ΕΚΤ: Το βασικό σενάριο για τα επιτόκια και το «φάντασμα» του 2011 που επιστρέφει

Μέσα σε λίγους μήνες, το αφήγημα για τα ευρωπαϊκά επιτόκια άλλαξε ξανά. Η συζήτηση για σταδιακή αποκλιμάκωση του κόστους χρήματος έχει αντικατασταθεί από το ενδεχόμενο μιας δεύτερης αύξησης μέσα στο 2026, καθώς η νέα ενεργειακή κρίση κρατά τον πληθωρισμό αισθητά πάνω από τον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η πλειονότητα των οικονομολόγων θεωρεί πλέον ότι η ΕΚΤ θα αυξήσει τον Σεπτέμβριο το επιτόκιο καταθέσεων κατά 25 μονάδες βάσης, στο 2,50% από 2,25%, και στη συνέχεια θα το διατηρήσει σε αυτό το επίπεδο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στην πρόσφατη δημοσκόπηση του Reuters, 57 από τους 69 οικονομολόγους –ποσοστό 83%– προβλέπουν αύξηση στη συνεδρίαση της 9ης και 10ης Σεπτεμβρίου. Η πεποίθηση αυτή ενισχύεται σταθερά: πριν από τη συνεδρίαση του Ιουλίου το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 72%, ενώ τον Ιούνιο κινούνταν κοντά στο 65%.

Περίπου οκτώ στους δέκα εκτιμούν ότι το επιτόκιο καταθέσεων θα κλείσει το 2026 στο 2,50%. Ακόμη σημαντικότερο για δανειολήπτες και επιχειρήσεις είναι ότι το 63% προβλέπει πως θα παραμείνει εκεί τουλάχιστον έως το τρίτο τρίμηνο του 2027.

Ο πληθωρισμός «κολλάει» στο 3%

Τη νέα εικόνα επιβεβαίωσε ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, στην πρώτη δημόσια τοποθέτηση κορυφαίου στελέχους της τράπεζας μετά τη συνεδρίαση του Ιουλίου.

Ο Λέιν εκτίμησε ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη είναι πιθανό να παραμείνει κοντά στο 3% για το υπόλοιπο του 2026, αρκετά πάνω από τον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%.

Η πρόβλεψη συνοδεύεται από σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας, καθώς εξαρτάται από την εξέλιξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή και από το εάν οι τιμές της ενέργειας θα αρχίσουν να αποκλιμακώνονται.

Ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε τον Ιούλιο στο 2,9%, ενώ οι οικονομολόγοι αναθεώρησαν προς τα πάνω τις εκτιμήσεις τους για τα δύο τελευταία τρίμηνα του έτους, στο 3% και στο 3,2% αντίστοιχα. Η επιστροφή στον στόχο του 2% δεν τοποθετείται πλέον πριν από το τρίτο τρίμηνο του 2027.

Η ενέργεια αλλάζει ξανά την εξίσωση

Οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν περίπου 25% υψηλότερες από τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, ανατρέποντας τις προηγούμενες προσδοκίες για σταδιακή εξασθένηση των πληθωριστικών πιέσεων.

Για την ΕΚΤ, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο θα αυξηθούν οι λογαριασμοί ενέργειας. Μεγαλύτερη σημασία έχει εάν το υψηλότερο κόστος θα περάσει στις τιμές ευρύτερου φάσματος προϊόντων και υπηρεσιών.

Εάν οι επιχειρήσεις μετακυλίσουν το αυξημένο κόστος στις τελικές τιμές και οι εργαζόμενοι διεκδικήσουν υψηλότερους μισθούς για να αντισταθμίσουν τις απώλειες της αγοραστικής τους δύναμης, ο πληθωρισμός μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια. Αυτές οι δευτερογενείς επιπτώσεις είναι που θα μπορούσαν να υποχρεώσουν την ΕΚΤ να διατηρήσει αυστηρή στάση για περισσότερο χρόνο.

Πρόσθετη πηγή αβεβαιότητας αποτελούν οι τιμές των τροφίμων. Ο Λέιν προειδοποίησε ότι καιρικά φαινόμενα, μεταξύ των οποίων το Ελ Νίνιο, θα μπορούσαν να ενισχύσουν ξανά τις πιέσεις το επόμενο καλοκαίρι.

Η ανθεκτικότητα της οικονομίας δίνει χώρο στην ΕΚΤ

Η Φρανκφούρτη θα βρισκόταν σε πολύ δυσκολότερη θέση εάν η Ευρωζώνη κινούνταν ήδη προς ύφεση. Μέχρι στιγμής, όμως, η οικονομία εμφανίζεται ανθεκτικότερη από όσο αναμενόταν.

Το ΑΕΠ των 21 χωρών του ευρώ αυξήθηκε κατά 0,4% το δεύτερο τρίμηνο, ξεπερνώντας τις εκτιμήσεις. Οι οικονομολόγοι αναβάθμισαν παράλληλα την πρόβλεψή τους για την ανάπτυξη του 2026 στο 0,8%, από 0,5% προηγουμένως.

Ο Λέιν χαρακτήρισε την πορεία της οικονομίας «όχι και τόσο άσχημη», επισημαίνοντας ότι μέχρι στιγμής έχει αντέξει τις επιπτώσεις της σύγκρουσης.

Αυτή ακριβώς η ανθεκτικότητα προσφέρει στην ΕΚΤ περιθώριο να προχωρήσει σε ακόμη μία αύξηση, χωρίς τον άμεσο φόβο ότι θα οδηγήσει την Ευρωζώνη σε ύφεση. Παράλληλα, όμως, αυξάνει τον κίνδυνο η ζήτηση να παραμείνει αρκετά ισχυρή ώστε να συντηρήσει τις ανατιμήσεις.

Τι αλλάζει για Euribor και δόσεις δανείων

Για τα νοικοκυριά, το σενάριο αύξησης στο 2,50% σημαίνει ότι η περίοδος υποχώρησης του κόστους δανεισμού μπαίνει προσωρινά στον «πάγο».

Η μεταβολή του επιτοκίου καταθέσεων δεν περνά αυτομάτως και στο σύνολό της στο Euribor, καθώς τα διατραπεζικά επιτόκια προεξοφλούν τις επόμενες κινήσεις της ΕΚΤ. Η προσδοκία μιας πιο αυστηρής νομισματικής πολιτικής, ωστόσο, ασκεί ανοδικές πιέσεις στα επιτόκια αναφοράς και στα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου.

Εάν μια αύξηση 25 μονάδων βάσης μεταφερόταν πλήρως σε στεγαστικό δάνειο με υπόλοιπο 100.000 ευρώ, διάρκεια 20 ετών και σημερινό επιτόκιο 4%, η μηνιαία δόση θα αυξανόταν ενδεικτικά από περίπου 606 σε 619 ευρώ.

Η πρόσθετη επιβάρυνση των 13 ευρώ τον μήνα μπορεί να φαίνεται περιορισμένη. Έρχεται, όμως, να προστεθεί στους ακριβότερους λογαριασμούς ενέργειας, στα τρόφιμα και στο γενικότερο κόστος διαβίωσης.

Ακριβότερη χρηματοδότηση για τις επιχειρήσεις

Για τις επιχειρήσεις, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η επόμενη αύξηση, αλλά το ενδεχόμενο τα επιτόκια να παραμείνουν υψηλότερα έως και το δεύτερο μισό του 2027.

Η παρατεταμένη αυτή περίοδος συνεπάγεται ακριβότερη χρηματοδότηση κεφαλαίου κίνησης, υψηλότερο κόστος αναχρηματοδότησης και αυστηρότερα κριτήρια για νέες επενδύσεις.

Για τις τράπεζες, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Τα υψηλότερα επιτόκια μπορούν να στηρίξουν τα καθαρά έσοδα από τόκους, αλλά ταυτόχρονα περιορίζουν τη ζήτηση για νέα δάνεια και αυξάνουν τον κίνδυνο καθυστερήσεων ή αθετήσεων πληρωμών.

Η σύγκριση με το 2011

Η προοπτική δύο αυξήσεων επιτοκίων μέσα σε διάστημα λίγων μηνών επαναφέρει μνήμες από το 2011. Τότε, η ΕΚΤ αύξησε δύο φορές τα επιτόκια για να αντιμετωπίσει έναν πληθωρισμό που τροφοδοτούνταν σε σημαντικό βαθμό από την ενέργεια.

Οι αποφάσεις ανατράπηκαν πριν από το τέλος της ίδιας χρονιάς, καθώς η κρίση χρέους κλιμακώθηκε. Εκ των υστέρων, πολλοί οικονομολόγοι έκριναν ότι η σύσφιγξη επιβάρυνε μια ήδη εύθραυστη οικονομία.

Οι σημερινές συνθήκες είναι διαφορετικές, αλλά το δίλημμα παραμένει γνώριμο. Εάν η ΕΚΤ αντιδράσει υπερβολικά σε έναν εξωγενή ενεργειακό πληθωρισμό, κινδυνεύει να πλήξει την ανάπτυξη χωρίς να μπορεί να επηρεάσει την τιμή του πετρελαίου. Εάν, όμως, κινηθεί πολύ αργά, οι ανατιμήσεις μπορεί να διαχυθούν στην υπόλοιπη οικονομία και να παγιωθούν.

Η συνεδρίαση του Σεπτεμβρίου και οι νέες οικονομικές προβολές θα δείξουν προς ποια πλευρά γέρνει η πλάστιγγα. Προς το παρόν, οι αγορές θεωρούν ότι η ΕΚΤ θα επιλέξει μία ακόμη αύξηση – και κατόπιν μια μακρά αναμονή στο 2,50%.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πρωτογενές πλεόνασμα 5,7 δισ. ευρώ: Πόσος είναι πραγματικά ο πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος
• Ευρωπαϊκή Άμυνα: Ο λογαριασμός των 45 δισ. ευρώ και πώς μπορεί να μειωθεί στο μισό
• Η Ελλάδα «πρωταθλήτρια» στα Airbnb της Μεσογείου – Οι προσδοκίες για το φθινόπωρο
• ΔΕΘ: Ταχύτερες επιδοτήσεις και νέα δάνεια για αγρότες – Έρχεται το «Σπίτι μου 3»