Παρθενώνας: Βρετανός μαθηματικός αμφισβητεί έναν μύθο αιώνων για τις «οπτικές ψευδαισθήσεις»

• Ο καθηγητής Αλέν Γκοριελί από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης αμφισβητεί τη θεωρία ότι οι αρχιτεκτονικές καμπύλες του Παρθενώνα διορθώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις.
• Η μελέτη του υποστηρίζει ότι ορισμένες από αυτές τις ψευδαισθήσεις είτε δεν τεκμηριώνονται είτε είναι τόσο ασθενείς ώστε δύσκολα θα δικαιολογούσαν τις συγκεκριμένες κατασκευαστικές επιλογές.
• Ο ίδιος προτείνει εναλλακτικές εξηγήσεις, όπως καλύτερη απορροή νερού ή καθαρά αισθητικούς λόγους.

Έναν από τους πιο διαδεδομένους μύθους γύρω από την αρχιτεκτονική του Παρθενώνα επιχειρεί να καταρρίψει νέα μελέτη Βρετανού μαθηματικού.

Ο καθηγητής Αλέν Γκοριελί του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστηρίζει, έπειτα από μαθηματική μοντελοποίηση και μελέτη των γεωμετρικών χαρακτηριστικών του ναού, ότι οι περίφημες καμπύλες του Παρθενώνα πιθανότατα δεν σχεδιάστηκαν για να «διορθώνουν» οπτικές ψευδαισθήσεις.

Όπως αναφέρει ο Guardian, ο ίδιος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αρκετές από τις ψευδαισθήσεις που θεωρούνταν δεδομένες εδώ και αιώνες είναι είτε ανύπαρκτες είτε πρακτικά ανεπαίσθητες.

Ένας μύθος που ξεκινά από τον Βιτρούβιο

Ο Γκοριελί εντοπίζει την προέλευση της θεωρίας στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα περίπου 400 χρόνια μετά την κατασκευή του.

Οι εξηγήσεις του πέρασαν σταδιακά στα αρχιτεκτονικά συγγράμματα και αντιμετωπίστηκαν σχεδόν ως δεδομένη αλήθεια.

Ο Γκοριελί υποστηρίζει ότι πρόκειται ίσως για έναν από τους μακροβιότερους μύθους στην ιστορία της αρχιτεκτονικής.

Η καμπύλη στη βάση του ναού

Ένα από τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά του Παρθενώνα είναι ότι η βάση του δεν είναι απολύτως επίπεδη.

Οι μακριές πλευρές σχηματίζουν μια πολύ ελαφριά καμπύλη, που υψώνεται περίπου 6 εκατοστά στο κέντρο.

Η παραδοσιακή εξήγηση θέλει αυτή την καμπυλότητα να διορθώνει μια υποτιθέμενη ψευδαίσθηση που θα έκανε μια εντελώς ευθεία βάση να φαίνεται ότι «βουλιάζει» στη μέση.

Ο Γκοριελί, ωστόσο, αναφέρει ότι δεν βρήκε επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν πως το ανθρώπινο μάτι αντιλαμβάνεται με αυτόν τον τρόπο τις μεγάλες οριζόντιες γραμμές.

Τι ισχύει με την ψευδαίσθηση Hering

Μια δεύτερη θεωρία συνδέει την καμπυλότητα της βάσης με την αποκαλούμενη ψευδαίσθηση Hering.

Σε αυτήν, δύο παράλληλες γραμμές μπορεί να φαίνονται καμπύλες όταν τέμνονται από άλλες γραμμές υπό συγκεκριμένες γωνίες.

Κατά τον Γκοριελί, όμως, οι κίονες του Παρθενώνα είναι υπερβολικά κάθετοι για να δημιουργούν ένα αρκετά ισχυρό τέτοιο αποτέλεσμα.

Παράλληλα, σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις πως η συγκεκριμένη ψευδαίσθηση λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε τρισδιάστατους χώρους.

Και η «ένταση» των κιόνων στο μικροσκόπιο

Αντίστοιχη αμφισβήτηση αφορά και την περίφημη ένταση των κιόνων, δηλαδή την ελαφριά διόγκωσή τους στο μέσο.

Η κλασική θεωρία υποστηρίζει ότι χωρίς αυτή την καμπυλότητα οι κίονες θα φαίνονταν υπερβολικά λεπτοί ή «κοίλοι».

Ο Γκοριελί δεν βρήκε σαφή στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτή την οπτική ψευδαίσθηση.

Επιπλέον, η πραγματική διόγκωση των κιόνων του Παρθενώνα είναι μόλις περίπου 18 χιλιοστά, μέγεθος εξαιρετικά δύσκολο να γίνει αντιληπτό από τις αποστάσεις στις οποίες συνήθως παρατηρείται ο ναός.

Ποιος μπορεί να ήταν ο πραγματικός λόγος

Ο Βρετανός μαθηματικός δεν αμφισβητεί την εξαιρετική γεωμετρική ακρίβεια του Παρθενώνα.

Υποστηρίζει, όμως, ότι οι συγκεκριμένες επιλογές ίσως είχαν διαφορετική λειτουργία από αυτή που τους αποδίδεται εδώ και αιώνες.

Η ελαφριά καμπυλότητα της βάσης θα μπορούσε, για παράδειγμα, να βοηθά στην απομάκρυνση του νερού της βροχής και να αποτρέπει τη δημιουργία λιμναζόντων υδάτων.

Αντίστοιχα, η καμπυλότητα των κιόνων μπορεί να είχε κυρίως αισθητική λειτουργία, δημιουργώντας μια πιο οργανική και ευχάριστη εικόνα.

Τα συμπεράσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο Royal Society Open Science.

Γιατί άντεξε τόσο πολύ η θεωρία

Ο Γκοριελί εκτιμά ότι η ανθεκτικότητα της συγκεκριμένης θεωρίας συνδέεται και με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

Η ιδέα ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν προβλέψει και «διορθώσει» με μαθηματική ακρίβεια σύνθετες οπτικές ψευδαισθήσεις ταιριάζει με την εικόνα ενός πολιτισμού εξαιρετικής επιστημονικής και καλλιτεχνικής γνώσης.

Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να συνέβαλε στο να αναπαράγεται η εξήγηση χωρίς να εξετάζεται πάντα πειραματικά.

Επιφυλάξεις για τον Βιτρούβιο υπήρχαν ήδη

Ο Φρανκ Σάλμον, καθηγητής Ιστορίας της Κλασικής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, σημειώνει ότι ορισμένοι ειδικοί αντιμετώπιζαν εδώ και καιρό με επιφύλαξη τις ερμηνείες του Βιτρούβιου.

Όπως επισημαίνει, υπάρχει κίνδυνος το έργο του να χρησιμοποιείται ως ένα είδος «βίβλου» για την ερμηνεία αρχιτεκτονικών πρακτικών που είχαν εφαρμοστεί στην Ελλάδα αιώνες πριν από την εποχή του.

Επιπλέον, πολλά αρχαιοελληνικά κείμενα σχετικά με την αρχιτεκτονική των ναών έχουν χαθεί, περιορίζοντας σημαντικά όσα γνωρίζουμε για τις πραγματικές προθέσεις των αρχιτεκτόνων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Αν Χάθαγουεϊ: Έπιασε υποψηφίους να χρησιμοποιούν ChatGPT στις αιτήσεις τους – «Κανείς δεν παίρνει τη δουλειά»
• Bob Mackie: Ο σχεδιαστής που έκανε την παγιέτα και το γκλίτερ τέχνη
• Από τη Royal Mail στη Γουέστ Χαμ: Η αθόρυβη επέλαση της «Τσέχικης Σφίγγας», Ντάνιελ Κρετίνσκι