Η «οικονομική D-Day» του Τραμπ: Ποιες είναι οι χώρες που κρατούν όρθιο το Ιράν

• Περισσότερο από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης καταλήγει στην Κίνα, καθιστώντας το Πεκίνο τον δυσκολότερο στόχο των ΗΠΑ.
• Τουρκία, Ιράκ, Ομάν και Πακιστάν διατηρούν εμπορικές ή ενεργειακές σχέσεις δισεκατομμυρίων με την Τεχεράνη.
• Η επιτυχία των νέων κυρώσεων θα κριθεί από το εάν η Ουάσινγκτον μπορεί να πιέσει τρίτες χώρες χωρίς να διαταράξει τις ενεργειακές αγορές και τις σχέσεις της με συμμάχους.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της αντιπαράθεσης με το Ιράν από το στρατιωτικό πεδίο στην παγκόσμια οικονομία.

Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτηρίζει την επόμενη φάση της εκστρατείας «οικονομική D-Day» και προειδοποιεί ότι οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στην Τεχεράνη. Τράπεζες, εταιρείες, λιμάνια, αεροδρόμια και κυβερνητικοί οργανισμοί που βοηθούν το Ιράν να πραγματοποιεί συναλλαγές μπορεί να βρεθούν στο στόχαστρο της Ουάσινγκτον.

Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ προαναγγέλλει τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία», υποστηρίζοντας ότι ο συνδυασμός οικονομικής απομόνωσης και ναυτικού αποκλεισμού μπορεί να περιορίσει την ανάγκη για νέες μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η στρατηγική έχει, όμως, μια θεμελιώδη δυσκολία: για να απομονώσει πραγματικά το Ιράν, ο Τραμπ δεν αρκεί να επιβάλει περισσότερες κυρώσεις στην ίδια την Τεχεράνη. Πρέπει να αναγκάσει τις χώρες που εξακολουθούν να αγοράζουν το πετρέλαιό της, να εισάγουν το φυσικό της αέριο ή να λειτουργούν ως εμπορικοί και χρηματοπιστωτικοί δίαυλοι να διαλέξουν πλευρά.

Η Κίνα είναι το κλειδί και ο μεγαλύτερος κίνδυνος

Η σημαντικότερη οικονομική γραμμή ζωής του Ιράν καταλήγει στην Κίνα.

Περισσότερο από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που εξάγεται διά θαλάσσης κατευθύνεται στην κινεζική αγορά. Σύμφωνα με την Kpler, το Πεκίνο αγόρασε το 2025 κατά μέσο όρο 1,38 εκατ. βαρέλια ιρανικού αργού την ημέρα.

Οι ποσότητες αυτές σπάνια εμφανίζονται ως ιρανικές στα επίσημα στοιχεία. Το πετρέλαιο συχνά δηλώνεται ως προερχόμενο από τη Μαλαισία ή την Ινδονησία, διακινείται μέσω δικτύου μεσαζόντων και πλοίων και εξοφλείται εκτός του συστήματος του δολαρίου.

Τελικοί αγοραστές είναι κυρίως ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια, τα λεγόμενα teapots, τα οποία αξιοποιούν τις μεγάλες εκπτώσεις του υπό κυρώσεις ιρανικού αργού.

Οι ΗΠΑ μπορούν να εντείνουν τις κυρώσεις εναντίον αυτών των διυλιστηρίων, των τραπεζών που διεκπεραιώνουν τις πληρωμές και των ναυτιλιακών δικτύων που μεταφέρουν το πετρέλαιο. Δεν μπορούν, όμως, να το κάνουν χωρίς τον κίνδυνο μιας ευρύτερης σύγκρουσης με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Το Πεκίνο έχει ήδη απορρίψει τη λογική των κυρώσεων, υποστηρίζοντας ότι η λύση πρέπει να αναζητηθεί μέσω της διπλωματίας, σύμφωνα με το Reuters.

Η απώλεια του διαύλου των Εμιράτων

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν επί δεκαετίες έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς και χρηματοπιστωτικούς διαδρόμους του Ιράν.

Μέσω του Ντουμπάι πραγματοποιούνταν επανεξαγωγές προϊόντων, μεταφορές χρημάτων και συναλλαγές που συνέδεαν τις ιρανικές επιχειρήσεις με τη διεθνή αγορά. Το 2024 τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των συνολικών εισαγωγών του Ιράν, αξίας 21 δισ. δολαρίων, καθώς και το 13% των εξαγωγών του.

Αυτή η δίοδος φαίνεται πλέον να κλείνει. Μετά τη νέα στρατιωτική ένταση και τις καταγγελίες για ιρανική πυραυλική επίθεση, το Αμπού Ντάμπι ανακοίνωσε την αναστολή των εμπορικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών με την Τεχεράνη.

Η εξέλιξη αποτελεί σημαντική επιτυχία για την αμερικανική στρατηγική, καθώς στερεί από το Ιράν έναν από τους βασικότερους μηχανισμούς πρόσβασης σε εισαγόμενα προϊόντα και συνάλλαγμα.

Το δύσκολο δίλημμα της Τουρκίας

Η Τουρκία βρίσκεται σε διαφορετική θέση. Το ετήσιο εμπόριό της με το Ιράν υπολογίζεται σε 5 έως 6 δισ. δολάρια, με σημαντικό μέρος του να αφορά ενεργειακές συναλλαγές.

Η Άγκυρα έχει μακρά εμπειρία στην εξισορρόπηση των σχέσεών της με την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Συμμορφώνεται επιλεκτικά με τις αμερικανικές πιέσεις, χωρίς να διακόπτει πλήρως τις οικονομικές σχέσεις με τον ανατολικό της γείτονα.

Μέχρι στιγμής, η Τουρκία δεν έχει δείξει πρόθεση να περιορίσει δραστικά το διμερές εμπόριο. Εάν η αμερικανική κυβέρνηση επιβάλει δευτερογενείς κυρώσεις, όμως, τουρκικές τράπεζες και επιχειρήσεις μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με την επιλογή μεταξύ της ιρανικής αγοράς και της πρόσβασής τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το Ιράκ δεν μπορεί εύκολα να αποκοπεί

Για το Ιράκ, το πρόβλημα δεν είναι μόνο εμπορικό αλλά λειτουργικό.

Η χώρα εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, με τις σχετικές πληρωμές να υπολογίζονται σε 4 έως 5 δισ. δολάρια ετησίως. Μια απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος και νέα πολιτική αστάθεια.

Η Βαγδάτη είναι στενός εταίρος ασφαλείας των ΗΠΑ, αλλά παραμένει βαθιά συνδεδεμένη με το Ιράν μέσω της ενέργειας, του εμπορίου και ισχυρών πολιτικών και ένοπλων οργανώσεων.

Η Ουάσινγκτον καλείται, επομένως, να πιέσει μία χώρα στην οποία έχει επενδύσει σημαντικούς στρατηγικούς πόρους, χωρίς να προκαλέσει κατάρρευση του ενεργειακού της συστήματος.

Ομάν και Πακιστάν: Εμπόριο και διπλωματία

Το Ομάν δεν αποτελεί μεγάλο εμπορικό εταίρο σε σύγκριση με την Κίνα ή τα Εμιράτα, διαδραματίζει όμως κρίσιμο διπλωματικό ρόλο.

Το εμπόριο αγαθών με το Ιράν έφθασε τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ το Μουσκάτ λειτουργεί επί δεκαετίες ως μεσολαβητής μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον. Η άσκηση υπερβολικής πίεσης στο Ομάν θα μπορούσε να αποδυναμώσει έναν από τους ελάχιστους διαθέσιμους διαύλους για μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

Πιο ευάλωτο είναι το Πακιστάν. Οι δύο χώρες επιδιώκουν να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισ. δολάρια, ενώ οι ανεπίσημες συναλλαγές υπολογίζονται ήδη κοντά στα 4 δισ.

Πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα διακινούνται εδώ και χρόνια μέσω ανεπίσημων δικτύων στα κοινά σύνορα. Η επιβολή κυρώσεων μπορεί να πλήξει ιδιαίτερα τις παραμεθόριες περιοχές και να δυσκολέψει τις προσπάθειες οικονομικής σταθεροποίησης του Πακιστάν.

Η Ινδία έχει ήδη περιορίσει δραστικά το εμπόριο

Η Ινδία αποτελεί παράδειγμα της αποτελεσματικότητας που μπορούν να έχουν οι αμερικανικές κυρώσεις — αλλά και των ορίων τους.

Το διμερές εμπόριο με το Ιράν μειώθηκε από 17 δισ. δολάρια σε 4,8 δισ. μέσα στο οικονομικό έτος 2019-2020, όταν η Ουάσινγκτον ενίσχυσε την πίεση στην Τεχεράνη. Την περίοδο 2025-2026 περιορίστηκε περαιτέρω στα 1,63 δισ. δολάρια.

Το μεγαλύτερο μέρος αφορά πλέον ινδικές εξαγωγές δημητριακών, τσαγιού, καφέ και μπαχαρικών. Το Νέο Δελχί υποστηρίζει ότι πρόκειται για ανθρωπιστικά προϊόντα που πρέπει να εξαιρεθούν από τα περιοριστικά μέτρα.

Οι νέες απειλές δημιουργούν, ωστόσο, αβεβαιότητα ακόμη και για αυτή την περιορισμένη εμπορική σχέση.

Οι μικρότεροι γείτονες με τη μεγάλη εξάρτηση

Η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν δεν διαθέτουν τον εμπορικό όγκο των μεγαλύτερων εταίρων του Ιράν, αλλά η γεωγραφική τους θέση κάνει τις σχέσεις με την Τεχεράνη ιδιαίτερα σημαντικές.

Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας διέρχεται μέσω του Ιράν. Οι δύο χώρες εφαρμόζουν επίσης συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια, η οποία συμβάλλει στην ενεργειακή ασφάλεια του Ερεβάν.

Το εμπόριο Αζερμπαϊτζάν–Ιράν είναι μικρότερο, αλλά αυξήθηκε κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η επιβολή περιορισμών στις συγκεκριμένες οικονομικές ροές μπορεί να δημιουργήσει νέες εντάσεις σε μια ήδη ευαίσθητη περιοχή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• «Καμπανάκι» για τον τουρισμό: Περισσότεροι επισκέπτες, σχεδόν στάσιμα έσοδα τον Ιούνιο
• Το μεγάλο σχέδιο για το στεγαστικό: Πώς η κυβέρνηση θέλει να ανοίξει 880.000 κλειστά σπίτια
• Σε ισχύ το νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ: Τι αλλάζει σε φωτοβολταϊκά, αιολικά και Natura
• Ποιος Έλληνας επιχειρηματίας ετοιμάζεται να αγοράσει ποσοστό ιστορικής αγγλικής ομάδας