Μπορεί η Κίνα να συγκρατήσει το Ιράν; Τα κράτη του Κόλπου δοκιμάζουν την επιρροή του Πεκίνου
- Τα κράτη του Κόλπου στρέφονται προς την Κίνα, ζητώντας της να πιέσει το Ιράν για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα.
- Παρά τους ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με την Τεχεράνη, το Πεκίνο αποφεύγει να αναλάβει δεσμευτικό ρόλο ασφαλείας ή να αντιπαρατεθεί ανοιχτά με το Ιράν.
- Η κρίση αποκαλύπτει τα όρια της κινεζικής επιρροής στη Μέση Ανατολή, αλλά και την πρόθεση της Κίνας να προστατεύσει τα συμφέροντά της χωρίς να επωμιστεί το κόστος που συνεπάγεται ο ρόλος μιας παγκόσμιας δύναμης ασφαλείας.
Καθώς ο πόλεμος με το Ιράν κλιμακώνεται εκ νέου, τα αραβικά κράτη του Κόλπου στρέφονται προς την Κίνα –και όχι προς την Ουάσιγκτον– ζητώντας από το Πεκίνο να αξιοποιήσει την οικονομική του επιρροή στην Τεχεράνη, ώστε να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ και οι θαλάσσιες οδοί της Ερυθράς Θάλασσας.
Η προσπάθεια αυτή αποτελεί κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η Κίνα είναι ικανή, αλλά και διατεθειμένη, να ασκήσει ουσιαστική πίεση στο Ιράν.
Η αυξανόμενη απαίτηση για έναν ενεργότερο κινεζικό ρόλο αντανακλά τη βαθιά απογοήτευση των χωρών του Κόλπου, σύμφωνα με περιφερειακές πηγές. Ο πόλεμος, που ξεκίνησε με τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, έχει πλήξει την Τεχεράνη, αλλά παράλληλα έχει περιορίσει τις ζωτικής σημασίας ενεργειακές εξαγωγές των κρατών της περιοχής και τα έχει φέρει, σε διαφορετικό βαθμό, στο επίκεντρο της σύγκρουσης.
Με το Ιράν και τους συμμάχους του να απειλούν τόσο τα Στενά του Ορμούζ όσο και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τη στρατηγική πύλη της Ερυθράς Θάλασσας, οι αραβικές κυβερνήσεις έχουν ζητήσει τη βοήθεια του Πεκίνου. Η κρίση, όπως αναφέρουν τρεις περιφερειακές πηγές, έχει αναδείξει και τα όρια της αμερικανικής ισχύος.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Γουάνγκ Γι έχει πραγματοποιήσει δεκάδες τηλεφωνικές συνομιλίες και συναντήσεις με αξιωματούχους της περιοχής, επιδιώκοντας μια νέα κατάπαυση του πυρός. Παράλληλα, ο ειδικός απεσταλμένος της Κίνας για τη Μέση Ανατολή, Τζάι Τζουν, έχει πραγματοποιήσει επαφές τόσο στις αραβικές πρωτεύουσες του Κόλπου όσο και στο Ιράν.
Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η χώρα διατηρεί στενή επικοινωνία με όλες τις πλευρές και εργάζεται σταθερά για τον τερματισμό των συγκρούσεων και την προώθηση της ειρήνης.
Το ισχυρό οικονομικό χαρτί της Κίνας
Η Κίνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αγοραστές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου και ταυτόχρονα τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν. Η θέση αυτή της προσφέρει σημαντικές δυνατότητες παρέμβασης, δημιουργεί όμως και λεπτές διπλωματικές ισορροπίες.
«Υπάρχει μεγάλος αμοιβαίος σεβασμός μεταξύ των χωρών του Κόλπου και της Κίνας, η οποία αποτελεί πολύ σημαντικό εμπορικό εταίρο. Για αυτό και οποιοδήποτε ζήτημα τίθεται με πολύ διακριτικό τρόπο», ανέφερε πηγή από τον Κόλπο.
Το Ιράν δηλώνει ότι θα διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, επισημαίνοντας ότι δέχθηκε επίθεση ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα, το οποίο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν δεσμευθεί να καταστρέψουν.
Οι κυβερνήσεις του Κόλπου ελπίζουν ότι το Πεκίνο θα μπορούσε τελικά να κατευθύνει την Τεχεράνη προς μια διαπραγματευτική διευθέτηση. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι η Κίνα κινείται συνήθως με αργά και προσεκτικά βήματα.
Παράλληλα, αντιλαμβάνονται ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος ενδέχεται να εξυπηρετεί ορισμένα κινεζικά συμφέροντα, καθώς αυξάνει την πολιτική και οικονομική πίεση που δέχονται οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι περιορισμοί της κινεζικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή
Η Κίνα έχει αναπτύξει στενές εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις με τα έξι κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου –το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Ομάν, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα– ιδιαίτερα μετά τη Σύνοδο Κίνας-Κόλπου το 2022.
Μια νέα σύνοδος σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί εντός του έτους στο Ριάντ, χωρίς ωστόσο να έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Παρά την αυξανόμενη παρουσία της στην περιοχή, το Πεκίνο έχει αποφύγει να καταδικάσει δημόσια τις ιρανικές απειλές κατά της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Η στάση αυτή ενισχύει τις αμφιβολίες σχετικά με το πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Κίνα προκειμένου να διασφαλίσει τον Κόλπο και τις ενεργειακές εξαγωγές του.
«Οι Κινέζοι προσπαθούν να συμμετάσχουν περισσότερο και να φανούν πιο χρήσιμοι», δήλωσε δεύτερη πηγή από τον Κόλπο. «Ωστόσο, η Κίνα αποδείχθηκε λιγότερο ισχυρή από όσο πιστεύαμε. Το εάν αυτό οφείλεται σε έλλειψη βούλησης ή δυνατοτήτων παραμένει υπό συζήτηση».
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, όταν οι ΗΠΑ εισέρχονται άμεσα σε μια σύγκρουση, οι ευρύτεροι ανταγωνισμοί μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων τείνουν να υπερισχύουν των περιφερειακών υπολογισμών.
Ο Χένρι Τούγκεντχατ, ειδικός σε θέματα Κίνας στο Washington Institute, εκτιμά ότι η βασική προτεραιότητα του Πεκίνου είναι να διατηρήσει τις σχέσεις του με όλες τις πλευρές, αποφεύγοντας το διπλωματικό κόστος που θα προκαλούσε μια ανοιχτή τοποθέτηση υπέρ ενός από τα δύο στρατόπεδα.
Η άμεση εμπλοκή της Ουάσιγκτον σημαίνει ότι οι υπολογισμοί του Πεκίνου δεν περιορίζονται πλέον στον Κόλπο, αλλά συνδέονται με τον ευρύτερο σινοαμερικανικό ανταγωνισμό.
«Οι κυβερνήσεις του Κόλπου μπορούν να αγοράσουν κινεζική τεχνολογία, επενδύσεις και drones. Αυτό που δεν μπορούν να αγοράσουν είναι κινεζική επιρροή η οποία να λειτουργεί ανεξάρτητα από τις σχέσεις του Πεκίνου με την Ουάσιγκτον», δήλωσε πηγή με άμεση γνώση των κινεζικών συζητήσεων.
Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να επισκεφθεί τις Ηνωμένες Πολιτείες για συνομιλίες με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στις 24 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών, ο Σι έχει παρουσιάσει πρόταση τεσσάρων σημείων για την προστασία και την προώθηση της ειρήνης και της σταθερότητας στη Μέση Ανατολή, καθώς και για την ενίσχυση της ανάπτυξης, της ασφάλειας και της περιφερειακής συνεργασίας.
Η ισορροπία ανάμεσα σε Ιράν και κράτη του Κόλπου
Το Πεκίνο έχει αξιοποιήσει τους βαθιούς οικονομικούς δεσμούς του στην περιοχή προκειμένου να διευρύνει τον διπλωματικό του ρόλο. Το σημαντικότερο μέχρι σήμερα επίτευγμά του ήταν η αιφνιδιαστική αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν το 2023.
Η συμφωνία αυτή δοκιμάζεται πλέον από τη νέα σύγκρουση.
Η Κίνα πιέζει επίσης το Πακιστάν να μεσολαβήσει μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης, με στόχο την επανέναρξη των ειρηνευτικών συνομιλιών, σύμφωνα με τρεις πακιστανικές πηγές.
Παράλληλα, έχει πραγματοποιήσει απευθείας συνομιλίες με τους Χούθι της Υεμένης, ώστε τα κινεζικά δεξαμενόπλοια να συνεχίσουν να κινούνται στη νότια Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να δέχονται επιθέσεις. Οι επαφές ακολούθησαν τη δέσμευση της υποστηριζόμενης από το Ιράν οργάνωσης να εμποδίσει την πρόσβαση στα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας.
Ωστόσο, σύμφωνα με την Άννα Μπορστσέφσκαγια, ανώτερη ερευνήτρια στο Washington Institute, οι περιορισμένες διμερείς διευθετήσεις που προστάτευσαν τα πλοία κινεζικών συμφερόντων αποτελούν το μοναδικό απτό αποτέλεσμα των διπλωματικών προσπαθειών του Πεκίνου μέχρι στιγμής.
Πέρα από αυτό, παραμένει ασαφές τι άλλο έχει καταφέρει –ή τι άλλο είναι διατεθειμένη να επιχειρήσει– η Κίνα.
Η σύγκρουση επιτρέπει στο Πεκίνο να προστατεύει τα δικά του συμφέροντα, ενώ ταυτόχρονα οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας εντείνουν την πολιτική πίεση προς τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης.
Φθηνό ιρανικό πετρέλαιο και διττή κινεζική στρατηγική
Η Κίνα έχει επωφεληθεί από τις μεγάλες εκπτώσεις στις τιμές του ιρανικού πετρελαίου, οι οποίες προκύπτουν εξαιτίας των διεθνών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.
Τα τελευταία χρόνια έχει επίσης ενισχύσει την ιρανική ασφάλεια μέσω εξαρτημάτων διπλής χρήσης, εξοπλισμού παραγωγής μικροκυκλωμάτων και συστημάτων δορυφορικής πλοήγησης. Ωστόσο, δεν έχει παράσχει εμφανή στρατιωτική βοήθεια από την έναρξη του πολέμου.
Το Πεκίνο έχει επανειλημμένα διαψεύσει δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία προσέφερε στο Ιράν εξοπλισμό μικροκυκλωμάτων, πληροφορίες ή αμυντικά συστήματα. Υποστηρίζει ότι η στάση του είναι ξεκάθαρη και ότι δεν έχει συμβάλει στην περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Η αντιμετώπιση της κρίσης αντανακλά τη μακροχρόνια κινεζική στρατηγική αποφυγής δεσμευτικών υποχρεώσεων ασφαλείας μακριά από τα βασικά της συμφέροντα στην Ανατολική Ασία.
Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων οι συμμαχίες στηρίζονται σε υποχρεώσεις αμοιβαίας άμυνας, η Κίνα προτιμά συνεργασίες που βασίζονται στο εμπόριο, στις επενδύσεις και στις πωλήσεις οπλικών συστημάτων. Οποιαδήποτε στενότερη στρατιωτική εμπλοκή περιορίζεται, κατά κανόνα, στην άμεση γεωγραφική της περιφέρεια.
Η άτυπη συμφωνία του Πεκίνου με τους Χούθι έχει σε μεγάλο βαθμό προστατεύσει τα πλοία κινεζικών συμφερόντων. Δεν έχει, όμως, δημιουργήσει την απαιτούμενη πίεση για τον τερματισμό όλων των επιθέσεων, ακολουθώντας το ίδιο μοντέλο που εφαρμόστηκε κατά τις επιθέσεις των Χούθι στη ναυσιπλοΐα το 2023 και το 2024.
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η Κίνα δεν διαθέτει αμυντικές δεσμεύσεις στον Κόλπο, ούτε στρατιωτική εντολή για την προστασία των θαλάσσιων οδών της περιοχής. Παράλληλα, φαίνεται να έχει περιορισμένη διάθεση να αναλάβει έναν τέτοιο ρόλο.
Το Πεκίνο έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ για να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, ενώ αμφισβητεί ότι οποιαδήποτε άλλη πλευρά μπορεί να το πετύχει με τη βία.
Αντίθετα, επιμένει στη διπλωματία και στον διάλογο, ζητώντας την προστασία της ασφάλειας και της ελεύθερης ροής της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: διαθέτει πράγματι η Κίνα την επιρροή για να συγκρατήσει το Ιράν ή περιορίζεται στη διαχείριση της κρίσης με τρόπο που προστατεύει πρωτίστως τα δικά της οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα;
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Fed: Σταθερά τα επιτόκια στο 3,50%-3,75% – Οι αγορές «διαβάζουν» το μήνυμα Γουόρς
- Microsoft: Άλμα 18% στις πωλήσεις με «καύσιμο» το cloud και την τεχνητή νοημοσύνη – Επενδύσεις 41 δισ. δολ. στο AI
- Meta: Πτώση στη μετοχή λόγω AI – Απογοήτευσαν τα κέρδη και οι προβλέψεις της μητρικής του Facebook
