Η γενιά των «τέλειων» παιδιών: Όταν οι γονείς προσπαθούν να διορθώσουν τα πάντα

• Η κλινική νευροψυχολόγος Κέιτι Ντέιβις εξηγεί γιατί η προσπάθεια των γονιών να διορθώνουν κάθε δυσκολία μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα.
• Η αύξηση των διαγνώσεων ΔΕΠΥ, αυτισμού και μαθησιακών διαταραχών εγείρει ερωτήματα για τα όρια ανάμεσα στη φυσιολογική παιδική συμπεριφορά και τις διαταραχές.
• Η πίεση για επιτυχία και η πληθώρα συμβουλών ενισχύουν την ανασφάλεια των γονιών, ενώ τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να αναπτυχθούν και να μάθουν από τις εμπειρίες τους.

Η επιθυμία των γονέων να προστατεύσουν τα παιδιά τους και να απομακρύνουν κάθε εμπόδιο από τον δρόμο τους είναι απολύτως φυσική. Ωστόσο, σε μια εποχή όπου πολλοί γονείς έχουν πρόσβαση σε περισσότερες πληροφορίες και συμβουλές από ποτέ, αυτή η ανάγκη μπορεί να μετατραπεί σε μια διαρκή προσπάθεια να διορθωθεί οτιδήποτε δεν μοιάζει ιδανικό, αναφέρει δημοσίευμα του CNN.

Οι γονείς καλούνται να ακολουθήσουν ολοένα περισσότερες συμβουλές ειδικών για κάθε πτυχή της παιδικής ζωής: από τη διατροφή και τη συμπεριφορά μέχρι τη σχολική επίδοση και την ψυχολογική ανάπτυξη. Ακόμη και δυσκολίες που παλαιότερα θεωρούνταν μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης αντιμετωπίζονται πλέον ως προβλήματα που χρειάζονται άμεση λύση.

«Πριν από λίγο καιρό, ένα παιδί που δεν ήταν τέλειο ήταν απλώς ένα παιδί. Σήμερα, τα παιδιά μας είναι τα πρότζεκτ μας», επισημαίνει η κλινική νευροψυχολόγος και ειδικός στην παιδική ανάπτυξη Κέιτι Σ. Ντέιβις, με αφορμή το νέο βιβλίο της Actually, You’re Fine: A Compassionate, Practical Guide to Maximizing Your Child’s Potential in the Age of Anxiety.

Η Ντέιβις εξετάζει την αύξηση των διαγνώσεων στα παιδιά, τις κοινωνικές και προσωπικές πιέσεις που την ενισχύουν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η προσπάθεια των γονέων να «βελτιστοποιήσουν» τα παιδιά τους μπορεί τελικά να λειτουργήσει εις βάρος τους.

Η αύξηση των διαγνώσεων και τα όρια του φυσιολογικού

Η ειδικός ξεκαθαρίζει ότι δεν αμφισβητεί την ύπαρξη νευροαναπτυξιακών διαταραχών ούτε τη σημασία της διάγνωσης για τα παιδιά που πραγματικά χρειάζονται υποστήριξη. Αντιθέτως, η επαγγελματική της πορεία έχει επικεντρωθεί στην κατανόηση αυτών των διαταραχών και στην υποστήριξη των παιδιών που τις αντιμετωπίζουν.

Όπως σημειώνει, οι διαγνώσεις μαθησιακών διαταραχών, ΔΕΠΥ και διαταραχών του αυτιστικού φάσματος έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Μέρος αυτής της αύξησης αποδίδεται στην καλύτερη ενημέρωση, στην ακριβέστερη αναγνώριση των συμπτωμάτων και στη μείωση του κοινωνικού στίγματος.

Ωστόσο, η Ντέιβις εκτιμά ότι η αύξηση αφορά σε μεγάλο βαθμό και πιο ήπιες περιπτώσεις, στις οποίες τα όρια ανάμεσα στο φυσιολογικό και το μη φυσιολογικό γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα. Συμπεριφορές που μπορεί να είναι ενοχλητικές, αλλά παραμένουν μέσα στο πλαίσιο της φυσιολογικής ανάπτυξης, αντιμετωπίζονται συχνότερα ως διαταραχές.

Η διάγνωση μπορεί να είναι χρήσιμη, καθώς εξασφαλίζει πρόσβαση σε υπηρεσίες, σχολικές προσαρμογές και θεραπευτική υποστήριξη. Μπορεί επίσης να βοηθήσει ένα παιδί ή έναν ενήλικα να κατανοήσει τις δυσκολίες του και να αισθανθεί ότι δεν είναι μόνος.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Ντέιβις, προκύπτει όταν αποδίδεται μια διάγνωση χωρίς να υπάρχει ουσιαστική ανάγκη. Μια διαγνωστική ετικέτα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, δημιουργώντας την αίσθηση ότι κάτι πάνω του είναι προβληματικό και χρειάζεται διόρθωση.

Παράλληλα, η υπερβολική χρήση διαγνώσεων μπορεί να δυσκολέψει την πρόσβαση των παιδιών που έχουν πραγματική ανάγκη σε χρόνο, εξειδικευμένη φροντίδα και οικονομικούς πόρους. Υπάρχει, επίσης, το κόστος για το ίδιο το παιδί: ο χρόνος που αφιερώνει σε παρεμβάσεις που ενδεχομένως δεν χρειάζεται μπορεί να στερήσει χώρο από το παιχνίδι, τις δραστηριότητες και τις κοινωνικές του σχέσεις.

Η πίεση να μεγαλώσουμε «εξαιρετικά» παιδιά

Η τάση για υπερβολική παρέμβαση δεν αφορά μόνο τις διαγνώσεις. Συνδέεται και με μια ευρύτερη κουλτούρα γονεϊκότητας, στην οποία το «αρκετά καλό» μοιάζει να μην είναι πλέον αρκετό.

«Είτε εμείς είτε τα παιδιά μας είμαστε εξαιρετικοί είτε αποτυγχάνουμε. Δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα ενδιάμεσα», αναφέρει η Ντέιβις. Η πίεση αυτή ενισχύεται από την ανταγωνιστικότητα γύρω από την εκπαίδευση, αλλά και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου οι γονείς βλέπουν διαρκώς επιμελημένες εικόνες της ζωής άλλων οικογενειών.

Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί γονεϊκότητας προσφέρουν συχνά αντικρουόμενες συμβουλές, ενισχύοντας την ανασφάλεια και την αμφιβολία. Οι γονείς μπορεί να καταλήξουν να πιστεύουν ότι, αν άλλαζαν κάτι στον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά τους, θα μπορούσαν να τα κάνουν «καλύτερα».

Η Ντέιβις επισημαίνει ότι οι γονείς —και ιδιαίτερα οι μητέρες— συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με κριτική ανεξάρτητα από το πώς συμπεριφέρονται τα παιδιά τους. Τα παιδιά που προκαλούν αναστάτωση χαρακτηρίζονται προβληματικά, ενώ εκείνα που προσπαθούν διαρκώς να ευχαριστούν τους άλλους μπορεί επίσης να αντιμετωπίζονται ως περιπτώσεις που χρειάζονται παρέμβαση.

Αντί οι γονείς να προσπαθούν να ελέγχουν κάθε συμπεριφορά, η ειδικός προτείνει να αφήνουν τα παιδιά να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες των πράξεών τους, παραμένοντας δίπλα τους για να τα βοηθήσουν να επεξεργαστούν όσα συνέβησαν.

Η ανάπτυξη δεν χρειάζεται να είναι τέλεια

Η Ντέιβις υπογραμμίζει ότι η παιδική ανάπτυξη είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, μια ανθεκτική διαδικασία. Οι διαφορές στη συμπεριφορά, στην επίδοση ή στον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις δεν καθορίζουν απαραίτητα τη μελλοντική του πορεία.

Η ίδια αναφέρεται στη δική της σχολική εμπειρία: ενώ ήταν επιμελής μαθήτρια, υπήρχαν συμμαθητές της που δεν προσπαθούσαν το ίδιο ή ήταν πιο απείθαρχοι. Δεκαετίες αργότερα, οι περισσότεροι έχουν καταλήξει σε μια παρόμοια θέση στη ζωή.

«Ένα πολύ μικρό ποσοστό ανθρώπων θα κάνει πραγματικά σπουδαία πράγματα, ένα αντίστοιχα μικρό ποσοστό θα χρειάζεται υποστήριξη σε όλη του τη ζωή και η μεγάλη πλειονότητα θα βρίσκεται κάπου ανάμεσα. Και αυτό είναι εντάξει», σημειώνει.

Η ίδια η ειδικός παραδέχεται ότι δεν είναι πάντα εύκολο να εφαρμόσει αυτή τη σκέψη στην καθημερινότητά της. Αναφέρει ως παράδειγμα τον σχεδόν τριών ετών γιο της, ο οποίος περπατά με τα πέλματα στραμμένα προς τα μέσα. Θα μπορούσε να ξεκινήσει φυσικοθεραπεία, αλλά ο παιδίατρος εκτιμά ότι ενδέχεται να το ξεπεράσει μεγαλώνοντας. Η οικογένεια επέλεξε προς το παρόν να περιμένει.

Το ζητούμενο, όπως καταλήγει, δεν είναι να αγνοούμε τις πραγματικές δυσκολίες των παιδιών, αλλά να αποδεχόμαστε ότι δεν χρειάζεται να διορθώνουμε τα πάντα. Κάποιες φορές, το να είναι ένα παιδί απλώς καλά —και όχι τέλειο— είναι αρκετό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Όσοι διαβάζουν βιβλία ζουν περισσότερο – Τι δείχνει νέα έρευνα
• Κλιματικός συναγερμός από το Copernicus: Το 2026 οδεύει να γίνει η δεύτερη θερμότερη χρονιά στην ιστορία
• Monopoly: Το αντικαπιταλιστικό μήνυμα και το σκάνδαλο πίσω από το διασημότερο επιτραπέζιο παιχνίδι