Μετά τον Κόλμπερτ: Το τέλος μίας τηλεόρασης που τολμούσε να ενοχλεί
Για χρόνια, η late-night τηλεόραση στις ΗΠΑ ήταν κάτι περισσότερο από βραδινή ψυχαγωγία. Ήταν κομμάτι της πολιτικής κουβέντας, της pop κουλτούρας, ακόμα και της ίδιας της αμερικανικής ταυτότητας.
Οι παρουσιαστές των μεγάλων βραδινών εκπομπών δεν ήταν απλώς entertainers – ήταν πρόσωπα με επιρροή, σχολιαστές της επικαιρότητας, πολλές φορές και ανεπίσημες «φωνές» της Αμερικής.
Γιατί χρησιμοποιώ αόριστο; Νιώθω πως είναι ο μόνος χρόνος που ταιριάζει όταν μιλά κανείς πλέον για τη late-night TV στις ΗΠΑ. Γιατί το τέλος του Στίβεν Κόλμπερτ και του The Late Show δεν μοιάζει απλώς με το κλείσιμο ενός ακόμη τηλεοπτικού κύκλου, αλλά με την οριστική μετάβαση σε μία νέα εποχή – όπου η επιρροή της παραδοσιακής τηλεόρασης υποχωρεί απέναντι στα social media, τα podcasts, τους creators και έναν κατακερματισμένο δημόσιο διάλογο που δεν συγκεντρώνεται πια κάθε βράδυ γύρω από μία οθόνη.
Ο Κόλμπερτ δεν ήταν ποτέ ένας ουδέτερος late-night host. Ειδικά στα χρόνια του Ντόναλντ Τραμπ μετατράπηκε σε μία από τις πιο έντονες – και εμπορικά επιτυχημένες – φωνές της τηλεοπτικής αντιπολίτευσης. Η πολιτική σάτιρα έγινε κεντρικό στοιχείο του σόου και για ένα μεγάλο κομμάτι του αμερικανικού κοινού, το late night μετατράπηκε σχεδόν σε καθημερινό πολιτικό σχολιασμό της αμερικανικής επικαιρότητας.
Αυτό λειτούργησε όσο η Αμερική ζούσε μέσα στη διαρκή ένταση της εποχής Τραμπ. Όμως η ίδια αυτή πόλωση που εκτόξευσε την πολιτική late-night τηλεόραση, ίσως τελικά συνέβαλε και στην εξάντλησή της.
Γιατί το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι κυρίως επιχειρηματικό.
Τα μεγάλα αμερικανικά δίκτυα δεν λειτουργούν πλέον στο περιβάλλον που δημιούργησε αστέρες όπως ο Λέτερμαν ή ο Λένο. Το κοινό έχει μετακινηθεί στο YouTube, στο TikTok, στα podcasts και στους creators που παράγουν ασταμάτητα πολιτικό και σατιρικό περιεχόμενο χωρίς τους περιορισμούς της παραδοσιακής τηλεόρασης.
Τα αποσπάσματα των late-night shows πλέον καταναλώνονται περισσότερο ως clips στα social media παρά ως ολοκληρωμένες τηλεοπτικές εκπομπές. Και αυτό αλλάζει τα πάντα: από τα διαφημιστικά έσοδα μέχρι το πόσο «αξίζει» για ένα media group να επενδύει εκατομμύρια σε ένα ακριβό καθημερινό τηλεοπτικό format.
Όταν η τηλεόραση έπαψε να ορίζει τη δημόσια συζήτηση
Ο Κόλμπερτ έγινε τεράστιος στην τηλεόραση την ίδια στιγμή που η ίδια η τηλεόραση άρχισε να χάνει τη δύναμή της.
Παράλληλα, υπάρχει και μία πιο άβολη συζήτηση που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Σε μία περίοδο όπου τα media groups στις ΗΠΑ γίνονται ολοένα μεγαλύτερα, πιο corporate και πιο εξαρτημένα από πολιτικές και επιχειρηματικές ισορροπίες, η επιθετική πολιτική σάτιρα μοιάζει λιγότερο «άνετη» για τα μεγάλα δίκτυα απ’ ότι ήταν πριν από μερικά χρόνια. Ναι μεν συνεχίζει να υπάρχει, όχι όμως με την ίδια βαρύτητα που είχε στην εποχή της τηλεοπτικής κυριαρχίας.
Ναι, ο Τραμπ εξακολουθεί να σατιρίζεται καθημερινά. Όμως η δημόσια συζήτηση δεν διαμορφώνεται πια -κυρίως- από τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα. Μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο διαδίκτυο — στα social media, στα podcasts και στους creators που λειτουργούν έξω από τους περιορισμούς και τις ισορροπίες της παραδοσιακής τηλεόρασης. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της εποχής μετά τον Κόλμπερτ: όχι ότι η τηλεόραση σταμάτησε να σατιρίζει την εξουσία, αλλά ότι έπαψε να είναι το βασικό μέρος όπου αυτή η σύγκρουση επηρεάζει πραγματικά τη δημόσια συζήτηση.
Και αυτό συμβαίνει, όχι απαραίτητα επειδή κάποιος επιβάλλει – ευθέως – λογοκρισία, αλλά επειδή ή ίδια η βιομηχανία δεν είναι και τόσο πρόθυμη να αναλάβει το κόστος μίας ανοιχτής πολιτικής σύγκρουσης.
Και ίσως εκεί βρίσκεται το πραγματικό νόημα της αποχώρησης του Κόλμπερτ.
Όχι στο αν «κερδίζει» ή «χάνει» κάποια πολιτική πλευρά, αλλά στο ότι η τηλεόραση δεν είναι πλέον το κέντρο της αμερικανικής δημόσιας ζωής, όπως ήταν κάποτε.
Σήμερα, τη θέση των late-night hosts παίρνουν σταδιακά podcasters, streamers, YouTubers και creators που μιλούν σε πιο μικρά, πιο φανατικά και πιο κατακερματισμένα κοινά. Η Αμερική δεν συγκεντρώνεται πια κάθε βράδυ γύρω από μια εκπομπή-τουλάχιστον όχι τόσο στοχευμένα ή τόσο τακτικά. Και ίσως να μην το κάνει ποτέ ξανά.
Η αλλαγή αυτή, στην πραγματικότητα, δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Από την αμερικανική τηλεόραση, μέχρι τα ευρωπαϊκά media – και φυσικά την Ελλάδα μέσα σε αυτά – η δημόσια συζήτηση μεταφέρεται όλο και περισσότερο εκτός παραδοσιακών τηλεοπτικών στούντιο. Εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσαν οι τηλεοπτικοί παρουσιαστές, σήμερα κυριαρχεί ο αλγόριθμος.
Η αυλαία του Στίβεν Κόλμπερτ δεν σηματοδοτεί απλώς το τέλος ενός τηλεοπτικού παρουσιαστή. Σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής όπου η αμερικανική τηλεόραση μπορούσε ακόμη να πιστεύει ότι διαμορφώνει την κουβέντα της χώρας την επόμενη μέρα.
