Συμφωνία ΗΠΑ-Δανίας για Γροιλανδία: Τι σημαίνει για ΝΑΤΟ, Ευρώπη και Αρκτική 

Η συμφωνία για την ασφάλεια της Γροιλανδίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Δανίας και της Γροιλανδίας επιχειρεί να κλείσει ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Ευρώπης των τελευταίων μηνών.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι οι τρεις πλευρές κατέληξαν σε ένα deal που προβλέπει ενισχυμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία και αποκλείει τη δημιουργία βάσεων ή ευαίσθητες επενδύσεις από αντίπαλες δυνάμεις. Οι ακριβείς όροι, ωστόσο, δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Η Κοπεγχάγη και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας υπογραμμίζουν ότι η συμφωνία διατηρεί τη δανική κυριαρχία και αναγνωρίζει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών. 

Η προβλεπόμενη υπογραφή της συμφωνίας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ σηματοδοτεί, εφόσον ολοκληρωθεί όπως έχει ανακοινωθεί, μια προσπάθεια μετατροπής της έντασης γύρω από τη Γροιλανδία σε νέο πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η Γροιλανδία αποτέλεσε τους προηγούμενους μήνες σημείο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Κοπεγχάγης.

Η στρατηγική σημασία του νησιού είναι δεδομένη: η θέση του στον Αρκτικό Ωκεανό το καθιστά κρίσιμο για την επιτήρηση, τις θαλάσσιες και αεροπορικές διαδρομές και την ευρύτερη ασφάλεια του Βόρειου Ατλαντικού. Παράλληλα, η αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία της Αρκτικής ενισχύει το ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων για την περιοχή.

Σε ανάλυσή του με τίτλο «What the Greenland deal means for the transatlantic alliance», το Atlantic Council εξετάζει τη συμφωνία και τις επιπτώσεις της για τη διατλαντική συμμαχία.

Οι ειδικοί του οργανισμού αντιμετωπίζουν την επίτευξη συμφωνίας ως ένδειξη ότι η διπλωματία μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποκλιμάκωσης. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Δανίας Jeppe Kofod εκτιμά ότι το αποτέλεσμα μπορεί να συνδυάσει μια ισχυρότερη και πιο διαρκή αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία με τη διατήρηση της κυριαρχίας της Δανίας και του δικαιώματος αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών.

Ο Torrey Taussig του Atlantic Council, από την πλευρά του, επισημαίνει ότι η διαδικασία δείχνει πως οι Ευρωπαίοι μπορούν να μειώσουν την ένταση στις διατλαντικές σχέσεις μέσω παρασκηνιακής διπλωματίας.

Τι αλλάζει στην αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία

Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο η νέα συμφωνία συνιστά πραγματική αλλαγή του υφιστάμενου αμυντικού καθεστώτος.

Η απάντηση δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστή, καθώς το κείμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό ιστορικό προηγούμενο. Η Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας του 1951 μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας είχε ήδη παραχωρήσει στην Ουάσιγκτον εκτεταμένα δικαιώματα για τη δημιουργία και λειτουργία αμυντικών περιοχών στο νησί, στο πλαίσιο των υποχρεώσεων των δύο χωρών στο ΝΑΤΟ. Το κείμενο της συμφωνίας προβλέπει, μεταξύ άλλων, αμερικανική δυνατότητα εγκατάστασης και λειτουργίας στρατιωτικών υποδομών, στάθμευσης προσωπικού και ελεύθερης πρόσβασης για αμερικανικές δυνάμεις, με σεβασμό στη δανική κυριαρχία.

Αυτό αποτελεί και ένα από τα σημεία της ανάλυσης του Atlantic Council.

Ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Daniel Fried υποστηρίζει ότι ορισμένες από τις διαβεβαιώσεις που παρουσιάζονται ως μέρος της νέας συμφωνίας δεν αποτελούν απαραίτητα ριζική αλλαγή, δεδομένων των δικαιωμάτων που ήδη προβλέπει η συμφωνία του 1951. Ο Matthew Kroenig, αντίθετα, θεωρεί ότι η νέα συμφωνία μπορεί να υπερβαίνει προηγούμενες ρυθμίσεις, με τη μεγαλύτερη σημασία της να βρίσκεται στο τι μπορεί να σημαίνει για το ΝΑΤΟ.

Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Αρκτική αποκτά ολοένα μεγαλύτερη θέση στον στρατηγικό σχεδιασμό ΗΠΑ και Ευρώπης.

Σύμφωνα με το Atlantic Council, η ενισχυμένη αμερικανική παρουσία θα μπορούσε να βελτιώσει την ικανότητα των ΗΠΑ και των συμμάχων τους να αποτρέπουν την παρουσία αντίπαλων δυνάμεων σε ένα γεωγραφικά κρίσιμο σημείο του Αρκτικού και Βόρειου Ατλαντικού χώρου.

Παράλληλα, νεότερες πληροφορίες του Reuters αναφέρουν ότι η συμφωνία προβλέπει σχέδια για αμερικανική στρατιωτική παρουσία σε δύο επιπλέον σημεία της Γροιλανδίας, στο Narsarsuaq και το Mestersvig, πέρα από την υφιστάμενη βάση Pituffik Space Base. Οι ακριβείς όροι παραμένουν υπό διαμόρφωση ή μη δημοσιοποιημένοι μέχρι την υπογραφή.

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η ασφάλεια της Αρκτικής όχι αποκλειστικά ως διμερές ζήτημα ΗΠΑ–Δανίας, αλλά ως μέρος της συλλογικής ασφάλειας του ΝΑΤΟ.

Το πραγματικό στοίχημα: η εμπιστοσύνη στο ΝΑΤΟ

Πέρα από τις στρατιωτικές υποδομές, το σημαντικότερο ζήτημα μπορεί να είναι πολιτικό. Η ένταση γύρω από τη Γροιλανδία είχε εγείρει σοβαρές ανησυχίες μεταξύ των Ευρωπαίων συμμάχων σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής έναντι του ΝΑΤΟ.

Ο Torrey Taussig εκτιμά ότι η προηγούμενη αμερικανική προσέγγιση προκάλεσε σημαντική ζημιά στην εμπιστοσύνη μεταξύ Ουάσιγκτον και Ευρωπαίων συμμάχων. Ο Matthew Kroenig σημειώνει, σύμφωνα με την ανάλυση του Atlantic Council, ότι οι διαφωνίες μεταξύ των συμμάχων δεν είναι καινούργιες, αλλά η συγκεκριμένη κρίση ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητη επειδή συνδεόταν με τον φόβο χρήσης στρατιωτικής ισχύος εναντίον μιας χώρας που είναι μέλος του ΝΑΤΟ.

Η συμφωνία μπορεί επομένως να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποκλιμάκωσης, χωρίς όμως να εξαλείφει αυτομάτως τις ευρύτερες ευρωπαϊκές ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη αμερικανική δέσμευση στη Συμμαχία.

Το Reuters έχει επίσης καταγράψει ότι η πίεση της αμερικανικής κυβέρνησης έχει ήδη επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν την αμυντική τους στρατηγική, με μεγαλύτερη έμφαση στη διαφοροποίηση προμηθευτών και στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών δυνατοτήτων.

Τι σημαίνει η συμφωνία για την Ευρώπη

Για την Ευρώπη, η εξέλιξη έχει δύο παράλληλες διαστάσεις.

Η πρώτη είναι επιχειρησιακή: η μεγαλύτερη αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία μπορεί να ενισχύσει την επιτήρηση και την αποτρεπτική ικανότητα στον Αρκτικό και Βόρειο Ατλαντικό χώρο.

Η δεύτερη είναι πολιτική: η συμφωνία καλείται να αποκαταστήσει ένα επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων συμμάχων που είχε δοκιμαστεί έντονα.

Η δανική κυβέρνηση έχει ήδη χαρακτηρίσει τη συμφωνία σημαντική για την κοινή ασφάλεια στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι αναγνωρίζει τη «κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα» του Βασιλείου της Δανίας και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του λαού της Γροιλανδίας.

Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η συμφωνία επιχειρεί να συνδυάσει δύο στόχους που τους προηγούμενους μήνες εμφανίζονταν δύσκολο να συνυπάρξουν: την αυξημένη αμερικανική στρατηγική παρουσία και τη διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος κυριαρχίας.

Η συμφωνία για τη Γροιλανδία δεν σημαίνει ότι οι διαφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης έχουν εξαφανιστεί. Αντίθετα, όπως επισημαίνει το Atlantic Council, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι είναι πιθανό να συνεχίσουν να αναπτύσσουν πολιτικές διαφοροποίησης και μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας, ακόμη και αν η συγκεκριμένη κρίση αποκλιμακωθεί.

Το ενδιαφέρον πλέον μετατοπίζεται από το ερώτημα εάν θα υπάρξει σύγκρουση γύρω από τη Γροιλανδία στο πώς θα εφαρμοστεί η νέα συμφωνία και ποιος θα είναι ο ρόλος του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής.

Με την υπογραφή να έχει προγραμματιστεί για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και με τις λεπτομέρειες του συμφώνου να αναμένονται, η Γροιλανδία μετατρέπεται από σημείο έντασης σε πεδίο δοκιμής μιας νέας ισορροπίας μεταξύ αμερικανικής ισχύος, ευρωπαϊκής ασφάλειας και κυριαρχίας της Γροιλανδίας.

Το εάν αυτή η νέα ισορροπία θα οδηγήσει σε βαθύτερη συνεργασία ή θα αφήσει πίσω της μια πιο επιφυλακτική Ευρώπη απέναντι στην Ουάσιγκτον θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή της συμφωνίας και τις επόμενες κινήσεις των τριών πλευρών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ενεργειακή στήριξη: Τι αναμένεται να αλλάξει σε επίδομα θέρμανσης και diesel από τον Οκτώβριο
• Τουρισμός: Λιγότεροι επισκέπτες, περισσότερα έσοδα τον Ιούλιο
• Μ. Σάλλας στο Brainstorm Energy 2026: Η Ελλάδα να γίνει παραγωγική δύναμη και όχι απλά ένας ενεργειακός κόμβος