Όταν τελειώνει το πάρτυ των μεγάλων

Υπάρχει ένα αόρατο νήμα που συνδέει τις υποθέσεις που ορίζουν την ατζέντα της επικαιρότητας τις τελευταίες ημέρες, δηλαδή τις καταγγελίες για τους στημένους αγώνες στο μπάσκετ, τις έρευνες για κυκλώματα φοροδιαφυγής με επίκεντρο αλυσίδα φούρνων αλλά και γνωστής αλυσίδας πιτσαρίας. Δημιουργείται σταδιακά η αίσθηση πως όσοι κινούνταν σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας μπορεί να μην κοιμούνται πια ήσυχοι. Ναι, το ελληνικό FBI, πείτε το όπως θέλετε, παράγει αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει ότι οι παραβατικές συμπεριφορές δεν μπορούν να συνεχίζονται επ’ αόριστον.

Γιατί το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν ήταν ποτέ η απουσία των νόμων ή ενός αυστηρού ποινικού πλαισίου. Το πρόβλημα ήταν κυρίως η έλλειψη πολιτικής βούλησης για σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα, με πρόσωπα και πρακτικές που λυμαίνονταν και ήλεγχαν συγκεκριμένους χώρους, έχοντας προηγουμένως διαβρώσει και τους κρατικούς θεσμούς, γιατί όχι και τους κρατικούς υπαλλήλους. Συχνά με πολιτική κάλυψη, κάποιοι πίστευαν ότι μπορούν διαχρονικά να παρανομούν χωρίς να υποστούν τις συνέπειες. Να λειτουργούν με την αίσθηση πως οι κανόνες αφορούν τους άλλους και όχι τους ίδιους.

Αυτό που έχει μεγάλη σημασία είναι να δημιουργηθεί η αίσθηση πως το κράτος δεν χτυπάει μόνο τη φοροδιαφυγή των μικρών. Σύμφωνοι, η επικράτηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών μείωσε τη φοροαποφυγή των μικρομεσαίων –«έκαψε το λίπος τους», όπως συνηθίζουν να λένε–, σε πολιτικό επίπεδο όμως η πρακτική αυτή θύμωσε ένα κομμάτι επαγγελματιών που θεωρούσε πως όλα αυτά γίνονται για να ευνοηθούν οι μεγάλες εταιρείες, οι οποίες βρίσκουν πολύ πιο εύκολα τρόπους να οργανώνουν τις φορολογικές τους υποχρεώσεις και να αξιοποιούν τα περιθώρια που τους δίνει το σύστημα. Όταν, λοιπόν, η ελεγκτική δραστηριότητα εξαντλείται στον επαγγελματία της γειτονιάς, στον μικρό επιχειρηματία ή στον ελεύθερο επαγγελματία, η εντύπωση που δημιουργείται είναι ότι υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ότι το κράτος είναι αυστηρό με εκείνον που έχει περιορισμένες δυνατότητες να αμυνθεί, αλλά πολύ πιο επιφυλακτικό απέναντι σε όσους διαθέτουν οικονομική ισχύ, νομική υποστήριξη και πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η σημασία των τελευταίων υποθέσεων. Εάν οι έρευνες φτάσουν μέχρι τέλους και οι ευθύνες αποδοθούν με βάση τα στοιχεία, τότε το μήνυμα θα είναι σαφές: κανείς δεν εξαιρείται από τον έλεγχο επειδή έχει ισχυρό όνομα, μεγάλη επιχείρηση, γνωριμίες ή επιρροή στον χώρο του. Και αυτό δεν αφορά μόνο τα δημόσια έσοδα. Αφορά την ίδια την έννοια του υγιούς ανταγωνισμού. Ο επιχειρηματίας που πληρώνει τους φόρους του, ασφαλίζει τους εργαζομένους του και τηρεί τους κανόνες δεν μπορεί να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση απέναντι σε εκείνον που επιλέγει να τους παρακάμπτει. Αν συμβαίνει αυτό, τότε η παραβατικότητα δεν αποτελεί απλώς πρόβλημα νομιμότητας, αλλά στρέβλωση της αγοράς.

Αντίστοιχα, οι καταγγελίες για χειραγώγηση αγώνων στο μπάσκετ υπερβαίνουν τα όρια του αθλητισμού. Αγγίζουν την αξιοπιστία ενός ολόκληρου οικοσυστήματος, στο οποίο κινούνται παράγοντες, επιχειρήσεις, χορηγοί και φίλαθλοι. Όταν η δικαιοσύνη και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί ερευνούν υποθέσεις που αγγίζουν πρόσωπα με ισχύ και επιρροή, η κοινωνία αποκτά έναν λόγο να πιστέψει ότι ακόμη και χώροι που θεωρούνταν δύσκολο να ελεγχθούν δεν είναι απροσπέλαστοι.

Ας μην πανηγυρίζουμε, βέβαια, πριν από την ώρα μας. Οι έρευνες δεν ισοδυναμούν με καταδίκες και η αρχή της αθωότητας δεν μπορεί να υποχωρεί μπροστά στην επικοινωνιακή διαχείριση μιας υπόθεσης. Η επιτυχία των θεσμών θα κριθεί από τη συνέχεια: από το αν οι έλεγχοι θα ολοκληρωθούν, αν οι υποθέσεις θα σταθούν στη δικαιοσύνη και αν η εφαρμογή του νόμου θα είναι ανεξάρτητη από πολιτικές ή επιχειρηματικές πιέσεις.

Η εμπιστοσύνη στο κράτος δεν αποκαθίσταται με μια επιχείρηση της αστυνομίας ούτε με μερικές εντυπωσιακές συλλήψεις. Αποκαθίσταται όταν ο πολίτης βλέπει ότι οι κανόνες εφαρμόζονται με συνέπεια, χωρίς επιλεκτική αυστηρότητα και χωρίς εξαιρέσεις για τους ισχυρούς.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Η βία γεννά βία. Και πρέπει πάση θυσία να την ξορκίσουμε.
• Οι φθινοπωρινές αποφάσεις και η στρατηγική της μίας Κυριακής
• Πολιτικό Σκηνικό: Νέα Δεδομένα, ίδιο ζητούμενο