Εντοπίστηκε για πρώτη φορά ατμόσφαιρα σε βραχώδη εξωπλανήτη στην κατοικήσιμη ζώνη

• Οι αστρονόμοι επιβεβαίωσαν για πρώτη φορά την ύπαρξη ατμόσφαιρας σε βραχώδη εξωπλανήτη που βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου του.
• Ο LHS 1140 b βρίσκεται περίπου 48 έτη φωτός από τη Γη και στην ανώτερη ατμόσφαιρά του ανιχνεύθηκε ήλιο που διαφεύγει στο Διάστημα.
• Δεν υπάρχουν ενδείξεις ζωής, ωστόσο ο πλανήτης θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στόχους για τη μελέτη της κατοικησιμότητας πέρα από το Ηλιακό Σύστημα.

Ένα σημαντικό ορόσημο στην έρευνα για δυνητικά κατοικήσιμους κόσμους κατέγραψαν αστρονόμοι, επιβεβαιώνοντας την ύπαρξη ατμόσφαιρας σε βραχώδη εξωπλανήτη που βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου του.

Πρόκειται για τον LHS 1140 b, έναν εξωπλανήτη που απέχει περίπου 48 έτη φωτός από τη Γη και περιφέρεται γύρω από έναν μικρό και σχετικά ψυχρό ερυθρό νάνο.

Οι ερευνητές ανίχνευσαν ήλιο να διαφεύγει από την ανώτερη ατμόσφαιρα του πλανήτη, προσφέροντας την ισχυρότερη μέχρι σήμερα άμεση επιβεβαίωση ότι ο LHS 1140 b έχει καταφέρει να διατηρήσει ένα αέριο περίβλημα.

Η ανακάλυψη δεν αποτελεί απόδειξη ύπαρξης ζωής. Ενισχύει, όμως, σημαντικά το επιστημονικό ενδιαφέρον για έναν κόσμο που διαθέτει ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά τα οποία θεωρούνται απαραίτητα για κατοικήσιμες συνθήκες.

Γιατί η ανακάλυψη θεωρείται ορόσημο

Ατμόσφαιρες έχουν εντοπιστεί στο παρελθόν σε αέριους γίγαντες και σε πλανήτες τύπου υπο-Ποσειδώνα. Είχαν επίσης καταγραφεί ενδείξεις ατμόσφαιρας σε βραχώδεις εξωπλανήτες που βρίσκονται εκτός της κατοικήσιμης ζώνης.

Στην περίπτωση του LHS 1140 b, ωστόσο, οι επιστήμονες αναφέρουν ότι πρόκειται για την πρώτη παρατηρησιακά επιβεβαιωμένη ατμόσφαιρα γύρω από βραχώδη πλανήτη εντός της κατοικήσιμης ζώνης.

Η κατοικήσιμη ζώνη είναι η περιοχή γύρω από ένα άστρο στην οποία οι θερμοκρασίες θα μπορούσαν, υπό τις κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες, να επιτρέψουν την παρουσία υγρού νερού στην επιφάνεια ενός πλανήτη. Η θέση ενός πλανήτη σε αυτήν τη ζώνη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι κατοικήσιμος. 

Ο επικεφαλής της μελέτης, Κόλιν Τσέρουμπιμ, χαρακτήρισε την ανακάλυψη ιδιαίτερα σημαντική για την αστροβιολογία, υπογραμμίζοντας ότι ο LHS 1140 b αποτελεί πλέον ένα από τα πλέον υποσχόμενα φυσικά «εργαστήρια» για τη μελέτη της κατοικησιμότητας πέρα από το Ηλιακό Σύστημα.

Τι γνωρίζουμε για τον LHS 1140 b

Ο LHS 1140 b ανακαλύφθηκε το 2017 και κατατάσσεται στην κατηγορία των υπερ-Γαιών. Έχει ακτίνα περίπου 1,7 φορές μεγαλύτερη από εκείνη της Γης, μάζα περίπου 5,6 φορές μεγαλύτερη και ολοκληρώνει μία περιφορά γύρω από το άστρο του κάθε 24,7 ημέρες. 

Παρότι συχνά περιγράφεται ως «γήινος», δεν αποτελεί αντίγραφο της Γης. Εκτιμάται ότι είναι βαρυτικά κλειδωμένος, δηλαδή η ίδια πλευρά του είναι πιθανό να κοιτάζει συνεχώς προς το άστρο του, ενώ ενδέχεται να διαθέτει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα νερού από τον πλανήτη μας.

Προηγούμενες παρατηρήσεις με το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb είχαν υποδείξει ότι ο LHS 1140 b μπορεί να είναι ένας κόσμος πλούσιος σε νερό, με ατμόσφαιρα υψηλού μοριακού βάρους, πιθανώς με κυρίαρχο το άζωτο. Τα ευρήματα εκείνα, ωστόσο, δεν αποτελούσαν οριστική επιβεβαίωση της ατμόσφαιρας.

Πώς εντοπίστηκε η ατμόσφαιρα

Για την επιβεβαίωση της ατμόσφαιρας, οι ερευνητές παρατήρησαν τον πλανήτη καθώς περνούσε μπροστά από το άστρο του, χρησιμοποιώντας υπέρυθρο φασματογράφο στο τηλεσκόπιο Magellan Clay, στο Αστεροσκοπείο Las Campanas της Χιλής.

Κατά τη διέλευση, ένα μικρό μέρος του φωτός του άστρου πέρασε μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη. Η ανάλυση του φωτός αποκάλυψε το χαρακτηριστικό φασματικό αποτύπωμα του ηλίου που διέφευγε στο Διάστημα. 

Το σήμα καταγράφηκε σε παρατηρήσεις του 2024, αλλά δεν εμφανίστηκε ξανά στα δεδομένα του 2025. Η ερευνητική ομάδα επανεξέτασε τα αποτελέσματα και ανέφερε ότι απέκλεισε εναλλακτικές εξηγήσεις, όπως πιθανή παρεμβολή από την ατμόσφαιρα της Γης.

Η μεταβολή του σήματος ενδέχεται να σχετίζεται με διακυμάνσεις στον ρυθμό με τον οποίο το ήλιο διαφεύγει από την ατμόσφαιρα του εξωπλανήτη. 

Πώς διατήρησε την ατμόσφαιρά του

Οι περισσότεροι γνωστοί βραχώδεις εξωπλανήτες που βρίσκονται σε κατοικήσιμες ζώνες περιφέρονται γύρω από ερυθρούς νάνους, τον συνηθέστερο τύπο άστρου στον Γαλαξία.

Τα άστρα αυτά μπορούν να εκπέμπουν ισχυρή υπεριώδη και ιονίζουσα ακτινοβολία, η οποία ενδέχεται να απογυμνώσει τους κοντινούς πλανήτες από τις ατμόσφαιρές τους.

Το γεγονός ότι ο LHS 1140 b φαίνεται να έχει διατηρήσει ατμόσφαιρα επί δισεκατομμύρια χρόνια δείχνει ότι οι βραχώδεις κόσμοι γύρω από ερυθρούς νάνους δεν είναι κατ’ ανάγκη ατμοσφαιρικά “γυμνοί”.

Το άστρο του LHS 1140 b θεωρείται σχετικά ήρεμο και παρουσιάζει λιγότερες εκλάμψεις από άλλους ερυθρούς νάνους, στοιχείο που μπορεί να έχει συμβάλει στην επιβίωση της ατμόσφαιρας του πλανήτη. 

Θα μπορούσε να υπάρχει νερό;

Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα τη μορφή της επιφάνειας του LHS 1140 b ούτε τη συνολική σύσταση της ατμόσφαιράς του.

Μελέτες έχουν υποδείξει ότι ο πλανήτης θα μπορούσε να διαθέτει σημαντικά αποθέματα νερού και, υπό τις κατάλληλες συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας, πιθανώς έναν ωκεανό υγρού νερού.

Η ανίχνευση ηλίου αφορά τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας και δεν αποκαλύπτει από μόνη της τις συνθήκες κοντά στην επιφάνεια. Για να διαπιστωθεί κατά πόσο ο πλανήτης είναι πραγματικά κατοικήσιμος, θα πρέπει να εντοπιστούν και να μελετηθούν άλλα αέρια, όπως το άζωτο, το διοξείδιο του άνθρακα ή οι υδρατμοί. 

Υπάρχει ζωή στον LHS 1140 b;

Μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί καμία ένδειξη ζωής ή κάποια επιβεβαιωμένη βιοϋπογραφή στην ατμόσφαιρα του πλανήτη.

Η ύπαρξη ατμόσφαιρας, η πιθανότητα παρουσίας νερού και οι σχετικά ήπιες θερμοκρασίες καθιστούν τον LHS 1140 b ιδιαίτερα ελκυστικό στόχο για μελλοντικές παρατηρήσεις, αλλά δεν αρκούν για να χαρακτηριστεί κατοικημένος.

Επόμενες μελέτες θα επιχειρήσουν να προσδιορίσουν τη χημική σύσταση της ατμόσφαιράς του και να εξετάσουν εάν επικρατούν συνθήκες που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν υγρό νερό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Γιατί η «μεγαλύτερη μπαταρία» της Ευρώπης αδειάζει – και τι σημαίνει για το μέλλον
• Καύσωνες: Νέα μελέτη δείχνει ότι το όριο επιβίωσης είναι χαμηλότερο από ό,τι πιστεύαμε
• ΟΟΣΑ: Η Ελλάδα η πιο εκτεθειμένη χώρα της ΕΕ σε καύσωνες – 79 ημέρες ακραίας ζέστης τον χρόνο