Πρόωρες εκλογές στην Ισπανία: Το μεγάλο ρίσκο του Σάντσεθ – Η κρίση στη στέγαση, το μεταναστευτικό και το ευρωπαϊκό ντόμινο

Η απόφαση του Ισπανού πρωθυπουργού Pedro Sánchez να προκηρύξει πρόωρες εκλογές είναι μια ριψοκίνδυνη κίνηση, αλλά πιθανότατα αισθάνθηκε ότι είχε ελάχιστες άλλες επιλογές. Η απόφασή του δίνει το έναυσμα για έναν χρόνο κρίσιμων και έντονα πολωμένων εκλογικών αναμετρήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η ανακοίνωση δεν είναι εντελώς απροσδόκητη. Η Ισπανία ούτως ή άλλως ήταν υποχρεωμένη να διεξαγάγει εκλογές έως τον Αύγουστο του 2027. 

Και ο πολυκομματικός συνασπισμός του Sánchez έχει δείξει σημάδια ευθραυστότητας από τότε που σχηματίστηκε, τον Ιούλιο του 2023: έκτοτε δεν έχει καταφέρει να εγκρίνει έναν πλήρη κρατικό προϋπολογισμό.

Τον Ιανουάριο, η κυβέρνηση ενέκρινε διάταγμα που νομιμοποίησε το καθεστώς 500.000 μεταναστών χωρίς έγγραφα και αιτούντων άσυλο – μια κίνηση ασυνήθιστη μεταξύ των χωρών της ΕΕ, οι οποίες γενικά δεσμεύονται να αυστηροποιήσουν τους περιορισμούς στη μετανάστευση. Τον Ιούλιο, ο ισπανικός θύλακας της Ceuta κατακλύστηκε από ένα κύμα δεκάδων χιλιάδων μεταναστών, προκαλώντας επικρίσεις για την κυβερνητική πολιτική τόσο εντός όσο και εκτός Ισπανίας, μεταξύ άλλων και από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump.

Αυτόν τον μήνα προέκυψε ένα νέο ζήτημα, καθώς αυξάνονται οι διαμαρτυρίες για το κόστος της στέγασης. Οι διαμαρτυρίες ώθησαν την κυβέρνηση να εισαγάγει έκτακτη νομοθεσία, μόνο για να δει το νομοσχέδιο να απορρίπτεται από το ισπανικό Κοινοβούλιο στα τέλη της περασμένης εβδομάδας. Αυτό έδωσε στον Sánchez την ευκαιρία να προκηρύξει γενικές εκλογές, υποστηρίζοντας ότι «για να κάνουμε περισσότερα, χρειαζόμαστε να ανανεώσουμε και να διευρύνουμε τη στήριξη του λαού».

Ποιες είναι οι πιθανότητες του Sánchez;

Ο Sánchez έχει αποδείξει ότι είναι πολιτικός που επιβιώνει και έχει αντιμετωπίσει παρόμοιες δυσκολίες το 2023. Ωστόσο, η προκήρυξη εκλογών τώρα είναι ένα στοίχημα. Οι κρίσεις του καλοκαιριού έχουν δώσει στους πολιτικούς αντιπάλους του άφθονο υλικό και ο πρωθυπουργός και το κόμμα του, το Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE), δέχονται πιέσεις από παντού.

Η αντιπολίτευση στα δεξιά θα αξιοποιήσει το διάταγμα του Ιανουαρίου και τις εικόνες από την κρίση στη Ceuta για να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους της και να επικρίνει την αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης. Η αριστερά θα επισημάνει ότι η στεγαστική κρίση έχει επιδεινωθεί επί Sánchez. Και, στη συνέχεια, υπάρχουν τα σκάνδαλα διαφθοράς που ταλανίζουν τον πρωθυπουργό.

Ορισμένοι από τους στενότερους πολιτικούς συμμάχους του εμπλέκονται στην υπόθεση Koldo – μια έρευνα για διαφθορά σε συμβάσεις προμηθειών στον τομέα της υγείας κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Σε ξεχωριστή υπόθεση, η ίδια η σύζυγος του πρωθυπουργού έχει κατηγορηθεί για υπεξαίρεση και διαφθορά.

Για να επιβιώσει, ο Sánchez θα χρησιμοποιήσει την ίδια στρατηγική που λειτούργησε γι’ αυτόν το 2023, όταν παρουσίασε την εκλογική αναμέτρηση ως επιλογή ανάμεσα στον «Sanchismo» (τη δική του εκδοχή της σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής) και μια «στραμμένη προς το παρελθόν» ακροδεξιά.

Η ελπίδα του θα είναι ότι η αντίθεση στο δεξιό κόμμα της αντιπολίτευσης PP – και ιδιαίτερα στο ακροδεξιό κόμμα Vox – θα κινητοποιήσει τους αριστερούς ψηφοφόρους σε μια εξαιρετικά πολωμένη αναμέτρηση. Ο ηγέτης του Vox, Santiago Abascal, μιλά συχνά για «εισβολή μεταναστών» και χρησιμοποίησε το διάταγμα του Sánchez του Ιανουαρίου για να ζητήσει «επαναπατρισμούς, απελάσεις και επαναμετανάστευση».

Αξιοσημείωτο είναι ότι η ομιλία του Sánchez στα σκαλιά της La Moncloa (της πρωθυπουργικής κατοικίας της Ισπανίας) έθεσε τα διεθνή ζητήματα στο επίκεντρο της προεκλογικής του τοποθέτησης, αντιπαραβάλλοντας τις θέσεις του με εκείνες της δεξιάς και, ιδιαίτερα, του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump και του προέδρου της Αργεντινής Javier Milei:

«Προσπαθήσαμε να οικοδομήσουμε έναν καλύτερο κόσμο για τους συμπολίτες μας και για την υπόλοιπη ανθρωπότητα», δήλωσε, «στηρίζοντας την Ουκρανία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη στις πιο σκοτεινές στιγμές τους. Καταγγέλλοντας γενοκτονικά καθεστώτα, όταν άλλοι παρέμεναν σιωπηλοί.

«Πολεμώντας τυράννους, τεχνο-ολιγάρχες και κερδοσκόπους που θέλουν να καταστρέψουν το μέλλον των γιων και των θυγατέρων μας για να γεμίσουν τις τσέπες τους. Διπλασιάζοντας τη βοήθειά μας για τη διεθνή συνεργασία, ενώ άλλοι καυχιούνταν ότι τη μειώνουν με το αλυσοπρίονό τους ή σε εκείνον τον στρατιωτικό βωμό του 5% του ΑΕΠ».

Το εκλογικό σύστημα της Ισπανίας

Ακολουθούν τώρα 50 ημέρες έντονης προεκλογικής εκστρατείας και διαπραγματεύσεων μεταξύ των κομμάτων. Οι διαπραγματεύσεις αυτές έχουν σημασία λόγω του εκλογικού συστήματος της Ισπανίας.

Η Ισπανία χρησιμοποιεί τη μέθοδο D’Hondt στις επαρχιακές εκλογικές περιφέρειες, η οποία τιμωρεί τα κόμματα που συγκεντρώνουν χαμηλά μονοψήφια ποσοστά. Τα μικρά κόμματα μπορούν να επιβιώσουν κατεβαίνοντας μαζί σε κοινό ψηφοδέλτιο, όμως οι προηγούμενες προσπάθειες είχαν ανάμεικτα αποτελέσματα.

Το Sumar είναι ο μεγαλύτερος από αυτούς τους σχηματισμούς. Παρότι δεν έχει ηγέτη, έχει ξεκινήσει το «Frente Amplio» (Ευρύ Μέτωπο), σε μια προσπάθεια να συγκεντρώσει τη στήριξη των ψηφοφόρων. Πολλά θα εξαρτηθούν από τον χαρισματικό βουλευτή Gabriel Rufián. Θεωρείται πιθανός ηγέτης των κατακερματισμένων κομμάτων που βρίσκονται στα αριστερά του PSOE. Ωστόσο, δεν αποτελεί στέλεχος του Sumar, ενώ η εσωτερική πολιτική και οι προσωπικές αντιπαραθέσεις έχουν την τάση να καταστρέφουν τις εκλογικές συμφωνίες στην Ισπανία. Το Podemos, κυβερνητικός εταίρος του PSOE, συμμετείχε στο ψηφοδέλτιο του Sumar το 2023, αλλά αποχώρησε λίγους μήνες αργότερα.

Για τον Sánchez, το τι θα συμβεί στα αριστερά του έχει πλέον μεγαλύτερη σημασία από ποτέ. Ως εκ τούτου, το μήνυμά του πρέπει να είναι διλημματικό. Αναμένεται να χρησιμοποιήσει τον Trump, τον Milei και τον Flávio Bolsonaro (ο οποίος προηγείται στην προεδρική κούρσα της Βραζιλίας μετά τον πρώτο γύρο) ως «μπαμπούλες», προκειμένου να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους ακόμη και πριν τυπωθούν τα ψηφοδέλτια.

Στα δεξιά, το Partido Popular (PP) πιθανότατα θα ακολουθήσει μια «στρατηγική Ming Vase», προσπαθώντας απλώς να περάσει τις επόμενες 50 ημέρες χωρίς κάποιο σοβαρό απρόοπτο. Δεν είναι σαφές ότι αυτό μπορεί να λειτουργήσει. Ερωτήματα σχετικά με το πώς θα έμοιαζε ένας κυβερνητικός συνασπισμός με το Vox θα ακολουθούν τον ηγέτη του, Alberto Feijóo. Η αδυναμία του να απαντήσει επαρκώς σε τέτοιες ερωτήσεις το 2023 πιθανότατα του κόστισε τη νίκη.

Οι εκλογές στην Ισπανία θα είναι πλέον οι πρώτες σε μια σειρά κρίσιμων ευρωπαϊκών εκλογικών αναμετρήσεων. Η Γαλλία θα εκλέξει νέο πρόεδρο την άνοιξη του 2027. Η Ιταλία, η Πολωνία, η Φινλανδία και η Ελλάδα αναμένεται να προσέλθουν στις κάλπες πριν από το τέλος του έτους. Πολλές από αυτές τις αναμετρήσεις θα μοιάζουν με εκείνη της Ισπανίας, με ορισμένες να χαρακτηρίζονται από εύθραυστους αριστερούς συνασπισμούς που θα αντιμετωπίζουν μια ενισχυμένη και δυναμική δεξιά.

Τα αποτελέσματα θα έχουν σημασία πολύ πέρα από την εσωτερική πολιτική. Για παράδειγμα, καθώς οι ΗΠΑ συνεχίζουν να απαιτούν από την Ευρώπη να κάνει περισσότερα για τη δική της άμυνα, οι αποσταθεροποιητικές εκλογές θα καταστήσουν δυσκολότερη την πρόοδο προς μια πιο συνεκτική κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση στην ασφάλεια. Η προεκλογική αυτή εκστρατεία θα παρακολουθείται στενά σε ολόκληρη την ήπειρο – αλλά και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού – καθώς οι πολιτικοί προσπαθούν να τελειοποιήσουν το μήνυμά τους σε μια ολοένα και πιο πολωμένη εποχή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τραμπ: Δασμοί έως 100% στα εισαγόμενα drones – Στο 15% για την ΕΕ
• Ρωσία: Απορρίπτει κατάπαυση του πυρός στη Μαύρη Θάλασσα – «Δεν θέλουμε ημίμετρα»
• ΕΚΤ: Προς νέα αύξηση επιτοκίων στο 2,50% τον Σεπτέμβριο – Τι βλέπει η αγορά