Δασικές πυρκαγιές: Η αόρατη απειλή που μπορεί να προκαλεί 1 εκατ. θανάτους τον χρόνο

• Ο καπνός των δασικών πυρκαγιών μπορεί να μεταφερθεί χιλιάδες χιλιόμετρα, με τα PM2.5 να προκαλούν σοβαρές βλάβες στην υγεία και εκατοντάδες ή χιλιάδες πρόωρους θανάτους.
• Περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι εκτίθενται κάθε χρόνο σε τουλάχιστον μία ημέρα εξαιρετικά κακής ποιότητας αέρα λόγω πυρκαγιών, ενώ οι σχετικοί θάνατοι εκτιμώνται σήμερα σε 240.000 ετησίως.
• Η κλιματική αλλαγή και η γήρανση του πληθυσμού ενδέχεται να ανεβάσουν τους θανάτους σε ένα εκατομμύριο τον χρόνο έως το τέλος του αιώνα, την ώρα που οι πυρκαγιές απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες CO₂.

Από ασφαλή απόσταση, η φωτιά ασκεί μια σχεδόν απόκοσμη γοητεία – και ακόμη περισσότερο όταν πρόκειται για μια δασική πυρκαγιά. Ο τρόπος με τον οποίο οι φλόγες εξαπλώνονται στο τοπίο, άλλοτε αλλάζοντας κατεύθυνση και άλλοτε καταβροχθίζοντας τα πάντα στο πέρασμά τους, δημιουργεί την εντύπωση μιας δύναμης με δική της βούληση. Η βροχή και ο άνεμος μπορεί κάποιες φορές να μοιάζουν ζωντανοί, όμως στη φωτιά αυτή η αίσθηση είναι πολύ πιο έντονη και τρομακτική. Επιβλητική και καταστροφική ταυτόχρονα, πλησιάζει, καταπίνει και πρέπει να αναχαιτιστεί.

Αυτή η εγγενής δραματικότητα έχει στρέψει το παγκόσμιο ενδιαφέρον στις πυρκαγιές που πλήττουν ευρωπαϊκές χώρες, όπως την Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ισπανία – με τη γαλλική περίπτωση να θεωρείται ιδιαίτερα ασυνήθιστη. Οι καιρικές συνθήκες στη Ζιρόντ, μια περιοχή που υπό κανονικές συνθήκες απασχολεί κυρίως τους παραγωγούς και τους λάτρεις του εκλεκτού κρασιού, απέκτησαν επείγουσα σημασία καθώς οι φλόγες άρχισαν να κινούνται προς το Μπορντό.

Ωστόσο, παρά την αμεσότητα της απειλής, οι πυρκαγιές αποτελούν ταυτόχρονα καταστροφές με επιπτώσεις που μπορούν να ταξιδέψουν σε τεράστιες αποστάσεις. Στα μέσα Ιουλίου, καπνός από απομακρυσμένες περιοχές του Οντάριο σκέπασε τον ουρανό πόλεων του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργώντας ένα αποκαλυπτικό σκηνικό. Και παρότι αποφεύχθηκε η –κατά τη σαρκαστική διατύπωση του αρχικού κειμένου– «επικείμενη παγκόσμια καταστροφή» μιας νίκης της Αργεντινής στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου, η πραγματική βλάβη για την ανθρώπινη υγεία ήταν σοβαρή.

Πρόσφατη ανάλυση συνδύασε στοιχεία για την επίδραση των πυρκαγιών στον Καναδά, στη Γαλλία και στην Ισπανία στην ποιότητα του αέρα με ακαδημαϊκά μοντέλα που υπολογίζουν τις συνέπειες της έκθεσης στα αιωρούμενα σωματίδια. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα μικρότερα και πιο επικίνδυνα από αυτά, τα σωματίδια PM2.5, τα οποία μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και να επιβαρύνουν τον ανθρώπινο οργανισμό.

Παρότι τα μοντέλα μετρούν διαφορετικές μορφές βλάβης και βασίζονται σε διαφορετικές μεθοδολογίες, καταλήγουν σε ένα κοινό και ανησυχητικό συμπέρασμα: ο καπνός των πυρκαγιών στη Βόρεια Αμερική εκτιμάται ότι προκάλεσε εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες θανάτους, παρότι οι ίδιες οι εστίες βρίσκονταν τόσο μακριά ώστε ελάχιστοι άνθρωποι τις είχαν δει. Στην Ευρώπη, όπου οι πυρκαγιές ήταν μικρότερες και οι άνεμοι ευνοϊκότεροι, οι θάνατοι υπολογίζονται σε δεκάδες. Ο αριθμός μπορεί να είναι χαμηλότερος, αλλά το ανθρώπινο κόστος παραμένει τραγικό.

Υπολογίζεται ότι ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως βιώνουν τουλάχιστον μία ημέρα τον χρόνο εξαιρετικά κακής ποιότητας αέρα μέσα στο ίδιο τους το σπίτι εξαιτίας των δασικών πυρκαγιών. Παράλληλα, οι θάνατοι που συνδέονται με την έκθεση στον καπνό τους εκτιμώνται σε περίπου 240.000 ετησίως.

Η εικόνα αναμένεται να επιδεινωθεί. Η υπερθέρμανση του πλανήτη παρατείνει τις περιόδους υψηλού κινδύνου και δημιουργεί ακόμη δυσμενέστερες συνθήκες κατά τη διάρκεια των πιο θερμών καλοκαιριών. Την ίδια στιγμή, η γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού αυξάνει την ευαλωτότητα απέναντι στις επιπτώσεις των PM2.5. Ως αποτέλεσμα, ορισμένες προβλέψεις ανεβάζουν τους ετήσιους θανάτους από τον καπνό των πυρκαγιών στο ένα εκατομμύριο έως το τέλος του αιώνα.

Το υγειονομικό κόστος, όμως, δεν αποτελεί τη μοναδική έμμεση συνέπεια. Οι πυρκαγιές μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και την ίδια την ατμόσφαιρα. Όσο παραμένει αιωρούμενος, ο καπνός μπορεί να ανακλά μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας. Οι πρωτοφανείς πυρκαγιές του αυστραλιανού «Μαύρου Καλοκαιριού» του 2019-2020 παρήγαγαν τόσο μεγάλες ποσότητες καπνού και τις μετέφεραν σε τόσο μεγάλο υψόμετρο, ώστε επηρέασαν τις θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας σε μεγάλο μέρος του Ειρηνικού Ωκεανού.

Αντίστοιχα, ο καπνός από τις ολοένα συχνότερες πυρκαγιές στα βόρεια δάση του Καναδά, της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών ενδέχεται να προκαλεί αρκετή ψύξη στην Αρκτική ώστε να επιβραδύνει προσωρινά το λιώσιμο των πολικών πάγων.

Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, το αποτύπωμα είναι σαφώς αρνητικό, καθώς οι πυρκαγιές απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα. Η ακραία περίοδος πυρκαγιών στον Καναδά το 2023 εξέπεμψε τριπλάσιο διοξείδιο του άνθρακα από όσο παρήγαγαν συνολικά μέσα στην ίδια χρονιά τα αυτοκίνητα, τα αεροπλάνα, τα σπίτια, τα εργοστάσια και οι ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες της χώρας.

Μπροστά στις φλόγες, η πυρκαγιά μοιάζει με μια άμεση και ορατή απειλή. Οι επιπτώσεις της, όμως, μπορούν να ταξιδέψουν σε ολόκληρο τον πλανήτη και να παραμείνουν στην ατμόσφαιρα για αιώνες.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Στη μάχη με τις φλόγες Αττική, Βοιωτία και Φωκίδα – Πυρκαγιά ξέσπασε στην Κεφαλονιά
• Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία: Οδηγίες προστασίας από τον καπνό των πυρκαγιών – Συμπτώματα και μέτρα προφύλαξης
• Μέχρι τη Βόρεια Αφρική έφτασε ο καπνός από τις ελληνικές πυρκαγιές – Διένυσε πάνω από 750 χλμ