ΗΠΑ-Ιράν: Το παρασκήνιο μιας εύθραυστης εκεχειρίας – Η διπλωματία του Ορμούζ

• Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την έναρξη συνομιλιών μετά από παρέμβαση των χωρών του Κόλπου, αλλά η Τεχεράνη αρνείται τις άμεσες επαφές, περιοριζόμενη σε έμμεσο διάλογο μέσω του Ομάν, του Κατάρ και του Πακιστάν.
• Το επίκεντρο των διαβουλεύσεων εντοπίζεται στον έλεγχο της κρίσιμης θαλάσσιας αρτηρίας. Το Ιράν αξιώνει διοικητικό έλεγχο και τέλη διέλευσης, όρους που απορρίπτει κατηγορηματικά η Ουάσινγκτον.
• Το Ιράν διευρύνει τις απειλές προς την Ερυθρά Θάλασσα και τις περιφερειακές υποδομές, εκτιμώντας ότι το οικονομικό κόστος της διαταραχής στο παγκόσμιο εμπόριο θα εξαναγκάσει τις ΗΠΑ σε υποχωρήσεις ενόψει των επικείμενων ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών.

Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εξελίσσεται σε ένα περίπλοκο διπλωματικό και στρατιωτικό θρίλερ. Οι αλλεπάλληλες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ περί «επικείμενης συμφωνίας» έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη σκληρή γραμμή που τηρεί δημοσίως η Τεχεράνη, αποκαλύπτοντας ένα βαθύ χάσμα στρατηγικών επιδιώξεων.

Διπλωματικά μηνύματα και το παρασκήνιο των πιέσεων

Ο Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε ότι μια συμφωνία με το Ιράν είναι προ των πυλών και ότι νέες διαπραγματεύσεις επρόκειτο να ξεκινήσουν, αποκαλύπτοντας παράλληλα ότι ματαίωσε την τελευταία στιγμή «μαζικά στρατιωτικά πλήγματα» κατά ιρανικών υποδομών —επιθέσεις που ο ίδιος χαρακτήρισε ως τις μεγαλύτερες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο, η ανάκληση των πληγμάτων έγινε κατόπιν παράκλησης τριών βασικών περιφερειακών παικτών: του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που ζήτησαν να δοθεί περιθώριο στη διπλωματία.

Ωστόσο, η ηγεσία του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών έσπευσε να χαμηλώσει τις προσδοκίες. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου, Εσμαΐλ Μπαγκαέι, ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να φιλοξενήσει ούτε να αποστείλει επίσημη αντιπροσωπεία για άμεσες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, αφήνοντας ανοικτό παράθυρο μόνο για έμμεσες διαβουλεύσεις μέσω τρίτων χωρών, όπως το Ομάν, το Κατάρ και το Πακιστάν.

«Η αξιοπιστία των αμερικανικών απειλών αλλά και των προσφερόμενων κινήτρων έχει υποστεί σοβαρή διάβρωση. Το Ιράν θεωρεί ότι δεν μπορεί να βασιστεί σε καμία αμερικανική δέσμευση», σημειώνουν διπλωματικοί αναλυτές, υπογραμμίζοντας ότι η τακτική του Τραμπ να κλιμακώνει και στη συνέχεια να υπαναχωρεί έχει δημιουργήσει βαθιά καχυποψία στην Τεχεράνη.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο: Η μάχη για τη ναυσιπλοΐα

Το πλέον επείγον ζήτημα στις παρασκηνιακές επαφές είναι η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Από το πέρασμα αυτό διαιωνίζεται η διακίνηση του 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Τα Στενά έκλεισαν ουσιαστικά στις αρχές Μαρτίου, στον απόηχο των στρατιωτικών πληγμάτων ΗΠΑ και Ισραήλ. Παρά την προσωρινή υπογραφή μνημονίου συναντίληψης τον Ιούνιο, η ασαφής διατύπωση οδήγησε σε νέες τριβές, με το Ιράν να επιτίθεται σε εμπορικά πλοία και τις ΗΠΑ να επιβάλλουν εκ νέου ναυτικό αποκλεισμό.

Η είδηση της αναστολής των αμερικανικών επιθέσεων προσέφερε πρόσκαιρη ανακούφιση στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου τύπου Brent να υποχωρούν κατά 4,6% στα 83,85 δολάρια το βαρέλι. Παρά ταύτα, η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία διατηρεί τις δυνάμεις της σε ετοιμότητα, καθιστώντας σαφές ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει ενεργή.

Η «στρατηγική αντοχής» (Endurance Gambit) της Τεχεράνης

Σύμφωνα με αναλύσεις και περιφερειακές πηγές, η στάση του Ιράν δεν συνιστά απλή αμυντική τακτική, αλλά μια υπολογισμένη «στρατηγική εξάντλησης» (endurance gambit). Γνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει απευθείας τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς και τις ενεργειακές υποδομές της Μέσης Ανατολής σε πεδία διαρκούς οικονομικής πίεσης.

1. Διεύρυνση του μετώπου: Απειλώντας τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα, στο στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και τις πετρελαϊκές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, το Ιράν καθιστά την προστασία του παγκόσμιου εμπορίου εξαιρετικά πολυδάπανη για τη Δύση.

2. Ο παράγοντας των αμερικανικών εκλογών: Οι διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης εκτιμούν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να αποφύγει μια παρατεταμένη και δαπανηρή σύγκρουση ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών (midterm elections), γεγονός που δίνει στην Τεχεράνη το περιθώριο να πιέσει για μεγαλύτερες παραχωρήσεις.

3. Μετατόπιση σε αμυντική διάταξη: Η τακτική του Ιράν έχει ήδη αναγκάσει τις περιφερειακές και δυτικές δυνάμεις να επικεντρωθούν στη συνοδεία εμπορικών πλοίων και τη φύλαξη υποδομών, υιοθετώντας μια παθητική στάση προστασίας αντί για μια ολοκληρωτική στρατιωτική επίθεση.

Εκτιμήσεις αναλυτών: Τεχνική διευθέτηση ή μακρά αβεβαιότητα;

Οι ειδικοί σε θέματα εξωτερικής πολιτικής εμφανίζονται ιδιαιτέρως επιφυλακτικοί ως προς την προοπτική μιας συνολικής ειρηνευτικής συμφωνίας που θα κάλυπτε και το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.

Όπως επισημαίνει ο Charles Kupchan, ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations, ένα πλαίσιο τεχνικής διευθέτησης για τη μερική επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ είναι ένα ορατό σενάριο. Ωστόσο, μια ευρύτερη συμφωνία για την αποπυρηνικοποίηση του Ιράν παραμένει εξαιρετικά μακρινός, αν όχι ανέφικτος, στόχος στη παρούσα συγκυρία.

Με πληροφορίες από Reuters και Al Jazeera

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πτώση στις τιμές πετρελαίου μετά τις νέες διαπραγματεύσεις Τραμπ με το Ιράν
• Ο Τραμπ ανήγγειλε νέες διαπραγματεύσεις με Ιράν – Αναβλήθηκε η επίθεση στο Ορμούζ