Πλαστικές συσκευασίες: Γιατί οι περισσότεροι καταναλωτές εξακολουθούν να τις προτιμούν

Παρά τις ολοένα και πιο έντονες εκκλήσεις για περιορισμό της πλαστικής ρύπανσης, οι καταναλωτικές συνήθειες εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στη μείωση των αποβλήτων.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), ο πλανήτης αναμένεται να παράγει 408 εκατ. τόνους απορριμμάτων έως το 2040. Ωστόσο, εάν οι χώρες καταφέρουν να αναβαθμίσουν τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων, να αυξήσουν την επαναχρησιμοποίηση των πλαστικών και να βελτιώσουν τις διαδικασίες διαλογής και ανακύκλωσης, ο συνολικός όγκος των απορριμμάτων θα μπορούσε να περιοριστεί σχεδόν στο μισό, στους 216 εκατ. τόνους.

Αν και πολυάριθμες διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι η κοινή γνώμη στηρίζει ευρέως την απαγόρευση ορισμένων πλαστικών μιας χρήσης και οι καταναλωτές δηλώνουν πως το ζήτημα αποτελεί προτεραιότητα για τους ίδιους, τα πραγματικά δεδομένα δείχνουν μια διαφορετική εικόνα όταν φτάνει η στιγμή της αγοράς.

Σύμφωνα με έρευνα της Statista Consumer Insights, που πραγματοποιήθηκε από τον Απρίλιο του 2025 έως τον Μάρτιο του 2026, μόλις από το 7% έως το 48% των καταναλωτών, ανάλογα με τη χώρα, δηλώνουν ότι προσπαθούν να αποφεύγουν τις πλαστικές συσκευασίες όταν αγοράζουν τρόφιμα.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών. Η Ινδία βρίσκεται στην κορυφή, καθώς 48% των ερωτηθέντων ανέφερε ότι αποφεύγει τις πλαστικές συσκευασίες κατά τις αγορές τροφίμων. Ακολουθούν η Γερμανία και η Σαουδική Αραβία με 33%, ενώ η Κίνα καταγράφει 27% και το Ηνωμένο Βασίλειο 26%. Στο χαμηλότερο άκρο της κατάταξης βρίσκονται το Μεξικό (21%), η Νότια Αφρική (20%), η Σουηδία (19%), οι Ηνωμένες Πολιτείες (17%) και, τελευταίο, η Ιαπωνία, όπου μόλις 7% των καταναλωτών δηλώνουν ότι αποφεύγουν τις πλαστικές συσκευασίες στα τρόφιμα.

Η περίπτωση της Ιαπωνίας δεν προκαλεί ιδιαίτερη έκπληξη, καθώς η χώρα είναι γνωστή για την εκτεταμένη χρήση συσκευασιών μίας χρήσης, ιδιαίτερα στον τομέα των τροφίμων και των έτοιμων γευμάτων. Αντίθετα, η Ινδία αναδείχθηκε ως μία από τις θετικές εξαιρέσεις της έρευνας. Αντίστοιχα υψηλά ποσοστά καταγράφηκαν και στο Βιετνάμ, γεγονός που ενδεχομένως συνδέεται με το ότι σε αυτές τις αγορές τα παραδοσιακά σημεία πώλησης εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο από τα μεγάλα σούπερ μάρκετ, επιτρέποντας στους καταναλωτές να περιορίζουν ευκολότερα τις περιττές συσκευασίες.

Η έρευνα αναδεικνύει επίσης ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά τον τρόπο με τον οποίο απαντούν οι πολίτες στα ερωτηματολόγια. Όταν καλούνται να δηλώσουν εάν προσπαθούν να περιορίσουν τις επιβλαβείς συσκευασίες, πολλοί τείνουν να απαντούν θετικά, ακόμη κι αν η καθημερινή τους συμπεριφορά δεν συμβαδίζει πλήρως με αυτή την εικόνα. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως social desirability bias (μεροληψία κοινωνικής επιθυμητότητας) και περιγράφει την ανθρώπινη τάση να υπερβάλλει κανείς ως προς τις κοινωνικά αποδεκτές ή περιβαλλοντικά υπεύθυνες συμπεριφορές του.

Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι τα συγκεκριμένα αποτελέσματα προέρχονται από ερώτηση πολλαπλής επιλογής, στην οποία οι συμμετέχοντες μπορούσαν να επιλέξουν όλες τις πρακτικές που εφαρμόζουν κατά την αγορά τροφίμων. Παρότι δεν υπήρχε περιορισμός στον αριθμό των απαντήσεων, πολλοί επικεντρώθηκαν μόνο σε λίγες βασικές συμπεριφορές, αφήνοντας εκτός επιλογές που θεωρούνται επιθυμητές αλλά πιθανώς δεν αντανακλούν την πραγματική καθημερινότητά τους.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι, παρά την αυξανόμενη περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση ανάμεσα στις προθέσεις των καταναλωτών και στις πραγματικές αγοραστικές τους αποφάσεις — μια απόσταση που καλούνται να καλύψουν τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι δημόσιες πολιτικές τα επόμενα χρόνια.