El Niño: Ο νέος «κλιματικός πληθωρισμός» που απειλεί τρόφιμα και τιμές έως το 2028

Η ακρίβεια των τελευταίων ετών είχε, μέχρι πρόσφατα, σχετικά αναγνωρίσιμες αιτίες. Την ενεργειακή κρίση, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, το αυξημένο κόστος μεταφορών και παραγωγής, και λίαν προσφάτως τον πόλεμο στον Κόλπο. Όμως το επόμενο κύμα πιέσεων στις τιμές μπορεί να ξεκινήσει από έναν λιγότερο «οικονομικό» παράγοντα. Τη θερμοκρασία των νερών στον Ειρηνικό Ωκεανό.

Το El Niño, το κλιματικό φαινόμενο που μεταβάλλει τα μοτίβα βροχοπτώσεων και θερμοκρασιών σε ολόκληρο τον πλανήτη, επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας. Και μαζί του επιστρέφει ο «κλιματικός πληθωρισμός».

Πρόκειται για τις αυξήσεις τιμών που δεν προκαλούνται κυρίως από την υπερβάλλουσα ζήτηση ή από τη νομισματική πολιτική, αλλά από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην παραγωγή τροφίμων, στην ενέργεια, στις μεταφορές και στην επάρκεια βασικών αγαθών.

Το El Niño δημιουργείται όταν θερμότερα από τα κανονικά επιφανειακά νερά εξαπλώνονται στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό. Αυτή η μεταβολή επηρεάζει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και μπορεί να προκαλέσει ξηρασίες σε ορισμένες περιοχές, πλημμύρες σε άλλες, καύσωνες, αποδυνάμωση μουσώνων και διαταραχές σε κρίσιμες αγροτικές ζώνες. Δεν χτυπά όλες τις χώρες με τον ίδιο τρόπο, αλλά οι επιπτώσεις του συχνά ενώνονται στην ίδια αγορά: την παγκόσμια αγορά τροφίμων.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ενδεχόμενο ενός πολύ ισχυρού επεισοδίου δεν είναι αμελητέο. Σύμφωνα με το αμερικανικό Κέντρο Πρόβλεψης Κλίματος της NOAA, το El Niño αναμένεται να ενισχυθεί έως το τέλος του 2026, με πιθανότητα 97% να διατηρηθεί μέχρι τις αρχές της άνοιξης του 2027. Για το τρίμηνο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2026, η NOAA εκτιμά πιθανότητα 81% να εξελιχθεί σε «πολύ ισχυρό» El Niño, επίπεδο που θα το έφερνε ανάμεσα στα μεγαλύτερα επεισόδια από το 1950 και μετά.

Αντίστοιχα, το International Research Institute του Columbia University δίνει πιθανότητες 100% για διατήρηση συνθηκών El Niño από το τρίμηνο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου 2026 έως και το τρίμηνο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2027. Ακόμη και την άνοιξη του 2027, οι πιθανότητες παραμένουν εξαιρετικά υψηλές, στο 99% και 94% για τα επόμενα τρίμηνα.

Η σημασία αυτών των ποσοστών δεν περιορίζεται στους μετεωρολόγους. Αφορά άμεσα τις αγορές. Ένα ισχυρό El Niño μπορεί να μειώσει την παραγωγή σε βασικές καλλιέργειες, να αυξήσει την αβεβαιότητα για τις εξαγωγές και να ανεβάσει τις τιμές σε προϊόντα που βρίσκονται στον πυρήνα της παγκόσμιας διατροφής: ρύζι, σιτάρι, ζάχαρη, καφές, κακάο, φοινικέλαιο, σόγια και ζωοτροφές.

Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ένα «super» El Niño θα μπορούσε να προκαλέσει σοκ στις τιμές των τροφίμων που θα διαρκέσει έως το 2028. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι παγκόσμιες τιμές αγροτικών εμπορευμάτων θα μπορούσαν να αυξηθούν έως 15,8%, ενώ για την ευρωζώνη η επίπτωση στις τιμές τροφίμων μπορεί να φτάσει περίπου τη 1,3 ποσοστιαία μονάδα.

Το κρίσιμο σημείο είναι η καθυστέρηση. Η καταστροφή μιας σοδειάς δεν περνά αμέσως στο ράφι. Πρώτα επηρεάζεται η παραγωγή, μετά τα αποθέματα, οι διεθνείς τιμές, τα συμβόλαια, οι μεταφορές, η μεταποίηση και τελικά η λιανική. Γι’ αυτό οι επιπτώσεις ενός ισχυρού El Niño μπορούν να εμφανίζονται σταδιακά και να κορυφωθούν αρκετούς μήνες αργότερα, ακόμη και μέσα στο 2028.

Η παγκόσμια αγορά τροφίμων μπαίνει σε αυτή τη φάση χωρίς να έχει επιστρέψει πλήρως στην ομαλότητα. Ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO διαμορφώθηκε τον Ιούνιο του 2026 στις 130,3 μονάδες, ελαφρώς χαμηλότερα από τον Μάιο, αλλά 1,7% υψηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Παρέμενε πάντως 18,7% κάτω από το ιστορικό υψηλό του Μαρτίου 2022, δείχνοντας ότι η μεγάλη κορύφωση της προηγούμενης κρίσης έχει υποχωρήσει, όχι όμως και η ευπάθεια του συστήματος.

Αυτή η ευπάθεια φαίνεται καθαρά στις περιφερειακές επιπτώσεις. Στην Ινδία, οι αποκλίσεις των μουσώνων μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή ρυζιού, σιταριού και ζαχαροκάλαμου. Στη Νοτιοανατολική Ασία, η ξηρασία μπορεί να πιέσει το ρύζι και το φοινικέλαιο. Στη Νότια Αμερική, οι πλημμύρες ή οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν τη σόγια και τα σιτηρά. Στην Αυστραλία, οι παρατεταμένες ξηρές περίοδοι δημιουργούν κινδύνους για σιτηρά και κτηνοτροφία.

Οι επιπτώσεις δεν είναι πάντα ίδιες. Κάποιες περιοχές μπορεί πρόσκαιρα να ευνοηθούν από περισσότερες βροχές ή ηπιότερες θερμοκρασίες. Όμως αυτό δεν ακυρώνει τον συνολικό κίνδυνο. Σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά, οι απώλειες σε λίγες μεγάλες παραγωγικές ζώνες αρκούν για να αλλάξουν τις τιμές διεθνώς.

Η Ευρώπη έχει ήδη πάρει μια γεύση του πώς το κλίμα περνά στον πληθωρισμό. Μελέτη που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι ο ακραίος καύσωνας του καλοκαιριού του 2022 αύξησε τον πληθωρισμό τροφίμων στην Ευρώπη κατά περίπου 0,67 ποσοστιαίες μονάδες, με εύρος εκτίμησης από 0,43 έως 0,93 μονάδες. Η ίδια μελέτη προειδοποιεί ότι με τη μελλοντική υπερθέρμανση, παρόμοια ακραία φαινόμενα θα έχουν ισχυρότερη επίπτωση στις τιμές.

Νεότερη έρευνα του Potsdam Institute for Climate Impact Research και της ΕΚΤ εκτιμά ότι έως το 2035 οι υψηλότερες θερμοκρασίες θα μπορούσαν να αυξήσουν τον ετήσιο πληθωρισμό τροφίμων έως και κατά 3,2 ποσοστιαίες μονάδες και τον συνολικό πληθωρισμό έως 1,18 ποσοστιαίες μονάδες, εάν δεν υπάρξει επαρκής προσαρμογή.

Για την Ελλάδα, ο κλιματικός πληθωρισμός έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, η χώρα εισάγει σημαντικό μέρος πρώτων υλών, τροφίμων, ζωοτροφών και ενέργειας, άρα είναι εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές. Από την άλλη, η εγχώρια αγροτική παραγωγή βρίσκεται και η ίδια αντιμέτωπη με καύσωνες, λειψυδρία, αυξημένο κόστος άρδευσης και ενεργειακές πιέσεις.

Έτσι, ένα κλιματικό σοκ στην Ασία ή στη Λατινική Αμερική μπορεί να περάσει στον Έλληνα καταναλωτή μέσα από ακριβότερες εισαγωγές. Ένα κύμα καύσωνα στην Ευρώπη μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας και να πιέσει το κόστος παραγωγής. Μια μειωμένη εγχώρια σοδειά μπορεί να περιορίσει την προσφορά και να ενισχύσει τις τιμές σε συγκεκριμένα προϊόντα. Το αποτέλεσμα είναι ένα πλέγμα πιέσεων που δεν φαίνεται πάντα στον γενικό δείκτη πληθωρισμού, αλλά γίνεται αισθητό στο καλάθι του νοικοκυριού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής: Η δημοσιονομική πειθαρχία «κλειδί» για χαμηλό κόστος δανεισμού της Ελλάδας
• Ελληνικές τράπεζες: Οι νέες τιμές-στόχοι της Goldman Sachs και οι τρεις επιλογές για αγορά
• Νίκος Χαρδαλιάς: «Ξεκινάει το AENAON το φθινόπωρο – Δημιουργούμε το μεγαλύτερο μέτωπο πρασίνου στη Μεσόγειο»
• Οι αριθμοί μετρούν, όμως οι άνθρωποι τους δημιουργούν
• Μost Admired Companies in Greece: Οι εταιρείες που ξεχώρισαν το 2026