Disinformation & disnews: Η μάχη για την αλήθεια στην ψηφιακή εποχή
Η ψηφιακή δημόσια σφαίρα μετασχηματίζεται με ταχείς ρυθμούς, υπό την επιρροή δύο στενά συνδεδεμένων φαινομένων: της disinformation, δηλαδή της σκόπιμης παραπληροφόρησης, και του disnews, ενός υβριδικού περιεχομένου που υιοθετεί τη μορφή της είδησης, χωρίς να πληροί τα κριτήρια της δημοσιογραφικής εγκυρότητας.
Όπως αναδείχθηκε και στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ Δελφών 2026, η παραπληροφόρηση δεν αποτελεί πλέον ένα δευτερεύον πρόβλημα της ψηφιακής εποχής, αλλά έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών.
Ο Χρήστος Ταραντίλης υπογράμμισε ότι, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, η παραπληροφόρηση καταγράφεται ως κίνδυνος μεγαλύτερος ακόμη και από την κλιματική κρίση ή τις γεωπολιτικές εντάσεις. Η διαπίστωση αυτή αντανακλά μια ουσιαστική αλλαγή: η πληροφορία —και κυρίως η χειραγώγησή της— εξελίσσεται σε βασικό εργαλείο επιρροής.
Όταν το ψευδές αποκτά ταχύτητα και κλίμακα
Σε αυτό το περιβάλλον, η παραπληροφόρηση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα ψευδή δημοσιεύματα. Αποκτά χαρακτηριστικά συστημικού φαινομένου, άμεσα συνδεδεμένου με την εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η δυνατότητα παραγωγής περιεχομένου υψηλής πειστικότητας —από κείμενα έως deepfake βίντεο και ήχους— καθιστά όλο και πιο δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και κατασκευής.
Η ίδια τεχνολογία λειτουργεί με διττό τρόπο. Από τη μία πλευρά, ενισχύει την πρόσβαση στη γνώση και την κατανόηση σύνθετων δεδομένων. Από την άλλη, όταν αξιοποιείται με παραπλανητικά δεδομένα, μπορεί να αναπαράγει την παραπληροφόρηση με πρωτοφανή ταχύτητα και κλίμακα. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η αξιοπιστία της πληροφορίας δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
Σε αυτό το ήδη σύνθετο τοπίο προστίθεται το φαινόμενο των disnews. Πρόκειται για περιεχόμενο που «ντύνεται» ως είδηση, χωρίς να είναι πλήρως κατασκευασμένο. Συχνά βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία, τα οποία όμως παρουσιάζονται αποσπασματικά ή σε παραπλανητικό πλαίσιο. Έτσι, γίνεται πιο δύσκολο να εντοπιστεί και πιο εύκολο να γίνει πιστευτό.
Καθοριστικό ρόλο στη διάδοση τέτοιου περιεχομένου διαδραματίζουν οι ψηφιακές πλατφόρμες. Οι αλγόριθμοί τους ευνοούν περιεχόμενο που προκαλεί έντονη συναισθηματική αντίδραση, ενισχύοντας την ορατότητα της παραπληροφόρησης σε σχέση με την τεκμηριωμένη δημοσιογραφία, η οποία απαιτεί χρόνο και διασταύρωση.
Η ανισορροπία αυτή δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου το ψευδές διαδίδεται ταχύτερα από το αληθές, επηρεάζοντας αντιλήψεις και στάσεις πριν ακόμη υπάρξει δυνατότητα διόρθωσης.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως επιταχυντής της παραπληροφόρησης
Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Ταραντίλης ανέδειξε την ανάγκη για «γνωστική θωράκιση» της κοινωνίας. Η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να περιοριστεί σε τεχνολογικές λύσεις ή ρυθμιστικά εργαλεία. Απαιτείται ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, ώστε οι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίζουν και να αποδομούν παραπλανητικό περιεχόμενο.
Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελεί η προστασία ευάλωτων ομάδων, όπως οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι συχνά δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον όγκο και την πολυπλοκότητα της ψηφιακής πληροφορίας. Η αδυναμία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από την ενημέρωση και, τελικά, από τη δημόσια ζωή.
Παράλληλα, η συζήτηση για ρυθμιστικές παρεμβάσεις αποκτά αυξανόμενη σημασία. Μεταξύ των προτάσεων που εξετάζονται είναι η σήμανση περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη, μέσω ψηφιακών υδατογραφημάτων ή μεταδεδομένων. Ωστόσο, ακόμη και τα πιο προηγμένα εργαλεία δεν επαρκούν χωρίς πολιτική βούληση για την εφαρμογή τους.
Στον πυρήνα του ζητήματος βρίσκεται ένα ευρύτερο δίλημμα: η ευκολία που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη έναντι της ανθρώπινης κρίσης. Αν η αξιολόγηση της πληροφορίας μετατεθεί πλήρως σε αλγοριθμικά συστήματα, τότε ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην παραπληροφόρηση, αλλά επεκτείνεται στην ίδια την ικανότητα κριτικής σκέψης.
Σε έναν κόσμο όπου το περιεχόμενο μπορεί να παραχθεί μαζικά και πειστικά, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι είναι αληθινό, αλλά και ποιος —και με ποια κριτήρια— το καθορίζει.
