«Brain Stacking»: Το αντίδοτο της Γενιάς Ζ στο αδιάκοπο scrolling στα social media

• Το «Brain Stacking» προτρύνει να κρατάμε σε κοντινή απόσταση βιβλία, περιοδικά, σταυρόλεξα και ημερολόγια, ώστε να αντικαθιστούμε το αντανακλαστικό πιάσιμο του κινητού με μια αναλογική δραστηριότητα.
• Η τάση κινδυνεύει να χάσει την αξία της όταν μετατρέπεται σε μια άκαμπτη λίστα υποχρεώσεων («habit stacking») με χρονόμετρο, θυμίζοντας τους εξαντλητικούς ρυθμούς του ωραρίου εργασίας.
• Το ζητούμενο δεν είναι η διεκπεραίωση μιας στοίβας, αλλά η ελεύθερη βύθιση στην τέχνη και τη γνώση χωρίς ενοχές, άγχος επιδόσεων ή μέτρηση χρόνου.

Πόσες φορές την ημέρα πιάνουμε το κινητό μας χωρίς κανέναν απολύτως λόγο; Κάποιες φορές που σηκώνουμε το κινητό μας τηλέφωνο αντανακλαστικά καταλήγουμε να κάνουμε πράγματα για συγκεκριμένο λόγο: ένα μήνυμα σε έναν φίλο, έλεγχο του σκορ ενός αγώνα ή η πληρωμή μιας υποχρέωσης. Ωστόσο, η μερίδα του λέοντος των καθημερινών μας αλληλεπιδράσεων με την οθόνη είναι εντελώς αυτόματη και αδικαιολόγητη. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, μια στιγμιαία αφορμή μπορεί να μετατραπεί σε ανούσιο ψηφιακό καταναλωτισμό ή σε ώρες χαμένες στο χάος των αλγορίθμων.

Σε αυτό το σκηνικό, η Γενιά Ζ –ίσως επειδή δεν γνώρισε ποτέ έναν κόσμο χωρίς έξυπνα κινητά– ηγείται μιας ιδιότυπης αντίστασης. Από την ίδρυση λεσχών «Λουδιτών» και τη στροφή στα παλιά κινητά με κουμπιά (dumb phones), μέχρι τη χρήση εφαρμογών που επιβάλλουν μαθηματικούς γρίφους για το ξεκλείδωμα του Instagram, οι νέοι αναζητούν τρόπους να ανακτήσουν τον έλεγχο του χρόνου τους.

Τι είναι το «Brain Stacking»;

Η τελευταία εξέλιξη αυτής της αναλογικής αναβίωσης είναι το «Brain Stacking» (η «στοίβα του μυαλού»). Πρόκειται για μια προληπτική τακτική: τη στιγμή που νιώθετε την παρόρμηση να σκρολάρετε, απλώνετε το χέρι σε μια προετοιμασμένη στοίβα από φυσικά υλικά πνευματικής καλλιέργειας –βιβλία, περιοδικά, σταυρόλεξα, βιβλία sudoku ή ένα ημερολόγιο.

Παρά την ειρωνεία ότι η τάση αυτή διαδόθηκε ευρέως μέσα από το TikTok, η ουσία της παραμένει ισχυρή. Η παρουσία φυσικών βιβλίων και εντύπων στον χώρο μας λειτουργεί ως ψυχολογικός μηχανισμός ταυτότητας. Θυμίζει την ιαπωνική έννοια του tsundoku –την πρακτική να συλλέγεις βιβλία ακόμα κι αν δεν τα έχεις διαβάσει όλα ακόμη. Το να περιβάλλεσαι από πνευματικά ερεθίσματα υπενθυμίζει ότι η μάθηση δεν σταματά με την αποφοίτηση, προσφέροντας παράλληλα μια ευγενική παραδοχή ταπεινότητας.

Η παγίδα του «Habit Stacking» και της υπερ-οργάνωσης

Εκεί όμως που το «Brain Stacking» χρειάζεται προσοχή, είναι όταν συγχέεται με το «Habit Stacking» –τη μόδα της αυτοβοήθειας που επιβάλλει αυστηρά δομημένες πρωινές ή βραδινές τελετουργίες με βάση μια εξαντλητική λίστα (checklist).

Όταν μετατρέπουμε την ανάγνωση ενός κεφαλαίου ή τη λύση ενός γρίφου σε «εργασία» που πρέπει να ολοκληρωθεί γρήγορα για να περάσουμε στο επόμενο βήμα, αφαιρούμε από τη δραστηριότητα την ίδια της την ουσία. Η πραγματική επιβράβευση της ενασχόλησης με την τέχνη ή το διάβασμα δεν είναι η ολοκλήρωσή τους, αλλά η αίσθηση ότι χάνεσαι μέσα σε αυτά, ξεφεύγοντας από την πίεση του χρόνου. Εάν η χαλάρωση υποβάλλεται στους ίδιους πιεστικούς ρυθμούς ενός εταιρικού ωραρίου, τότε το όφελος χάνεται.

Επιστροφή στην «αργή ντοπαμίνη»

Το ατελείωτο scrolling στην οθόνη και η ενασχόληση με ένα βιβλίο είναι και τα δύο, κατά κάποιον τρόπο, μορφές απόσπασης της προσοχής. Η ειδοποιός διαφορά έγκειται στο συναίσθημα που αφήνουν πίσω τους: το πρώτο καταλήγει συχνά σε ενοχή, κόπωση και απάθεια, ενώ μια ώρα που αφιερώνεται στην καλλιέργεια του πνεύματος προσφέρει πραγματική τροφή στην ψυχή.

Η αποτελεσματικότερη προσέγγιση του «Brain Stacking» δεν απαιτεί χρονόμετρα ή αυστηρά προγράμματα. Αρκεί να δημιουργήσετε τη δική σας αναλογική γωνιά και να επιλέγετε από αυτήν ένα πράγμα τη φορά:

• Εγγραφείτε συνδρομητές σε έντυπα περιοδικά και αφιερώστε χρόνο σε εκτενή άρθρα.

• Επενδύστε σε μονοθεματικές συσκευές (όπως ηλεκτρονικούς αναγνώστες e-readers ή ψηφιακά σημειωματάρια) που δε διασπούν την προσοχή με ειδοποιήσεις.

• Ακούστε ένα μουσικό άλμπουμ από την αρχή ως το τέλος με τα φώτα σβηστά.

• Κρατήστε έναν χώρο στο γραφείο σας για σκίτσα, χειροτεχνίες ή παζλ.