Θερμοπληξία: Τι κάνουμε στα πρώτα λεπτά και πότε δεν δίνουμε νερό

Η θερμοκρασία του σώματος μπορεί να αυξηθεί πολύ γρήγορα και να ξεπεράσει τους 40°C, προκαλώντας βλάβες στον εγκέφαλο, στην καρδιά, στα νεφρά και στο ήπαρ. Χωρίς άμεση αντιμετώπιση, η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη αναπηρία ή θάνατο, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το CDC.

Τα συμπτώματα που απαιτούν άμεση βοήθεια

Τα σημάδια της θερμοπληξίας μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά και να εξελιχθούν μέσα σε λίγα λεπτά.

Τα βασικά συμπτώματα είναι:

• Πολύ υψηλή θερμοκρασία σώματος, συχνά 40°C ή περισσότερο.
• Σύγχυση, αποπροσανατολισμός ή παράξενη συμπεριφορά.
• Δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων.
• Έντονος πονοκέφαλος.
• Γρήγορη αναπνοή ή δύσπνοια.
• Ταχυκαρδία.
• Ζάλη ή έντονη αδυναμία.
• Ναυτία ή έμετος.
• Σπασμοί.
• Λιποθυμία ή απώλεια συνείδησης.
• Δέρμα πολύ ζεστό, το οποίο μπορεί να είναι κόκκινο.

Η απουσία εφίδρωσης μπορεί να εμφανιστεί, ιδιαίτερα στην κλασική θερμοπληξία. Δεν αποτελεί όμως απαραίτητη προϋπόθεση για τη διάγνωση: ένα άτομο με θερμοπληξία μπορεί να εξακολουθεί να ιδρώνει, ιδίως όταν η κατάσταση έχει προκληθεί από έντονη σωματική άσκηση.

Το NHS χαρακτηρίζει ως σημεία επείγουσας ανάγκης την πολύ υψηλή θερμοκρασία, τη σύγχυση, την έλλειψη συντονισμού, τους σπασμούς και την απώλεια συνείδησης. Δείτε τις επίσημες οδηγίες του NHS.

Θερμική εξάντληση ή θερμοπληξία;

Η θερμική εξάντληση και η θερμοπληξία δεν είναι το ίδιο. Η πρώτη είναι ηπιότερη, μπορεί όμως να εξελιχθεί στη δεύτερη εάν δεν αντιμετωπιστεί.

Ένα άτομο με θερμική εξάντληση θα πρέπει να μεταφερθεί σε δροσερό χώρο, να ξαπλώσει, να αφαιρέσει τα περιττά ρούχα και να ψυχθεί. Εφόσον είναι πλήρως ξύπνιο, συνεργάσιμο και μπορεί να καταπιεί με ασφάλεια, μπορεί να πιει δροσερό νερό ή κατάλληλο διάλυμα ενυδάτωσης.

Εάν δεν παρουσιάσει σαφή βελτίωση μέσα σε περίπου 30 λεπτά ή εμφανίσει διαταραχή της συνείδησης, αντιμετωπίζεται ως πιθανή θερμοπληξία και χρειάζεται επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Τι κάνουμε αμέσως σε πιθανή θερμοπληξία

1. Καλούμε το 112 ή το 166

Δεν περιμένουμε να δούμε αν η κατάσταση θα περάσει και δεν επιχειρούμε να τη διαχειριστούμε αποκλειστικά στο σπίτι.

Αναφέρουμε ότι υπάρχει υποψία θερμοπληξίας και ακολουθούμε τις οδηγίες του τηλεφωνικού κέντρου.

2. Μεταφέρουμε το άτομο σε δροσερό μέρος

Το απομακρύνουμε από τον ήλιο και τη ζέστη και το μεταφέρουμε σε σκιά, κλιματιζόμενο χώρο ή στο πιο δροσερό διαθέσιμο σημείο.

Δεν το αφήνουμε μόνο μέχρι να φθάσει η ιατρική βοήθεια.

3. Αφαιρούμε τα περιττά ρούχα

Χαλαρώνουμε ή αφαιρούμε όσα ρούχα εμποδίζουν την αποβολή της θερμότητας, διατηρώντας τον σεβασμό στην ιδιωτικότητα του ατόμου.

4. Αρχίζουμε γρήγορη ψύξη

Η ψύξη αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα στη σοβαρή θερμική νόσο, σύμφωνα με τις οδηγίες του CDC για τις πρώτες βοήθειες.

Μέχρι να φθάσει βοήθεια μπορούμε:

• Να βρέξουμε το δέρμα και τα ρούχα με δροσερό νερό.
• Να χρησιμοποιήσουμε βρεγμένες πετσέτες ή κομπρέσες.
• Να δημιουργήσουμε ρεύμα αέρα με ανεμιστήρα.
• Να τοποθετήσουμε ψυχρά επιθέματα, τυλιγμένα σε ύφασμα, στον αυχένα, στις μασχάλες και στη βουβωνική χώρα.

Χρησιμοποιούμε δροσερό νερό και όποια ασφαλή μέθοδο ψύξης είναι άμεσα διαθέσιμη. Δεν καθυστερούμε την κλήση επείγουσας βοήθειας για να ολοκληρώσουμε την ψύξη.

5. Παρακολουθούμε αναπνοή και συνείδηση

Εάν το άτομο χάσει τις αισθήσεις του αλλά αναπνέει, το τοποθετούμε σε θέση ανάνηψης, εφόσον δεν υπάρχει υποψία σοβαρού τραυματισμού.

Εάν δεν αναπνέει φυσιολογικά, αρχίζουμε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση, εφόσον γνωρίζουμε, και ακολουθούμε τις τηλεφωνικές οδηγίες του 112 ή του ΕΚΑΒ.

Πότε δεν δίνουμε νερό

Η γενική συμβουλή «δώστε υγρά» δεν ισχύει σε κάθε περίπτωση.

Δεν χορηγούμε τίποτα από το στόμα όταν το άτομο:

• Έχει σύγχυση ή αποπροσανατολισμό.
• Είναι νυσταγμένο ή δύσκολο να ξυπνήσει.
• Έχει χάσει τις αισθήσεις του.
• Παρουσιάζει σπασμούς.
• Κάνει εμετό.
• Δεν μπορεί να καταπιεί με ασφάλεια.

Σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει κίνδυνος πνιγμού ή εισρόφησης. Η προτεραιότητα είναι η κλήση επείγουσας βοήθειας και η άμεση ψύξη – όχι η ενυδάτωση από το στόμα.

Θερμοπληξία στα βρέφη και στα παιδιά

Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, επειδή δεν μπορούν να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία τους τόσο αποτελεσματικά και εξαρτώνται από τους ενήλικες για την ενυδάτωση και την απομάκρυνσή τους από τη ζέστη.

Προειδοποιητικά σημάδια μπορεί να είναι:

• Ασυνήθιστη υπνηλία ή δυσκολία αφύπνισης.
• Έντονη ευερεθιστότητα ή κλάμα.
• Πολύ ζεστό και κόκκινο δέρμα.
• Γρήγορη αναπνοή.
• Εμετός.
• Μειωμένη ανταπόκριση.
• Σπασμοί ή λιποθυμία.

Σε οποιαδήποτε ένδειξη διαταραχής της συνείδησης ή σοβαρής επιδείνωσης καλούμε αμέσως το 112 ή το 166. Κανένα παιδί δεν πρέπει να μένει σε σταθμευμένο όχημα, ούτε για λίγα λεπτά.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Η ζέστη μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, αλλά μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν:

• Βρέφη και μικρά παιδιά.
• Ηλικιωμένοι.
• Έγκυες.
• Άτομα με καρδιαγγειακά, αναπνευστικά ή νεφρικά νοσήματα.
• Άτομα με σακχαρώδη διαβήτη.
• Άτομα με νευρολογικές ή ψυχικές παθήσεις.
• Εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους.
• Αθλητές και όσοι ασκούνται έντονα.
• Άτομα που ζουν μόνα ή δεν έχουν πρόσβαση σε δροσερό χώρο.
• Όσοι λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν την ενυδάτωση, την εφίδρωση ή τη ρύθμιση της θερμοκρασίας.

Ποια φάρμακα χρειάζονται προσοχή

Ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης ή θερμικής νόσου. Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται διουρητικά, αντιχολινεργικά, ορισμένα αντιισταμινικά, β-αναστολείς, συγκεκριμένα φάρμακα για την πίεση και ορισμένα ψυχιατρικά φάρμακα.

Ο κίνδυνος εξαρτάται από το συγκεκριμένο σκεύασμα, τη δόση, την κατάσταση υγείας και τον συνδυασμό θεραπειών. Το CDC παρέχει ειδική καθοδήγηση για τη ζέστη και τα φάρμακα.

Οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν ή να αλλάζουν μόνοι τους τη φαρμακευτική αγωγή. Χρειάζεται συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό ή τον φαρμακοποιό για τυχόν ειδικές προφυλάξεις κατά τον καύσωνα.

Πώς προλαμβάνεται η θερμοπληξία

Τα βασικά μέτρα πρόληψης είναι:

• Παραμονή σε δροσερό ή κλιματιζόμενο χώρο τις θερμότερες ώρες.
• Συχνή κατανάλωση νερού, πριν εμφανιστεί έντονη δίψα.
• Περιορισμός αλκοόλ και υπερβολικής καφεΐνης.
• Ελαφριά, χαλαρά και ανοιχτόχρωμα ρούχα.
• Καπέλο και αντηλιακή προστασία στις απαραίτητες εξόδους.
• Αποφυγή έντονης άσκησης και βαριάς εργασίας τις ώρες αιχμής.
• Συχνά διαλείμματα σε σκιά για όσους εργάζονται έξω.
• Τακτική επικοινωνία με ηλικιωμένους και άτομα που ζουν μόνα.
• Ποτέ παιδιά ή κατοικίδια σε σταθμευμένο αυτοκίνητο.
• Σχέδιο προστασίας σε συνεννόηση με γιατρό για όσους έχουν χρόνια νοσήματα.

Η θερμοπληξία δεν είναι απλώς ένας «υψηλός πυρετός» και δεν αντιμετωπίζεται με αναμονή. Η αλλαγή στη νοητική κατάσταση σε συνθήκες έντονης ζέστης αποτελεί επείγον προειδοποιητικό σημάδι: καλούμε βοήθεια και ξεκινάμε άμεσα την ψύξη.