόν με γνωστική εξασθένηση και άνοια.

Το εύρημα, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η τηλεόραση προκαλεί άμεσα αυτές τις αλλαγές.

Τι έδειξε η μελέτη

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 1.700 συμμετέχοντες σε μακροχρόνια μελέτη που χρηματοδοτείται από τα National Institutes of Health στις ΗΠΑ.

Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας 45 έως 64 ετών, με μέσο όρο τα 53 χρόνια, όταν ξεκίνησε η έρευνα.

Τότε κλήθηκαν να δηλώσουν πόσο συχνά παρακολουθούσαν τηλεόραση και πόσο χρόνο περνούσαν καθιστοί στην εργασία τους.

Για την τηλεόραση, οι απαντήσεις χωρίζονταν σε πέντε κατηγορίες:

ποτέ,

σπάνια,

μερικές φορές,

συχνά

και

πολύ συχνά.

Περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου.

Μικρότερος όγκος σε περιοχές που σχετίζονται με σκέψη και γλώσσα

Όσοι δήλωναν ότι παρακολουθούσαν τηλεόραση «πολύ συχνά» εμφάνισαν μικρότερο όγκο σε αρκετές περιοχές του εγκεφάλου.

Μεταξύ αυτών βρίσκονταν περιοχές που εμπλέκονται στον γνωστικό έλεγχο και τη γλώσσα, αλλά και σημεία που θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα στα πρώιμα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης περισσότερες υπερεντάσεις της λευκής ουσίας στις μαγνητικές τομογραφίες.

Πρόκειται για αλλοιώσεις που συνδέονται με βλάβες στα μικρά αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου και έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης και άνοιας.

Γιατί η καθιστική εργασία δεν είχε το ίδιο αποτέλεσμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι η καθιστική εργασία δεν συνδέθηκε με τις ίδιες εγκεφαλικές αλλαγές.

Η πιθανή εξήγηση είναι ότι δεν είναι όλες οι καθιστικές δραστηριότητες εξίσου παθητικές.

Η παρακολούθηση τηλεόρασης απαιτεί συνήθως σχετικά μικρή ενεργή γνωστική συμμετοχή.

Αντίθετα, κάποιος που κάθεται σε ένα γραφείο μπορεί να:

απαντά σε emails,

επεξεργάζεται πληροφορίες,

συμμετέχει σε συζητήσεις,

λύνει προβλήματα

και να χρησιμοποιεί ταυτόχρονα διαφορετικά εγκεφαλικά δίκτυα.

Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η διανοητικά απαιτητική εργασία προστατεύει τον εγκέφαλο, αλλά τα ευρήματα συμβαδίζουν με προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι η γνωστική δραστηριότητα μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου άνοιας.

Δεν αποδεικνύεται ότι η τηλεόραση «βλάπτει» τον εγκέφαλο

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη.

Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να εντοπίσει συσχετίσεις, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Είναι πιθανό, για παράδειγμα, όσοι παρακολουθούσαν περισσότερη τηλεόραση να διέφεραν και σε άλλες πτυχές της ζωής τους.

Οι ερευνητές προσπάθησαν να λάβουν υπόψη παράγοντες όπως:

• η ηλικία
• η εκπαίδευση
• η σωματική δραστηριότητα
• το κάπνισμα
• η κατανάλωση αλκοόλ
• ο διαβήτης
• η υπέρταση
• ο δείκτης μάζας σώματος

Παρόλα αυτά, δεν μπορεί να αποκλειστεί η επίδραση άλλων παραγόντων.

Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο πρώιμες και μη εμφανείς αλλαγές στην υγεία του εγκεφάλου να είχαν ήδη επηρεάσει τις καθημερινές συνήθειες των συμμετεχόντων, κάνοντάς τους για παράδειγμα πιο πιθανό να περνούν περισσότερο χρόνο μπροστά στην τηλεόραση.

Δεν αρκεί μόνο το γυμναστήριο

Η σχέση ανάμεσα στη συχνή παρακολούθηση τηλεόρασης και τις εγκεφαλικές αλλαγές παρέμεινε ακόμη και αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τα επίπεδα σωματικής άσκησης.

Αυτό σημαίνει ότι η τακτική γυμναστική δεν φαίνεται να εξαλείφει απαραίτητα όλους τους πιθανούς κινδύνους που σχετίζονται με πολλές ώρες παθητικής καθιστικής συμπεριφοράς.

Η σωματική δραστηριότητα εξακολουθεί να θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου.

Ωστόσο, τα νέα δεδομένα υποδηλώνουν ότι έχει σημασία και το πώς περνά κάποιος τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας.

Πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε τηλεόραση;

Όχι απαραίτητα.

Οι ειδικοί δεν θεωρούν ότι τα ευρήματα σημαίνουν πως πρέπει να εγκαταλείψουμε κάθε μορφή ψυχαγωγίας μπροστά σε μια οθόνη.

Η παρακολούθηση μιας ταινίας, μιας σειράς ή ενός αθλητικού γεγονότος μπορεί να αποτελεί μορφή χαλάρωσης και κοινωνικής σύνδεσης.

Το βασικό ζήτημα είναι πόσο χρόνο καταλαμβάνει η παθητική οθόνη και τι δραστηριότητες αντικαθιστά.

Εάν πολλές ώρες τηλεόρασης ή ατελείωτου scrolling αντικαθιστούν:

τη σωματική άσκηση,

την κοινωνική επαφή,

το διάβασμα

ή

άλλες διανοητικά απαιτητικές δραστηριότητες,

τότε η συνολική επίδραση μπορεί να είναι λιγότερο ευνοϊκή για την υγεία του εγκεφάλου.

Δεν είναι όλες οι οθόνες ίδιες

Η ίδια λογική ισχύει και για άλλες μορφές screen time.

Ένα online μάθημα ξένης γλώσσας, για παράδειγμα, όπου ο χρήστης μαθαίνει, απαντά και αλληλεπιδρά ενεργά, είναι πολύ διαφορετική δραστηριότητα από το παθητικό scrolling στα social media.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν φαίνεται επομένως να είναι μόνο η παρουσία μιας οθόνης.

Σημασία έχει αν η δραστηριότητα απαιτεί ενεργή γνωστική συμμετοχή ή απλώς παθητική κατανάλωση περιεχομένου.

Παράλληλα, οι ειδικοί συνιστούν να αποφεύγονται μεγάλα, αδιάκοπα διαστήματα καθιστικής ζωής και να γίνονται τακτικά μικρά διαλείμματα για περπάτημα ή κίνηση.

Τι προστατεύει τον εγκέφαλο όσο μεγαλώνουμε

Δεν υπάρχει μία δραστηριότητα που μπορεί να εγγυηθεί την προστασία από την άνοια.

Υπάρχουν, όμως, αρκετές καθημερινές συνήθειες που έχουν συνδεθεί με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου.

Μεταξύ αυτών είναι:

η τακτική σωματική άσκηση,

ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης,

η σωστή αντιμετώπιση του διαβήτη,

η αποφυγή του καπνίσματος,

ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ,

ο επαρκής ύπνος,

η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους

και η κοινωνική δραστηριότητα.

Μια διατροφή μεσογειακού τύπου, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ψάρια και υγιεινά λιπαρά, έχει επίσης συνδεθεί με καλύτερη εγκεφαλική υγεία.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης

Η νέα έρευνα δεν αποδεικνύει ότι η τηλεόραση συρρικνώνει τον εγκέφαλο.

Δείχνει όμως ότι η πολύ συχνή, παθητική παρακολούθηση τηλεόρασης στη μέση ηλικία συνδέεται με λιγότερο ευνοϊκούς δείκτες εγκεφαλικής υγείας περισσότερα από 20 χρόνια αργότερα.

Το ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η καθιστική εργασία δεν εμφάνισε την ίδια συσχέτιση.

Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι για την υγεία του εγκεφάλου μπορεί να έχει σημασία όχι μόνο πόσο καθόμαστε, αλλά και τι κάνουμε όσο καθόμαστε.