Γιατί το βουνό Πίκ-αξ στο Ιράν είναι η διέξοδος του Τραμπ

Το Ιράν έχει μετατραπεί σε δοκιμασία αξιοπιστίας για τον Ντόναλντ Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά και της ισχύος του στο εξωτερικό.

Ο πόλεμος και η αύξηση των τιμών των καυσίμων συνέβαλαν στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο. Αυτό προσφέρει στον Αμερικανό πρόεδρο ακόμη ισχυρότερο πολιτικό κίνητρο να βρει έναν τρόπο τερματισμού της σύγκρουσης, τον οποίο θα μπορεί να παρουσιάσει ως επιτυχία.

Στις 9 Νοεμβρίου, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι επιθυμεί να διατηρηθεί ο πόλεμος στο «status quo», προειδοποίησε, ωστόσο, ότι οι αμερικανικές δυνάμεις είναι «έτοιμες για όλα», σε περίπτωση που αλλάξουν οι συνθήκες.

Ένα βουνό κοντά στο κύριο πυρηνικό συγκρότημα του Ιράν βρίσκεται στο επίκεντρο του αμερικανικού διλήμματος. Ο Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα ότι θα πλήξει το Πίκ-αξ, δηλώνοντας τον Οκτώβριο ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να το καταστρέψουν γρήγορα. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα σε αυτή την υπόσχεση και σε όσα θα μπορούσε πραγματικά να επιτύχει μια στρατιωτική επίθεση αξίζει ιδιαίτερης προσοχής.

Το Πίκ-αξ, που στα ελληνικά αποδίδεται ως «Βουνό της Αξίνας», είναι η αγγλική ονομασία της κορυφής Kūh-e Kolang Gaz Lā. Πρόκειται για ένα βουνό ύψους 1.600 μέτρων, το οποίο βρίσκεται περίπου 1,6 χιλιόμετρα νότια του πυρηνικού συγκροτήματος της Νατάνζ, στο κεντρικό Ιράν. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι φιλοξενεί πυρηνική εγκατάσταση, η οποία θεωρείται ότι βρίσκεται σε πολύ μεγαλύτερο βάθος από εκείνες της Νατάνζ.

Σύμφωνα με ειδικούς, το υπόγειο συγκρότημα βρίσκεται σε βάθος 80 έως 100 μέτρων. Αυτό καθιστά την καταστροφή του δυσκολότερη σε σύγκριση με άλλες εγκαταστάσεις που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Η απόφαση για την κατασκευή εγκατάστασης στο Πίκ-αξ ελήφθη έπειτα από μια σειρά εκρήξεων σε διάφορες περιοχές του Ιράν το 2020. Οι εκρήξεις προκάλεσαν ζημιές σε φερόμενες εγκαταστάσεις πυραύλων, ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς και άλλες υποδομές. Τα αίτια των περιστατικών παραμένουν αδιευκρίνιστα.

Μία από τις εκρήξεις, στις 2 Ιουλίου 2020, προκάλεσε ζημιές σε εργαστήριο στο πυρηνικό συγκρότημα της Νατάνζ, το οποίο χρησιμοποιούνταν για τη συναρμολόγηση φυγοκεντρητών. Οι φυγοκεντρητές είναι συσκευές που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή εμπλουτισμένου ουρανίου.

Το ουράνιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, αποτελεί όμως και βασικό συστατικό των πυρηνικών όπλων. Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς, ο επικεφαλής του Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας του Ιράν δήλωσε ότι το εργαστήριο που καταστράφηκε θα αντικαθίστατο με νέα εγκατάσταση, η οποία θα κατασκευαζόταν «στην καρδιά» του Πίκ-αξ.

Η ανησυχία της κυβέρνησης Τραμπ είναι ότι το Πίκ-αξ θα μπορούσε να φιλοξενεί φυγοκεντρητές ικανούς να εμπλουτίζουν ουράνιο σε επίπεδα κατάλληλα για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Αναλυτές εκτιμούν επίσης ότι το υπόγειο συγκρότημα θα μπορούσε να φιλοξενήσει και άλλες δραστηριότητες που σχετίζονται με την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Δημοσιεύματα εφημερίδων, τα οποία επικαλούνται εκτιμήσεις των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών, υποστηρίζουν ότι το Ιράν μετέφερε φυγοκεντρητές και σχετικό εξοπλισμό μέσα στις υπόγειες σήραγγες του βουνού.

Το βουνό θα μπορούσε επίσης να προσφέρει μια προστατευμένη βάση για την ανασυγκρότηση της παραγωγής φυγοκεντρητών, η οποία υπέστη ζημιές από προηγούμενες επιθέσεις.

Το τι ακριβώς βρίσκεται στο εσωτερικό της εγκατάστασης και πόσο κοντά βρίσκεται στην έναρξη της λειτουργίας της δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια. Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι οι εργασίες κατασκευής συνεχίζονται, ενώ οι είσοδοι έχουν ενισχυθεί.

Μια αξιολόγηση που δημοσίευσε τον Σεπτέμβριο το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), μια δεξαμενή σκέψης με έδρα τις ΗΠΑ, διαπίστωσε αυξημένη δραστηριότητα στο Πίκ-αξ κατά τη διάρκεια του 2026. Ωστόσο, οι αναλυτές δεν έχουν καταφέρει να επιβεβαιώσουν ότι έχουν μεταφερθεί εκεί φυγοκεντρητές.

Οι εκκλήσεις για απόκτηση πυρηνικών όπλων και πραγματοποίηση πυρηνικής δοκιμής σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης και πολιτικούς κύκλους, σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις για το κατά πόσο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ θα ήταν διατεθειμένος να εγκρίνει μια στροφή προς την πυρηνική αποτροπή, έχουν εντείνει τις ανησυχίες γύρω από την εγκατάσταση.

Ωστόσο, οι εικόνες από μόνες τους δεν μπορούν να αποδείξουν ότι στο εσωτερικό του βουνού πραγματοποιείται εμπλουτισμός ουρανίου ή κατασκευή πυρηνικών όπλων. Οι διεθνείς επιθεωρητές δεν έχουν αποκτήσει ποτέ πρόσβαση στην εγκατάσταση, με αποτέλεσμα η εσωτερική της διαρρύθμιση και το περιεχόμενό της να παραμένουν ανεπιβεβαίωτα.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να δεχθεί επίθεση;

Η προστασία της νέας εγκατάστασης προέρχεται από το ίδιο το βουνό, το οποίο αποτελείται από συμπαγή γρανίτη. Το εκτιμώμενο βάθος του υπόγειου συγκροτήματος, μεταξύ 80 και 100 μέτρων, βασίζεται σε εξωτερικά στοιχεία, καθώς δεν έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομερή κατασκευαστικά σχέδια.

Η ισχυρότερη συμβατική αμερικανική βόμβα διάτρησης υπόγειων καταφυγίων, η GBU-57, χρησιμοποιήθηκε εναντίον των εγκαταστάσεων του Φορντό και της Νατάνζ τον Ιούνιο του 2025.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της απέναντι στο Πίκ-αξ παραμένει αβέβαιη. Τα στοιχεία που περιγράφουν την ικανότητα διάτρησης του εδάφους δεν μας λένε πολλά για την απόδοση του ίδιου όπλου όταν πρέπει να διαπεράσει συμπαγή βράχο.

Η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να επιχειρήσει να διακόψει την πρόσβαση και τη λειτουργία της εγκατάστασης, χωρίς να χρειαστεί να φτάσει στις βαθύτερες υπόγειες αίθουσες.

Δημόσιες στρατιωτικές εκτιμήσεις αναφέρονται σε επιθέσεις κατά των εισόδων και των εξωτερικών υποδομών. Τέτοιου είδους πλήγματα θα μπορούσαν να καθυστερήσουν τις εργασίες, ενώ επαναλαμβανόμενες επιθέσεις θα δυσκόλευαν τις επισκευές. Ωστόσο, εξοπλισμός που βρίσκεται θαμμένος σε μεγαλύτερο βάθος θα μπορούσε να επιβιώσει.

Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα μετά το τέλος των βομβαρδισμών. Οι δορυφορικές εικόνες μπορούν να αποκαλύψουν μια κατεστραμμένη είσοδο. Είναι, όμως, πολύ δυσκολότερο να εξακριβωθεί τι συνέβη βαθιά κάτω από την επιφάνεια.

Ένας πρόεδρος θα μπορούσε να ανακοινώσει ότι η επιχείρηση στέφθηκε με επιτυχία, ενώ οι επιθεωρητές και οι αναλυτές θα εξακολουθούσαν να αδυνατούν να επιβεβαιώσουν τον πραγματικό αντίκτυπο στις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν.

Θα μπορούσε ένα πλήγμα να προσφέρει στον Τραμπ μια διέξοδο από τον πόλεμο;

Το Πίκ-αξ προσφέρει στον Τραμπ έναν στόχο γύρω από τον οποίο θα μπορούσε να οικοδομήσει μια νικητήρια ομιλία.

Έπειτα από έναν πόλεμο με σημαντικό πολιτικό κόστος, μια επίθεση θα του έδινε τη δυνατότητα να ισχυριστεί ότι αντιμετώπισε την εναπομείνασα πυρηνική απειλή του Ιράν και ότι πλέον μπορεί να τερματίσει τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις: να προκαλέσει ζημιές στην εγκατάσταση, να κηρύξει τη νίκη και να αποσύρει τις δυνάμεις του.

Ο συγκεκριμένος υπολογισμός συζητείται και στο εσωτερικό του Ιράν. Ένα πιθανό σενάριο θα ήταν να επιτραπεί στον Τραμπ να εμφανιστεί ως νικητής, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τα ιρανικά αντίποινα, ώστε να μπορέσει να τερματιστεί ο πόλεμος.

Οι ισχυρισμοί ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει ζητήσει μια τέτοια διευθέτηση έχουν ήδη κυκλοφορήσει. Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν, ωστόσο, τους απέρριψε, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε επίθεση θα λάβει απάντηση.

Η Τεχεράνη θα μπορούσε να δει μια ευκαιρία σε αυτό το ενδεχόμενο. Εάν ο υπόγειος εξοπλισμός επιβίωνε και ο Τραμπ θεωρούσε τις ορατές ζημιές επαρκή λόγο για να αποχωρήσει, το Ιράν θα μπορούσε να διατηρήσει τις δυνατότητές του, επιτρέποντας παράλληλα στον Λευκό Οίκο να παρουσιάσει την επιχείρηση ως επιτυχία.

Το βουνό θα μπορούσε έτσι να μετατραπεί σε ένα χρήσιμο δόλωμα.

Ωστόσο, τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το Ιράν έχει προετοιμάσει σκόπιμα ένα τέτοιο σενάριο παραμένουν περιορισμένα. Οι εργασίες κατασκευής ξεκίνησαν χρόνια πριν από τη σημερινή αντιπαράθεση. Η ενίσχυση της εγκατάστασης εξυπηρετεί επίσης τον προφανή σκοπό της προστασίας της.

Ακόμη και ένα θεαματικό στρατιωτικό πλήγμα δεν θα έλυνε τη σύγκρουση γύρω από τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Ο κίνδυνος είναι ότι κάθε πλευρά περιμένει από την άλλη να υποχωρήσει. Ο Τραμπ θα μπορούσε να θεωρήσει ότι μια περιορισμένη επίθεση θα έβαζε τέλος στην αντιπαράθεση. Η Τεχεράνη, από την άλλη, θα μπορούσε να κρίνει ότι η απάντηση σε ένα τέτοιο πλήγμα είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της αξιοπιστίας της.

Στο μεταξύ, οι ζημιές που θα είναι ορατές από το διάστημα θα αφήνουν αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τον εξοπλισμό και τα υλικά που βρίσκονται βαθιά κάτω από το έδαφος.

Ο τερματισμός της αντιπαράθεσης θα εξακολουθεί να απαιτεί μια συμφωνία που θα καλύπτει τις πυρηνικές επιθεωρήσεις, τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, τις κυρώσεις κατά του Ιράν και τις ευρύτερες διαφορές που διατηρούν ζωντανή τη σύγκρουση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τζένσεν Χουάνγκ: Από ένα εστιατόριο το 1993 σε μια αυτοκρατορία 4 τρισ. δολαρίων
• Ο λογαριασμός των 13,87 δισ. ευρώ – Ποιοι σηκώνουν το βάρος της φορολογίας εισοδήματος
• Ποιοι αθλητές «πουλάνε» περισσότερο το 2026: Το ιστορικό ρεκόρ του Γιάννη Αντετοκούνμπο
• DBRS: Πώς η Ελλάδα εκτόξευσε τα φορολογικά έσοδα και τα πρωτογενή πλεονάσματα