Ρολόι της Αποκάλυψης: Πιο κοντά από ποτέ στην καταστροφή ο κόσμος
- Το Ρολόι της Αποκάλυψης μετακινήθηκε στα 85 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα, τη χειρότερη θέση στην ιστορία του.
- Οι επιστήμονες προειδοποιούν για συνδυασμό πυρηνικών απειλών, κλιματικής κρίσης, βιολογικών κινδύνων και τεχνητής νοημοσύνης.
- Κρίσιμος παράγοντας θεωρείται και η έκρηξη παραπληροφόρησης που υπονομεύει τη διεθνή συνεργασία.
- Το Bulletin of the Atomic Scientists κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: κάθε δευτερόλεπτο μετράει.
Το Bulletin of the Atomic Scientists ανακοίνωσε ότι το Ρολόι της Αποκάλυψης μετακινήθηκε εκ νέου προς τα εμπρός, φτάνοντας πιο κοντά από ποτέ στο όριο που αντιπροσωπεύει την ακατοίκητη Γη.
Τα «μεσάνυχτα» στο εμβληματικό ρολόι δεν αποτελούν πρόβλεψη, αλλά προειδοποίηση: τη στιγμή κατά την οποία οι ίδιες οι ανθρώπινες τεχνολογίες —πυρηνικές, περιβαλλοντικές, βιολογικές ή ψηφιακές— καθιστούν τον πλανήτη μη βιώσιμο.
Πέρυσι, το ρολόι βρισκόταν στα 89 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα, ενώ το 2023 και το 2024 είχε τοποθετηθεί στα 90 δευτερόλεπτα. Η φετινή μετακίνηση αντικατοπτρίζει, σύμφωνα με τους επιστήμονες, την ανεπαρκή πρόοδο στην αντιμετώπιση των παγκόσμιων υπαρξιακών κινδύνων.
Ποιοι κίνδυνοι φέρνουν τον πλανήτη πιο κοντά στην καταστροφή
Στην αιτιολόγησή του, το Bulletin επισημαίνει έναν επικίνδυνο συνδυασμό απειλών:
- Πυρηνικός κίνδυνος, με αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και τη λήξη της τελευταίας συνθήκης ελέγχου πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας.
- Κλιματική κρίση, με ακραία φαινόμενα και ανεπαρκή διεθνή δράση.
- Βιολογικές απειλές, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η συνθετική βιολογία, όπου η παγκόσμια ρύθμιση παραμένει ελλιπής.
- Ανατρεπτικές τεχνολογίες, με αιχμή την τεχνητή νοημοσύνη, που επιταχύνει τη διάδοση παραπληροφόρησης και αποδυναμώνει τη συλλογική αντίδραση.
«Η ανθρωπότητα δεν έχει σημειώσει επαρκή πρόοδο απέναντι στους υπαρξιακούς κινδύνους που μας απειλούν όλους», δήλωσε η πρόεδρος και CEO του Bulletin, Αλεξάντρα Μπελ, τονίζοντας ότι «κάθε δευτερόλεπτο μετράει και ο χρόνος μας τελειώνει».
Πιο επιθετικός κόσμος, λιγότερη συνεργασία
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η επιστροφή στον εθνικισμό και τη στρατιωτική αντιπαράθεση, όπως επισήμανε ο πρόεδρος του Συμβουλίου Επιστήμης και Ασφάλειας του Bulletin, καθηγητής Ντάνιελ Χολτζ.
Όπως ανέφερε, αντί για διεθνή συνεργασία, οι μεγάλες δυνάμεις κινούνται προς πιο επιθετικές πολιτικές, την ώρα που:
- πολλαπλές συγκρούσεις εμπλέκουν κράτη με πυρηνικά όπλα,
- δεν υπάρχει πλέον αποτελεσματικό πλαίσιο ελέγχου εξοπλισμών,
- ο κόσμος παραμένει απροετοίμαστος για μεγάλες βιολογικές κρίσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς επαρκή ρύθμιση, λειτουργεί —σύμφωνα με τους επιστήμονες— ως «πολλαπλασιαστής κινδύνου», ενισχύοντας κάθε άλλη απειλή.
Τι είναι τελικά το Ρολόι της Αποκάλυψης
Το Ρολόι δημιουργήθηκε το 1947 από επιστήμονες που είχαν συμμετάσχει στο Manhattan Project, ως ένας συμβολικός τρόπος να αποτυπώνεται η απόσταση της ανθρωπότητας από την αυτοκαταστροφή.
Αρχικά εστίαζε αποκλειστικά στον πυρηνικό κίνδυνο, ωστόσο από το 2007 ενσωματώθηκαν και παράγοντες όπως η κλιματική αλλαγή και οι τεχνολογικές απειλές.
Η ώρα του ρολογιού καθορίζεται κάθε χρόνο από ομάδα κορυφαίων επιστημόνων —μεταξύ τους και νομπελίστες— ενώ το συμβούλιο χορηγών του οργανισμού είχε ιδρυθεί το 1948 από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, με πρώτο πρόεδρο τον Ρόμπερτ Όπενχαϊμερ.
Μπορεί να γυρίσει πίσω ο δείκτης;
Η απάντηση των επιστημόνων είναι ξεκάθαρη: ναι, αλλά όχι χωρίς κόστος και συλλογική δράση.
Το 1991, μετά τη συμφωνία περιορισμού στρατηγικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης, το ρολόι είχε απομακρυνθεί στα 17 λεπτά πριν τα μεσάνυχτα — τη μεγαλύτερη απόσταση που έχει καταγραφεί ποτέ.
«Επειδή οι άνθρωποι δημιούργησαν αυτές τις απειλές, μπορούν και να τις μειώσουν», σημειώνουν οι επιστήμονες, υπογραμμίζοντας ότι απαιτείται σοβαρή διεθνής δέσμευση, εμπιστοσύνη και κοινή βάση αλήθειας.
Χωρίς γεγονότα, χωρίς αλήθεια και χωρίς εμπιστοσύνη, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά στην παρουσίαση του Bulletin, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε δημοκρατία ούτε συλλογική δράση.
