Ενέργεια και επιτόκια: Η Ευρώπη μπροστά σε νέο σοκ λόγω του πολέμου – Τα μέτρα που εξετάζονται
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα, δυνητικά εκρηκτική εξίσωση: ενεργειακό κόστος, πληθωρισμός και νομισματική πολιτική επανέρχονται ταυτόχρονα στο επίκεντρο, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διαταράσσει τις αγορές και μεταβάλλει τις ισορροπίες.
Με τις τιμές του πετρελαίου να προσεγγίζουν τα 100 δολάρια και το φυσικό αέριο να διατηρείται σε υψηλά επίπεδα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται στη Σύνοδο Κορυφής να καθορίσουν την επόμενη φάση της ενεργειακής στρατηγικής, ενώ παράλληλα οι κεντρικές τράπεζες επαναξιολογούν τη στάση τους απέναντι στα επιτόκια.
Διπλή πρόκληση για την Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει έναν οδικό χάρτη παρεμβάσεων με στόχο τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους, εστιάζοντας σε τέσσερις βασικούς άξονες:
-
τιμές ηλεκτρικής ενέργειας
-
χρεώσεις δικτύων
-
φορολογία
-
κόστος ρύπων
Στο τραπέζι βρίσκονται τόσο άμεσα μέτρα —όπως εθνικοί μηχανισμοί έκτακτης ανάγκης— όσο και πιο δομικές παρεμβάσεις, όπως η πιθανή αναθεώρηση του πλαφόν στο φυσικό αέριο.
Ωστόσο, η Ευρώπη εμφανίζεται διχασμένη. Από τη μία πλευρά, χώρες που θεωρούν την κρίση προσωρινή και αποφεύγουν άμεσες παρεμβάσεις. Από την άλλη, κράτη —μεταξύ αυτών και η Ελλάδα— που ζητούν προετοιμασία εργαλείων για ταχεία αντίδραση.
Το βασικό δίδαγμα από το 2022 είναι σαφές: η καθυστέρηση κοστίζει. Η ανάγκη για προληπτική δράση αναδεικνύεται πλέον ως κεντρική προτεραιότητα.
Ενεργειακή κρίση και δημοσιονομικά όρια
Η εφαρμογή μέτρων στήριξης δεν είναι, ωστόσο, απλή υπόθεση. Η μείωση φόρων και χρεώσεων εξαρτάται από τα δημοσιονομικά περιθώρια κάθε χώρας, εντείνοντας τις ανισότητες εντός της ΕΕ.
Ο κίνδυνος στρεβλώσεων στην ενιαία αγορά είναι υπαρκτός, καθώς ισχυρότερες οικονομίες μπορούν να στηρίξουν πιο επιθετικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, επανέρχεται στο προσκήνιο ακόμη και το ενδεχόμενο δημοσιονομικής χαλάρωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με πιθανή αναστολή κανόνων και νέα εργαλεία χρηματοδότησης.
Οι κεντρικές τράπεζες σε στάση αναμονής
Την ίδια στιγμή, η νομισματική πολιτική εισέρχεται σε φάση αναθεώρησης. Η άνοδος των τιμών ενέργειας ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, περιορίζοντας τις προσδοκίες για μειώσεις επιτοκίων.
Η Federal Reserve αναμένεται να διατηρήσει στάση αναμονής, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εμφανίζεται επιφυλακτική, επιδιώκοντας να μην αντιδράσει πρόωρα σε ασταθείς εξελίξεις.
Ωστόσο, οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζονται, αυξάνοντας τις πιθανότητες ακόμη και για νέες αυξήσεις επιτοκίων, εάν ο πληθωρισμός επιμείνει.
Σενάρια στασιμοπληθωρισμού
Το ενδεχόμενο στασιμοπληθωρισμού —συνδυασμός υψηλού πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης— επανέρχεται δυναμικά. Η Ευρώπη θεωρείται πιο ευάλωτη σε σχέση με τις ΗΠΑ, λόγω της μεγαλύτερης εξάρτησής της από εισαγόμενη ενέργεια.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η ΕΕ μπορεί να αντέξει βραχυπρόθεσμα την πίεση, αλλά σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης θα απαιτηθούν πιο ριζικές παρεμβάσεις — τόσο δημοσιονομικές όσο και νομισματικές.
