Το ντίζελ γίνεται η «αχίλλειος πτέρνα» του Τραμπ πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές

Από δευτερεύον προϊόν της πετρελαϊκής αγοράς, το ντίζελ εξελίσσεται σε έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία, καθώς οι περιορισμένες προμήθειες και η απώλεια δυναμικότητας διύλισης οδηγούν τις τιμές σε πρωτοφανή επίπεδα.

Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια ντίζελ έφθασαν αυτή την εβδομάδα στο ιστορικό υψηλό των 210 δολαρίων ανά βαρέλι, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες η λιανική τιμή ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 6 δολάρια το γαλόνι.

Η άνοδος είναι δυνητικά πιο επικίνδυνη για την οικονομία από μια αντίστοιχη αύξηση της βενζίνης. Το ντίζελ δεν αποτελεί μόνο καύσιμο για τα ιδιωτικά οχήματα, αλλά βασική εισροή για την παραγωγή και τη διακίνηση αγαθών.

Τροφοδοτεί τα φορτηγά που μεταφέρουν τρόφιμα και εμπορεύματα, τα πλοία, τα γεωργικά μηχανήματα, τον κατασκευαστικό εξοπλισμό και μέρος της βιομηχανικής δραστηριότητας. Έτσι, η αύξηση της τιμής του διαχέεται σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία.

Μαζί με το πετρέλαιο θέρμανσης, το ντίζελ αντιστοιχεί σχεδόν στο 30% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, με ζήτηση περίπου 29 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Περίπου το ένα τέταρτο αυτής της ποσότητας διακινείται μέσω του διεθνούς εμπορίου.

Η ταυτόχρονη απώλεια δύο βασικών προμηθευτών

Η σημερινή στενότητα οφείλεται κυρίως στην απότομη μείωση της προσφοράς από δύο από τις σημαντικότερες εξαγωγικές περιοχές του κόσμου.

Η Μέση Ανατολή εξήγαγε το 2025 περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ντίζελ ημερησίως, αποτελώντας τη μεγαλύτερη εξαγωγική περιοχή διεθνώς. Η Ρωσία πρόσθετε στην παγκόσμια αγορά ακόμη περίπου 800.000 βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.

Και οι δύο πηγές έχουν πλέον υποστεί σοβαρές διαταραχές.

Αεροπορικά πλήγματα προκάλεσαν ζημιές σε διυλιστήρια στον Κόλπο, ενώ άλλες εγκαταστάσεις περιόρισαν τη λειτουργία τους εξαιτίας προβλημάτων στην τροφοδοσία. Από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο, οι περιφερειακές εξαγωγές ντίζελ μειώθηκαν περισσότερο από 50%.

Στη Ρωσία, οι ουκρανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν επανειλημμένα το δίκτυο διύλισης. Η Μόσχα απαγόρευσε τις εξαγωγές ντίζελ τον Ιούλιο, ενώ έως τον Σεπτέμβριο τα μισά από τα έξι μεγαλύτερα διυλιστήρια παραγωγής του καυσίμου είχαν είτε περιορίσει δραστικά τη λειτουργία τους είτε σταματήσει την παραγωγή.

Ως αποτέλεσμα, οι συνδυασμένες εξαγωγές Ρωσίας και Κόλπου έχουν υποχωρήσει περίπου κατά δύο τρίτα σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2025.

Η κρίση μεταφέρθηκε από το αργό στα διυλιστήρια

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και περιορίστηκε η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, η προσοχή στράφηκε αρχικά στον κίνδυνο έλλειψης αργού πετρελαίου.

Οι πλέον απαισιόδοξες προβλέψεις δεν επιβεβαιώθηκαν. Η αυξημένη παραγωγή στη Βόρεια Αμερική, η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων και η ασθενέστερη ζήτηση εισαγωγών από την Κίνα βοήθησαν να καλυφθεί μέρος του κενού.

Στα πετρελαϊκά προϊόντα, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Η ύπαρξη επαρκών ποσοτήτων αργού δεν αρκεί όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες εγκαταστάσεις για τη μετατροπή του σε ντίζελ, βενζίνη, καύσιμα αεροσκαφών και πετρέλαιο θέρμανσης.

Οι ζημιές στα διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής ενδέχεται να χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως. Εξοπλισμός, ανταλλακτικά και εξειδικευμένο προσωπικό βρίσκονται ήδη σε περιορισμένη προσφορά.

Στη Ρωσία η επισκευή των μονάδων είναι ακόμη δυσκολότερη, καθώς οι διεθνείς κυρώσεις εμποδίζουν την εισαγωγή εξειδικευμένων εξαρτημάτων και δυτικής τεχνολογίας.

Τα υπόλοιπα διυλιστήρια λειτουργούν στα όριά τους

Οι παραγωγοί εκτός των εμπόλεμων περιοχών προσπαθούν να καλύψουν το κενό, αξιοποιώντας παράλληλα τα ιδιαίτερα υψηλά περιθώρια κέρδους από τη διύλιση.

Πολλές εγκαταστάσεις λειτουργούν εδώ και μήνες σε πολύ υψηλά επίπεδα, αυξάνοντας την παραγωγή ντίζελ εις βάρος άλλων προϊόντων. Στις ΗΠΑ, τη μεγαλύτερη παραγωγό και εξαγωγέα ντίζελ παγκοσμίως, η παραγωγή έχει φθάσει στο υψηλότερο εποχικό επίπεδο από το 2018.

Ωστόσο, σε αντίθεση με την εξόρυξη πετρελαίου, η δυναμικότητα διύλισης δεν μπορεί να αυξηθεί γρήγορα. Η κατασκευή ή η ουσιαστική επέκταση ενός διυλιστηρίου απαιτεί μεγάλα κεφάλαια, πολύπλοκες άδειες και αρκετά χρόνια.

Η παγκόσμια επεξεργασία αργού στα διυλιστήρια αναμένεται να διαμορφωθεί φέτος κατά μέσο όρο στα 81,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από περίπου 84 εκατ. βαρέλια το 2025.

Την ίδια στιγμή, τα αποθέματα έχουν περιοριστεί δραστικά. Στις ΗΠΑ, τα διαθέσιμα αποθέματα ντίζελ και άλλων μεσαίων αποσταγμάτων βρίσκονται στο χαμηλότερο εποχικό επίπεδο τουλάχιστον από το 1982, λίγο πριν από την έναρξη της αυξημένης χειμερινής ζήτησης.

Πώς μεταφέρεται ο πληθωρισμός

Το ντίζελ έχει σχετικά μικρή άμεση στάθμιση στον δείκτη τιμών καταναλωτή. Η πραγματική επίδρασή του εμφανίζεται σταδιακά, μέσα από την αύξηση του κόστους μεταφοράς, παραγωγής και διανομής.

Οι ακριβότερες οδικές και θαλάσσιες μεταφορές επιβαρύνουν τις τιμές των πρώτων υλών και των τελικών προϊόντων. Παράλληλα, αυξάνεται το κόστος λειτουργίας για τη γεωργία, τις κατασκευές και τη μεταποίηση.

Στις ΗΠΑ, το ντίζελ εκτιμάται ότι αντιστοιχεί περίπου στο 70% της ενδιάμεσης κατανάλωσης καυσίμων, γεγονός που εξηγεί γιατί η επίδρασή του είναι πολύ ευρύτερη από εκείνη που καταγράφεται άμεσα στους δείκτες τιμών.

Η Société Générale υπολογίζει ότι η σημερινή λιανική τιμή του ντίζελ αντιστοιχεί σε επίπεδο που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα συνδεόταν με Brent κοντά στα 190 δολάρια το βαρέλι, παρότι το αργό κινείται γύρω από τα 105 δολάρια.

Η μεγάλη απόκλιση αντικατοπτρίζει τη στενότητα που υπάρχει όχι στο ίδιο το πετρέλαιο, αλλά στην ικανότητα μετατροπής του σε εμπορεύσιμο καύσιμο.

Γιατί η ζήτηση δεν υποχωρεί εύκολα

Η ζήτηση ντίζελ είναι πολύ λιγότερο ελαστική από τη ζήτηση βενζίνης.

Ένας οδηγός μπορεί να περιορίσει κάποιες μετακινήσεις όταν αυξάνεται η βενζίνη. Αντίθετα, ένα φορτηγό που μεταφέρει τρόφιμα, ένα εμπορικό πλοίο ή ένα γεωργικό μηχάνημα δεν μπορεί να σταματήσει να καταναλώνει καύσιμο χωρίς να περιοριστεί η ίδια η οικονομική δραστηριότητα.

Αυτό σημαίνει ότι οι υψηλές τιμές χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μειώσουν τη ζήτηση. Στο μεταξύσο, το αυξημένο κόστος περνά σταδιακά στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές, επιβραδύνοντας την οικονομία.

Η αμερικανική οικονομία είναι λιγότερο ευάλωτη στα πετρελαϊκά σοκ από ό,τι πριν από τέσσερις δεκαετίες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομολόγων της Federal Reserve Bank of Dallas, η σημερινή κρίση θα μπορούσε να αφαιρέσει περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ των ΗΠΑ, έναντι 5,6 μονάδων που θα κόστιζε ένα αντίστοιχο σοκ το 1980.

Παράλληλα, οι δαπάνες για πετρέλαιο έχουν περιοριστεί περίπου στο 3% του αμερικανικού ΑΕΠ, από σχεδόν 8% το 1980.

Η πολιτική πίεση για τον Τραμπ

Η μικρότερη ενεργειακή εξάρτηση δεν καθιστά την οικονομία άτρωτη. Οι παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες έχουν διευρυνθεί, ενώ η αύξηση των διαδικτυακών παραγγελιών και των κατ’ οίκον παραδόσεων έχει ενισχύσει την εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, η άνοδος του ντίζελ δημιουργεί έναν ακόμη κίνδυνο για το κόστος ζωής, λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.

Οι διαθέσιμες λύσεις είναι περιορισμένες. Η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων μπορεί να αυξήσει την προσφορά αργού, αλλά δεν αντιμετωπίζει το έλλειμμα διύλισης. Αντίστοιχα, η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα διευκόλυνε τη μεταφορά φορτίων, χωρίς να επαναφέρει άμεσα σε λειτουργία τις κατεστραμμένες εγκαταστάσεις.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Καύσιμα: Τα τρία μέτρα που έρχονται και το παράθυρο για προσωρινή μείωση φόρων
• Μητσοτάκης: Αυτοδυναμία, ενεργειακή ασφάλεια και ανοιχτοί δίαυλοι με την Τουρκία (vids)
• Brainstorm Energy Summit 2026: Η νέα εξίσωση ισχύος για την Ελλάδα
• Χρέη στο Δημόσιο: Η «μαύρη τρύπα» των 166 δισ. ευρώ και οι νέες ρυθμίσεις