Πόσο απέχει η Ευρωζώνη από μια νέα κρίση;

Το κόστος δανεισμού της Γαλλίας εκτοξεύεται, καθώς οι επενδυτές σε όλο τον κόσμο αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο μιας κρίσης δημοσίου χρέους στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ. Η ένταση στις χρηματοπιστωτικές αγορές έχει πλέον αρχίσει να εξαπλώνεται πέρα από τα σύνορα της Γαλλίας, ενισχύοντας τους φόβους ότι η πολιτική δυσλειτουργία στη χώρα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο περιφερειακό πρόβλημα. Οι μνήμες από την κρίση κρατικού χρέους που απείλησε την επιβίωση του ενιαίου νομίσματος πριν από 15 χρόνια επιστρέφουν. Αλλά πράγματι είναι πιθανό να φτάσουμε ξανά σε τόσο άσχημη κατάσταση; 

Η Γαλλία δεν έχει παρουσιάσει ισοσκελισμένο προϋπολογισμό εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια. Από το 2019 δεν έχει καταφέρει να διατηρήσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα εντός του ορίου που έχει συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ, λόγω του αυξανόμενου κόστους του συνταξιοδοτικού της συστήματος και προκλήσεων όπως ο επανεξοπλισμός και η πράσινη μετάβαση. Το βάρος του χρέους της Γαλλίας είναι πλέον τόσο μεγάλο —και αυξάνεται τόσο γρήγορα— ώστε ορισμένοι αρχίζουν να ανησυχούν ότι η χώρα δεν θα μπορέσει να το αποπληρώσει στο σύνολό του.

Τι συμβαίνει αν τα προβλήματα της Γαλλίας επιδεινωθούν; Αντιμετωπίζει η Ευρώπη μια ακόμη υπαρξιακή κρίση; Θα σπεύσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να τη διασώσει με το «ό,τι χρειαστεί»; Και θα είναι αυτό αρκετό;

Πόσο άσχημη είναι η κατάσταση;

Οι ανησυχίες των επενδυτών για το δημοσιονομικό και πολιτικό αδιέξοδο της Γαλλίας έχουν διογκωθεί. Για πολλά χρόνια, οι επενδυτές θεωρούσαν τη Γερμανία και τη Γαλλία περίπου ισοδύναμες ως προς την πιστοληπτική τους αξιοπιστία: το επιπλέον επιτόκιο που απαιτούσαν για να διακρατούν 10ετή γαλλικά ομόλογα αντί για αντίστοιχα γερμανικά μετριόταν σε λίγες δεκάδες μονάδες βάσης. Όμως, από την πανδημία και, πιο πρόσφατα, μετά το καταστροφικό στοίχημα του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν για πρόωρες εκλογές πριν από δύο χρόνια, η διαφορά αυτή άρχισε να αυξάνεται — αρχικά σταδιακά και τώρα απότομα.

Από 0,55 ποσοστιαίες μονάδες στα μέσα Σεπτεμβρίου, είχε φτάσει το 1,45 το πρωί της Δευτέρας. Δεν είχε βρεθεί σε τόσο υψηλό επίπεδο από την κρίση χρέους του 2012. Σε απόλυτους όρους, η απόδοση του γαλλικού 10ετούς ομολόγου πλησιάζει το 5%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2008.

Οι ανησυχίες είναι τόσο σοβαρές ώστε ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν, προειδοποίησε ότι «πρέπει να γίνουν τα πάντα» για να αποτραπεί μια κρίση χρέους ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027.

Είπες ότι εξαπλώνεται και στην υπόλοιπη Ευρώπη; Λοιπόν, αρχίζει να συμβαίνει.

Η Γαλλία αποτελεί τις τελευταίες εβδομάδες εξαίρεση στην Ευρώπη, όμως τα spreads των κρατικών ομολόγων —τα ειδικά για κάθε χώρα ασφάλιστρα κινδύνου που απαιτούν οι επενδυτές— έχουν επίσης αρχίσει να διευρύνονται για την Ιταλία, το Βέλγιο και την Ελλάδα.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι αγορές γίνονται συνολικά πιο αρνητικές απέναντι στην Ευρώπη: το ενιαίο νόμισμα υποχώρησε τη Δευτέρα σε χαμηλό 17 μηνών έναντι του δολαρίου.

Βρισκόμαστε ήδη σε κρίση;

Οι κινήσεις είναι απότομες, αλλά το ασφάλιστρο κινδύνου παραμένει σε επίπεδο που θα μπορούσε να θεωρηθεί κρίσιμο.

Το πρόβλημα είναι ότι οι τιμές των ομολόγων —οι οποίες κινούνται αντίστροφα από τις αποδόσεις— μπορούν να υποχωρήσουν γρήγορα όταν οι επενδυτές επανεκτιμούν τον κίνδυνο. Η δομή ιδιοκτησίας του γαλλικού χρέους θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει ένα κύμα πωλήσεων. Σε αντίθεση με την Ιταλία, όπου το μεγαλύτερο μέρος του κρατικού χρέους διακρατείται στο εσωτερικό της χώρας, πάνω από το ήμισυ του γαλλικού χρέους βρίσκεται στα χέρια ξένων επενδυτών, οι οποίοι τείνουν να αποχωρούν ταχύτερα όταν η κατάσταση γίνεται ασταθής.

Η Sumitomo Mitsui DS Asset Management, ένας από τους μεγαλύτερους διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων της Ιαπωνίας, δήλωσε το Σαββατοκύριακο ότι πούλησε όλο το γαλλικό της χρέος.

Σε περίπτωση επιτάχυνσης των πωλήσεων —ή, ακόμη χειρότερα, αναγκαστικών πωλήσεων— ο κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης σε άλλες χώρες της ευρωζώνης αυξάνεται.

Ποιον θα πάρεις τηλέφωνο; Τους… «κυνηγούς των spreads»

Η διεύρυνση των λεγόμενων spreads μεταξύ των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων των χωρών έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με το εάν και πώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα μπορούσε να ανακόψει την επιδείνωση.

Το Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης (Transmission Protection Instrument — TPI) της ΕΚΤ επιτρέπει στην τράπεζα να αγοράζει κρατικά ομόλογα στη δευτερογενή αγορά, ώστε να αντιμετωπίζει «αδικαιολόγητες, άτακτες» συνθήκες στις αγορές — αλλά μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Πριν μπορέσει η ΕΚΤ να το χρησιμοποιήσει, πρέπει να διαπιστώσει ότι μια χώρα ακολουθεί συνετές και βιώσιμες δημοσιονομικές και οικονομικές πολιτικές. Για τη Γαλλία, αυτό θα απαιτούσε μεγάλης κλίμακας μέτρα προσαρμογής, τα οποία θα είναι σχεδόν αδύνατο να υλοποιηθούν ενόψει των εκλογών του 2027.

«Η βοήθεια πιθανότατα θα απαιτούσε πραγματική δέσμευση στη σταθερότητα, μέσω δημοσιονομικής πειθαρχίας, μεταρρυθμίσεων ή και των δύο. Η εξασφάλιση αυτής της στήριξης δεν θα είναι πολιτικά εύκολη», δήλωσε ο Κρίστιαν Σουλτς, επικεφαλής οικονομολόγος της Allianz Global Investors.

Σταμάτα — για την αγάπη του ευρώ!

Η ΕΚΤ θα μπορούσε επίσης, θεωρητικά, να παρέμβει χρησιμοποιώντας τον ισολογισμό της.

Τα τελευταία δύο χρόνια, έχει επιτρέψει στα ομόλογα που αγόρασε κατά τα χρόνια της «ποσοτικής χαλάρωσης» να «τρέχουν μέχρι τη λήξη τους» και να αποχωρούν σταδιακά από τον ισολογισμό της. Αυτό έχει αναγκάσει τις κυβερνήσεις να αναχρηματοδοτούν το χρέος που λήγει μέσω των αγορών. Με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η καθαρή προσφορά ομολόγων στην αγορά και εντείνεται η ανοδική πίεση στις αποδόσεις.

Ο Κάρστεν Μπρέζκι, παγκόσμιος επικεφαλής μακροοικονομικής έρευνας της ING, υποστήριξε ότι η ΕΚΤ θα μπορούσε να «παγώσει προσωρινά τη σύσφιξη του ισολογισμού της και να επανεπενδύσει τα ομόλογα που λήγουν στο χαρτοφυλάκιό της με “ευέλικτο” τρόπο, στέλνοντας ένα θετικό μήνυμα στις αγορές ομολόγων».

Το ενδεχόμενο αυτό τέθηκε επίσης τη Δευτέρα σε άρθρο γνώμης του Λορέντζο Μπίνι Σμάγκι, πρώην Ιταλού μέλους του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ.

Βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο έκκλησης του Ζαν-Λικ Μελανσόν, υποψηφίου της γαλλικής αριστεράς για την προεδρία, προς την ΕΚΤ να βάλει ένα μέρος του κρατικού χρέους «στην κατάψυξη».

Τι γίνεται με τα επιτόκια;

Εάν η κρίση επηρεάσει ευρύτερα την περιοχή, η ΕΚΤ θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει το άλλο μεγάλο και σχετικά αμβλύ εργαλείο της —τα επιτόκια— προκειμένου να διατηρήσει χαμηλό το κόστος δανεισμού, λένε αναλυτές.

«Η παρέμβαση της ΕΚΤ εξακολουθεί να φαίνεται μακρινή, αλλά ένα πρώτο βήμα θα ήταν να περιορίσει ορισμένες από τις αυξήσεις επιτοκίων που έχουν ήδη προεξοφληθεί από την αγορά», έγραψαν πρόσφατα αναλυτές της Mitsubishi UFJ Financial Group.

Οι αγορές έχουν ήδη περιορίσει σημαντικά τις προσδοκίες τους για πρόσθετη σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, φρόντισε να αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω αυξήσεων επιτοκίων στην τελευταία συνέντευξη Τύπου της.

Και με τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη να φτάνει σε υψηλό τριών ετών, στο 3,8% τον Σεπτέμβριο, υπάρχουν όρια στο πόσο χαλαρή μπορεί να γίνει η Φρανκφούρτη.

Tο σενάριο της Αποκάλυψης;

Όπως το έθεσε σε πρόσφατη ανάρτησή του στο Substack ο ανώτερος συνεργάτης του Brookings Institution, Ρόμπιν Μπρουκς, η ΕΚΤ δεν μπορεί να σπεύδει σε κάθε διάσωση.

«Πρέπει να υπάρξει μια περίοδος δισταγμού, σαν μια πρωτοεμφανιζόμενη δεσποινίδα σε χορό που κάνει δύσκολη την κατάκτηση», υποστήριξε. «Αυτή είναι η περίοδος στην οποία βρισκόμαστε τώρα».

Πρόσθεσε, όμως, ότι εάν η στήριξη της Γαλλίας είναι ο μόνος τρόπος για να διατηρηθεί ενωμένο το ευρώ, τότε αυτό ακριβώς θα κάνει η ΕΚΤ — ακόμη και αν αυτό έχει ως κόστος «τον απόλυτο τρόμο στη Γερμανία και στην υπόλοιπη Βόρεια Ευρώπη».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΜμΕ: Πώς θα φτάσουν στην αγορά δάνεια 5 δισ. ευρώ μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
• Η επίσκεψη Ρούμπιο και οι επιλογές της Αθήνας
• Ελλάδα και Κύπρος: Μια επιχειρηματική συμμαχία με ευρωπαϊκό αποτύπωμα