Αμαζόνιος: Ιστορική πτώση των πυρκαγιών μετά την καταστροφή του 2024

Θεαματική μείωση παρουσίασε η έκταση που καταστράφηκε από πυρκαγιές στο βραζιλιάνικο τμήμα του Αμαζονίου κατά τη διάρκεια του 2025, αντιστρέφοντας σε μεγάλο βαθμό την καταστροφική εικόνα της προηγούμενης χρονιάς.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του δικτύου περιβαλλοντικής παρακολούθησης MapBiomas, η οποία βασίζεται στην ανάλυση δορυφορικών εικόνων, οι πυρκαγιές έκαψαν περίπου 31 εκατ. στρέμματα του τροπικού δάσους. Το 2024 η αντίστοιχη έκταση είχε φτάσει τα 158 εκατ. στρέμματα, υπό συνθήκες ιστορικής ξηρασίας.

Η μεταβολή αντιστοιχεί σε πτώση περίπου 80% μέσα σε έναν χρόνο. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η σύγκριση γίνεται με μια εξαιρετικά καταστροφική περίοδο και δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό.

Σε ολόκληρη τη Βραζιλία κάηκαν περίπου 127 εκατ. στρέμματα το 2025, η μικρότερη έκταση που έχει καταγραφεί από το 2018.

Πώς βοήθησε η περίοδος των βροχών

Η Άνε Αλενκάρ, γεωγράφος και συντονίστρια της έκθεσης του MapBiomas, χαρακτήρισε τη δραστική πτώση των πυρκαγιών «εξαίρεση στον κανόνα».

Καθοριστικό ρόλο φαίνεται ότι είχε η διαφορετική χρονική κατανομή των βροχοπτώσεων. Σε αντίθεση με το 2024, δεν δημιουργήθηκε σε αρκετές περιοχές το ιδανικό χρονικό παράθυρο ανάμεσα στις περιόδους των βροχών, κατά το οποίο η ξηρή βλάστηση επιτρέπει στις εστίες φωτιάς να επεκταθούν ανεξέλεγκτα.

Στον Αμαζόνιο, πολλές πυρκαγιές δεν ξεκινούν από φυσικά αίτια. Συνδέονται με αγροτικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες, καθώς η φωτιά χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό χωραφιών και βοσκοτόπων. Όταν η καύση γίνεται χωρίς άδεια ή χωρίς αποτελεσματικό έλεγχο, μπορεί να εξαπλωθεί στο γειτονικό δάσος.

Η φωτιά χρησιμοποιείται επίσης σε παράνομες δραστηριότητες, όπως η αποψίλωση περιοχών για εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων. Η ξηρασία, οι υψηλές θερμοκρασίες και η υποβάθμιση της βλάστησης αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα αυτές οι εστίες να εξελιχθούν σε μεγάλες πυρκαγιές.

Ο «ψυχολογικός παράγοντας» μετά το 2024

Στη βελτιωμένη εικόνα συνέβαλε, σύμφωνα με την Αλενκάρ, και η αλλαγή συμπεριφοράς στις κοινότητες που είχαν πληγεί από τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές του 2024.

Ο φόβος επανάληψης της καταστροφής οδήγησε αγρότες, κτηνοτρόφους και κατοίκους να επιβλέπουν πιο προσεκτικά τις ελεγχόμενες καύσεις και να λαμβάνουν περισσότερα προληπτικά μέτρα.

Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι ακόμη και όταν η φωτιά εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαχείρισης γης, η καλύτερη προετοιμασία μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο εξάπλωσής της. Δεν αντικαθιστά, ωστόσο, την ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους και αποτελεσματική αντιμετώπιση των παράνομων πρακτικών.

Ο ρόλος της μειωμένης αποψίλωσης

Η πτώση των πυρκαγιών συνδέεται και με την υποχώρηση της αποψίλωσης μετά την επιστροφή του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στην προεδρία το 2023.

Οι αποψιλωμένες και υποβαθμισμένες δασικές εκτάσεις είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις πυρκαγιές, καθώς διαθέτουν ξηρότερη βλάστηση και λιγότερη φυσική υγρασία. Η προστασία του δάσους περιορίζει επομένως όχι μόνο την άμεση απώλεια δέντρων, αλλά και την πιθανότητα μελλοντικών πυρκαγιών.

Τα επίσημα στοιχεία είχαν ήδη δείξει ότι η αποψίλωση στον βραζιλιάνικο Αμαζόνιο μειώθηκε κατά 11% στο δωδεκάμηνο έως τον Ιούλιο του 2025, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2014. Η έκταση που χάθηκε διαμορφώθηκε σε περίπου 5.796 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Διαστημικών Ερευνών της Βραζιλίας. Τα σχετικά δεδομένα επιβεβαιώνουν τη σημαντική αποκλιμάκωση μετά το 2023.

Ο Λούλα έχει δεσμευτεί να εξαλείψει την παράνομη αποψίλωση έως το 2030. Η περιβαλλοντική του πολιτική δέχεται, πάντως, κριτική εξαιτίας της υποστήριξης που παρέχει σε σχέδια εξερεύνησης για πετρέλαιο κοντά στις εκβολές του Αμαζονίου.

Η μεγάλη εξαίρεση του Σεράντο

Η υποχώρηση των πυρκαγιών δεν ήταν ομοιόμορφη σε όλα τα οικοσυστήματα της Βραζιλίας.

Στο Σεράντο, την τεράστια τροπική σαβάνα στο κεντρικό τμήμα της χώρας, η καμένη έκταση παρέμεινε κοντά στα επίπεδα του 2024. Πρόκειται για το δεύτερο μεγαλύτερο οικοσύστημα της Βραζιλίας μετά τον Αμαζόνιο και για τη σαβάνα με την πλουσιότερη βιοποικιλότητα στον κόσμο.

Η περιοχή δέχεται ισχυρές πιέσεις από την επέκταση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Παρότι μέρος της βλάστησής της έχει προσαρμοστεί στη φυσική παρουσία της φωτιάς, οι συχνές και μεγάλης έντασης πυρκαγιές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή υποβάθμιση, απώλεια ειδών και αυξημένες εκπομπές άνθρακα.

Ο κίνδυνος ενός ισχυρού Ελ Νίνιο

Η βελτίωση του 2025 δεν εγγυάται ότι η ίδια εικόνα θα διατηρηθεί και το 2026. Η Αλενκάρ προειδοποιεί για τον κίνδυνο εμφάνισης ενός ιδιαίτερα ισχυρού Ελ Νίνιο, το οποίο θα μπορούσε να παρατείνει την ξηρή περίοδο.

Η μείίωση των βροχοπτώσεων και η αύξηση της θερμοκρασίας αφαιρούν υγρασία από τη βλάστηση, μετατρέποντας μεγάλες περιοχές σε εύφλεκτο υλικό. Εάν οι συνθήκες αυτές συνδυαστούν με ανθρώπινες εστίες φωτιάς, ο αριθμός και η ένταση των πυρκαγιών μπορούν να αυξηθούν γρήγορα.

Η προστασία του Αμαζονίου θεωρείται κρίσιμη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς το τροπικό δάσος αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες άνθρακα και επηρεάζει τον κύκλο των βροχοπτώσεων σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική. Η καταστροφή του όχι μόνο απελευθερώνει εκπομπές, αλλά περιορίζει σταδιακά και την ικανότητά του να λειτουργεί ως φυσική δεξαμενή άνθρακα.

 ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής: Η δημοσιονομική πειθαρχία «κλειδί» για χαμηλό κόστος δανεισμού της Ελλάδας
• Ελληνικές τράπεζες: Οι νέες τιμές-στόχοι της Goldman Sachs και οι τρεις επιλογές για αγορά
• Νίκος Χαρδαλιάς: «Ξεκινάει το AENAON το φθινόπωρο – Δημιουργούμε το μεγαλύτερο μέτωπο πρασίνου στη Μεσόγειο»
• Οι αριθμοί μετρούν, όμως οι άνθρωποι τους δημιουργούν
• Μost Admired Companies in Greece: Οι εταιρείες που ξεχώρισαν το 2026