Είναι η Τουρκία πραγματική υπερδύναμη ή «άδειο κέλυφος»;

Η πρόσφατη κατάληψη της Mokha από τους Χούθι —ενός μικρού αλλά στρατηγικής σημασίας λιμανιού στην Υεμένη— φέρνει εκ νέου στο προσκήνιο την εύθραυστη ασφάλεια στο Bab el-Mandeb, ένα από τα κρισιμότερα θαλάσσια περάσματα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και το παγκόσμιο εμπόριο. Καθώς η κρίση απειλεί εκ νέου τις εμπορικές ροές προς τη Διώρυγα του Σουέζ, αναδύεται ένα ευρύτερο γεωπολιτικό ερώτημα: Ποιος μπορεί —και θέλει— να προστατεύσει την περιοχή;

Σύμφωνα με τον Michael Rubin, Διευθυντή Πολιτικής Ανάλυσης στο Middle East Forum και αξιωματούχο του αμερικανικού Πενταγώνου, οι νέες εξελίξεις εγείρουν σοβαρά ερωτήματα όχι μόνο για τη δυνατότητα της Σαουδικής Αραβίας να προστατεύσει τα συμφέροντά της, αλλά κυρίως για την πραγματική στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Το «Σύμφωνο της Μέκκας» και η αναζήτηση συμμάχων

Ο διάδοχος του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS), επιχειρεί να διαφοροποιήσει το πλαίσιο ασφαλείας του Ριάντ, επιδιώκοντας να απεξαρτηθεί από την αποκλειστική αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζει την ενίσχυση της συνεργασίας με την Αίγυπτο —ακόμη και τη δημιουργία αιγυπτιακής στρατιωτικής βάσης κοντά στο Yanbu της Ερυθράς Θάλασσας— ενώ παράλληλα βρίσκεται στο τραπέζι η νέα συμφωνία αμοιβαίας άμυνας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας, την οποία ο Rubin αποκαλεί «Σύμφωνο της Μέκκας».

Αν και η Σαουδική Αραβία αναμένει μελλοντικά τα αμερικανικά μαχητικά F-35, τα εξοπλιστικά αυτά προγράμματα απαιτούν χρόνο και δεν προσφέρουν άμεση λύση στην οξεία απειλή των Χούθι. Το βραχυπρόθεσμο κενό ασφαλείας καθιστά επιτακτική την ανάγκη για ναυτική και στρατιωτική συνδρομή.

Ωστόσο, παραμένει το κρίσιμο ερώτημα: Σε ποιον βαθμό η Τουρκία είναι πράγματι διατεθειμένη —και ικανή— να επιχειρήσει στρατιωτικά υπέρ των συμμάχων της;

Η τουρκική παρουσία στη Σομαλία και το παράδοξο της αποχής

Στα χαρτιά, η Τουρκία προβάλλει ως περιφερειακή υπερδύναμη:

• Διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ σε αριθμό προσωπικού.
• Έχει επενδύσει δυναμικά στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενισχύοντας το Πολεμικό Ναυτικό της.
• Έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο βάσεων και δυνάμεων σε Συρία, Κατάρ και Σομαλία, παράλληλα με την αλματώδη ανάπτυξη της εγχώριας βιομηχανίας drones (UAVs).

Ιδιαίτερα στη Σομαλία, η Άγκυρα διατηρεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική της εγκατάσταση στο εξωτερικό, εκπαιδεύοντας ειδικές δυνάμεις και διατηρώντας ισχυρή ναυτική και στρατιωτική παρουσία στο Μογκαντίσου — σε απόσταση αναπνοής από το Bab el-Mandeb.

Εδώ ακριβώς εστιάζει την κριτική του ο Michael Rubin: Εάν η Τουρκία διαθέτει τόσο προηγμένες δυνατότητες προβολής ισχύος, γιατί δεν αξιοποιεί το ναυτικό, τα drones και τις ειδικές δυνάμεις της για να διασφαλίσει τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και να συνδράμει τη Σαουδική Αραβία;

Ο «σκελετός» των Ενόπλων Δυνάμεων και το πείραμα του Schrödinger

Η απάντηση του Rubin είναι καταπέλτης: Η εικόνα της Τουρκίας ως ακαταμάχητης στρατιωτικής δύναμης βασίζεται στο γεγονός ότι δεν έχει δοκιμαστεί σε μια σύγκρουση μεγάλης κλίμακας υψηλής εντάσεως, η οποία θα αποκάλυπτε τα πραγματικά όρια των δυνατοτήτων της.

Ο αναλυτής επισημαίνει ότι:

Η πολυετής σύγκρουση με τους Κούρδους αντάρτες δεν έχει οδηγήσει σε οριστική στρατιωτική επικράτηση, παρά τους τεράστιους πόρους που έχουν διατεθεί.

Οι μαζικές πολιτικές διώξεις μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 αποδιοργάνωσαν τη διοικητική δομή και αποψίλωσαν την ηγεσία των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων, πλήττοντας καίρια την αεροπορία και το ναυτικό.

Παρά την απόκτηση και παραγωγή σύγχρονων οπλικών συστημάτων, παραμένει εξαιρετικά αμφίβολο αν οι τουρκικές δυνάμεις μπορούν να τα λειτουργήσουν αποτελεσματικά σε ένα σύνθετο, εχθρικό περιβάλλον μακριά από τα σύνορά τους.

Για να περιγράψει την τακτική της Άγκυρας, ο Rubin καταφεύγει στο περίφημο πείραμα σκέψης της φυσικής: τη γάτα του Schrödinger.

Όπως η γάτα μέσα στο κλειστό κουτί θεωρείται ταυτόχρονα ζωντανή και νεκρή μέχρι να ανοιχτεί το κουτί, έτσι και η Τουρκία του Ερντογάν διατηρεί το αφήγημα της στρατιωτικής ισχύος μόνο όσο το κουτί παραμένει κλειστό, δηλαδή όσο αποφεύγει να εμπλακεί σε μια πραγματική, μετρήσιμη στρατιωτική αναμέτρηση.

Το ταμείο της γεωπολιτικής πραγματικότητας

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποφεύγει μια ουσιαστική εμπλοκή στο Bab el-Mandeb διότι γνωρίζει το ρίσκο: Μια πιθανή αποτυχία ή αποκάλυψη επιχειρησιακών αδυναμιών θα διέλυε την εικόνα της αποτρεπτικής ισχύος που έχτιζε επί χρόνια.

Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα αποδεικνύει ότι η οικοδόμηση στρατιωτικών βάσεων και η διακήρυξη μεγαλόπνοων δογμάτων διαφέρουν σημαντικά από την ικανότητα ουσιαστικής προβολής ισχύος όταν ξεσπά μια πραγματική κρίση. Για την Τουρκία, το Bab el-Mandeb αποτελεί τη στιγμή της αλήθειας — μια δοκιμασία στην οποία, όπως όλα δείχνουν, ο Ερντογάν προτιμά να μην προσέλθει.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ρεύμα, καύσιμα και θέρμανση: Τα τρία μέτωπα της ενεργειακής ακρίβειας και τα «αντίδοτα»
• Chris Voss: Αυτό είναι το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι ηγέτες όταν διαπραγματεύονται
• Το ντίζελ ακριβότερο από τη βενζίνη – Τι αλλάζει μετά την πτώση του πετρελαίου