ΟΗΕ: Το σοκ σε ενέργεια και λιπάσματα από τον πόλεμο στο Ιράν απειλεί με πείνα εκατομμύρια ανθρώπους

Της Mia Osmonbekov

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν έχει προκαλέσει μόνο εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου και σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύθηκε την Τρίτη, οι επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ και του σοκ λιπασμάτων ενδέχεται να αναδιαμορφώσουν τις παγκόσμιες προοπτικές επισιτιστικής ασφάλειας, οδηγώντας έως και 19 εκατ. επιπλέον ανθρώπους στην Ασία και την Αφρική σε χρόνια πείνα έως το τέλος της δεκαετίας.

Η έκθεση για την Κατάσταση της Επισιτιστικής Ασφάλειας και της Διατροφής στον Κόσμο (SOFI), που εκπονήθηκε από κοινού από πέντε οργανισμούς του ΟΗΕ, επιχειρεί προβλέψεις για την εξέλιξη της παγκόσμιας πείνας έως το 2030 με βάση διαφορετικά σενάρια για τη διάρκεια και την ένταση των επιπτώσεων της φετινής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Στο πλέον δυσμενές σενάριο, όπου οι ζημιές στις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου του Περσικού Κόλπου απαιτούν χρόνια για να αποκατασταθούν, ο αριθμός των υποσιτιζόμενων εκτιμάται ότι θα ανέλθει στα 522 εκατ. το 2030, έναντι 503 εκατ. στο βασικό σενάριο αναφοράς πριν από το ξέσπασμα της σύγκρουσης.

Η διαφορά των 18,8 εκατ. επιπλέον ανθρώπων που οδηγούνται σε χρόνια πείνα προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από δύο γεωγραφικές περιοχές: την Ασία, όπου προβλέπονται 10 εκατ. περισσότεροι υποσιτιζόμενοι σε σχέση με το σενάριο χωρίς πόλεμο, και την Αφρική, με επιπλέον 8 εκατ., ενώ η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική συμπληρώνουν τη συνολική αύξηση.

Η πρόβλεψη αυτή είναι χαμηλότερη από τις εκτιμήσεις που είχε δημοσιοποιήσει νωρίτερα στη διάρκεια της σύγκρουσης το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων (WFP), ένας από τους οργανισμούς που συμμετείχαν στη σύνταξη της έκθεσης. Σε ανάλυσή του τον Μάρτιο, το WFP προειδοποιούσε ότι έως και 45 εκατ. άνθρωποι θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με οξεία επισιτιστική ανασφάλεια έως τα μέσα του 2026, εφόσον η σύγκρουση συνεχιζόταν και η τιμή του πετρελαίου διατηρείτο άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι. Ωστόσο, οι δύο εκτιμήσεις δεν είναι άμεσα συγκρίσιμες, καθώς το WFP αποτιμά μια βραχυπρόθεσμη κρίση οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας, ενώ η έκθεση SOFI εξετάζει τον μακροχρόνιο υποσιτισμό έως το 2030.

Στο σύνολο των σεναρίων που εξετάζει η έκθεση, οι επιπτώσεις της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να αυξήσουν τον αριθμό των υποσιτιζόμενων κατά 8 έως 19 εκατ. ανθρώπους έως το 2030, σε σύγκριση με την αναμενόμενη πορεία πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Ακόμη και ως ακραίο σενάριο, η εκτίμηση των 18 εκατ. επιπλέον ανθρώπων σε χρόνια πείνα αποτυπώνει το μέγεθος του δυνητικού σοκ. Ο αριθμός αυτός είναι υπερδεκαπλάσιος των εκτιμήσεων για τα θύματα του Μεγάλου Λιμού της Ιρλανδίας. Η σύγκριση, πάντως, δεν είναι απόλυτα ισοδύναμη, καθώς η έκθεση SOFI μετρά τον αριθμό των ανθρώπων που ενδέχεται να βρεθούν σε κατάσταση χρόνιας πείνας έως το 2030 και όχι τον αριθμό των θανάτων, ωστόσο αναδεικνύει την κλίμακα ενός σοκ που προσεγγίζει εκείνη ορισμένων από τους μεγαλύτερους λιμούς της ιστορίας.

Ο Máximo Torero Cullen, επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας  (FAO) του ΟΗΕ, δήλωσε στο Fortune μέσω email ότι η κρίση που συνδέεται με τα Στενά του Ορμούζ «υποσκάπτει σημαντικό μέρος της προόδου που, υπό άλλες συνθήκες, θα είχε επιτευχθεί» στη μείωση της παγκόσμιας πείνας.

Η βασική οδός μέσω της οποίας οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν οδηγούν προς την επισιτιστική κρίση είναι η αγορά λιπασμάτων, των οποίων η παραγωγή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, καθώς και οι διαταραχές στη διεθνή ισορροπία προσφοράς και ζήτησης, σύμφωνα με τον Peter Alexander, Επίκουρο Καθηγητή Παγκόσμιας Επισιτιστικής Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς τον αντίκτυπο των κρίσεων ενέργειας και λιπασμάτων στα συστήματα τροφίμων.

Ο Alexander δήλωσε στο Fortune ότι, καθώς τα λιπάσματα διαπραγματεύονται στη παγκόσμια αγορά, οποιοδήποτε σοκ στην προσφορά μεταφράζεται σε αυξήσεις τιμών διεθνώς, ανεξάρτητα από το εάν μια χώρα εισάγει λιπάσματα ή φυσικό αέριο από τον Περσικό Κόλπο. Οι παραγωγοί ανταποκρίνονται στα νέα σήματα τιμών περιορίζοντας τη χρήση λιπασμάτων, στρεφόμενοι σε καλλιέργειες χαμηλότερων εισροών ή ακόμη και εγκαταλείποντας ορισμένες καλλιέργειες, γεγονός που περιορίζει τη συνολική προσφορά τροφίμων. «Η θεωρία της προσφοράς και της ζήτησης δείχνει ότι όταν μειώνεται η προσφορά στην αγορά τροφίμων, οι τιμές αυξάνονται», ανέφερε ο Alexander. «Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία σε ποιο σημείο εμφανίζεται το έλλειμμα. Η ανατίμηση μεταδίδεται σε ολόκληρη την αγορά».

Όπως εξήγησε, οι επιπτώσεις είναι εντονότερες στην Αφρική και την Ασία, καθώς οι άνθρωποι στις περιοχές αυτές διαθέτουν σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για τρόφιμα, ενώ η ζήτηση παραμένει ανελαστική. «Όταν οι πολίτες δεν μπορούν πλέον να ανταπεξέλθουν στο κόστος μιας επαρκώς θρεπτικής διατροφής, επειδή οι τιμές έχουν αυξηθεί, τότε εμφανίζονται οι σοβαρές κοινωνικές συνέπειες που παρατηρούμε στις φτωχότερες περιοχές του κόσμου», δήλωσε στο Fortune. Αντίθετα, η Βόρεια Αμερική είναι σε μεγάλο βαθμό απομονωμένη, καθώς το υψηλότερο επίπεδο εισοδήματος επιτρέπει την απορρόφηση του πληθωριστικού σοκ στις τιμές των τροφίμων χωρίς ουσιαστική επιδείνωση της επισιτιστικής ασφάλειας, σημείωσε ο Alexander.

Τα συμπεράσματα της έκθεσης για τον αντίκτυπο του πολέμου στο Ιράν εντάσσονται, πάντως, σε ένα κατά τα άλλα βελτιούμενο παγκόσμιο περιβάλλον. Σύμφωνα με τα βασικά ευρήματα, η παγκόσμια πείνα υποχώρησε για τρίτη διαδοχική χρονιά, με το ποσοστό των υποσιτιζόμενων να μειώνεται από 8,6% του παγκόσμιου πληθυσμού το 2022 σε 7,8% το 2025, που αντιστοιχεί σε περίπου 645 εκατ. ανθρώπους.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή: Το Ιράν χτύπησε 3 τάνκερ, η Σ. Αραβία επιτέθηκε σε Ιράκ – Άλμα στο πετρέλαιο
• OPEC+: «Πάγωμα» των αυξήσεων στην παραγωγή μετά τον Σεπτέμβριο