Υπάρχουν φαντάσματα; Οι επιστήμονες ανακάλυψαν την αλήθεια
- Αόρατος παράγοντας φόβου: Τα ηχητικά κύματα χαμηλής συχνότητας (infrasound) προκαλούν δυσφορία και αίσθημα ανησυχίας χωρίς να γίνονται αντιληπτά.
- Σωματική αντίδραση στο στρες: Οι συμμετέχοντες σε πειράματα εμφάνισαν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης και αρνητική διάθεση όταν εκτίθεντο σε υπόηχο.
- Όχι πλήρης εξήγηση: Το φαινόμενο μπορεί να συμβάλλει στην αίσθηση «στοιχειώματος», αλλά δεν εξηγεί όλες τις εμπειρίες, όπως τις οπτικές εμφανίσεις.
Υπάρχουν «αόρατες» δυνάμεις που μπορούν να κάνουν ένα σπίτι να μοιάζει στοιχειωμένο — αλλά δεν έχουν καμία σχέση με φαντάσματα.
Νέα έρευνα δείχνει ότι τα ανεπαίσθητα ηχητικά κύματα χαμηλής συχνότητας (infrasound), τα οποία εκπέμπονται από παλιούς λέβητες, σωληνώσεις και υδραυλικά συστήματα, μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τη διάθεση ενός ανθρώπου, προκαλώντας αίσθημα ανησυχίας και δυσφορίας. Αυτό από μόνο του μπορεί να είναι αρκετό για να οδηγήσει κάποιον στην πεποίθηση ότι «υπάρχει κάτι» στον χώρο — ειδικά αν είναι ήδη επιρρεπής σε υπερφυσικές εξηγήσεις.
«Ο υπόηχος μπορεί να δημιουργεί μια σωματική δυσφορία, στην οποία στη συνέχεια “κολλάει” η ερμηνεία περί φαντασμάτων ή στοιχειώματος», εξηγεί ο Rodney Schmaltz, ψυχολόγος στο MacEwan University του Καναδά και συν-συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Behavioral Neuroscience. «Για κάποιον που δεν πιστεύει στο υπερφυσικό, η ίδια αίσθηση θα εκληφθεί πιθανότατα ως ένα αποπνικτικό, άβολο παλιό κτίριο. Για κάποιον που είναι ήδη “προδιατεθειμένος”, μπορεί να μοιάζει με απόδειξη παρουσίας».
Ο όρος infrasound αναφέρεται σε ήχους με συχνότητες κάτω των 20 Hz — δηλαδή κάτω από το όριο της ανθρώπινης ακοής. Παρότι δεν τους αντιλαμβανόμαστε συνειδητά, έρευνες δείχνουν ότι το σώμα μας μπορεί να τους «ανιχνεύει» υποσυνείδητα.
Σε προηγούμενο πείραμα, ο Schmaltz είχε ζητήσει από συμμετέχοντες να περπατήσουν μέσα από ένα «στοιχειωμένο» θεματικό σπίτι, όπου είχαν τοποθετηθεί ηχεία που εξέπεμπαν υπόηχο. Όταν αυτά ενεργοποιούνταν, οι συμμετέχοντες διέσχιζαν τον χώρο πιο γρήγορα — ένδειξη αυξημένης δυσφορίας.
Για να εξετάσουν πιο συστηματικά το φαινόμενο, οι ερευνητές ζήτησαν από 36 εθελοντές να ακούσουν είτε χαλαρωτική είτε πιο «ανησυχητική» μουσική. Στο μισό των δοκιμών, προστέθηκε υπόηχος χωρίς να το γνωρίζουν οι συμμετέχοντες. Στη συνέχεια συλλέχθηκαν δείγματα σάλιου.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: οι συμμετέχοντες δεν μπορούσαν να αντιληφθούν πότε υπήρχε υπόηχος, όμως εμφάνιζαν μεγαλύτερη ευερεθιστότητα και δυσφορία όταν αυτός ήταν παρών, ανεξαρτήτως του είδους μουσικής. Παράλληλα, αξιολογούσαν τη μουσική ως πιο «θλιβερή», ενώ παρουσίαζαν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης — ένδειξη ενεργοποίησης του στρες.
«Δεν μπορείτε να ακούσετε τον υπόηχο, αλλά το σώμα και η διάθεσή σας αντιδρούν — και μάλιστα με αρνητικό τρόπο», σημειώνει ο Schmaltz.
Ο ίδιος εκτιμά ότι ο «βαθύς, χαμηλός βόμβος» από σωληνώσεις ή άλλες δονήσεις σε παλιά κτίρια μπορεί να είναι η πηγή αυτών των κυμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι λύθηκε το μυστήριο των στοιχειωμένων σπιτιών; Όχι ακριβώς. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η αίσθηση πως ένας χώρος είναι «στοιχειωμένος» πιθανότατα οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων, με τον υπόηχο να αποτελεί έναν από τους σημαντικούς. Επιπλέον, το φαινόμενο δεν εξηγεί οπτικές «εμφανίσεις», ενώ απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί αν γνωστές «στοιχειωμένες» τοποθεσίες παρουσιάζουν όντως υψηλά επίπεδα infrasound.
