Σχέδιο Ντράγκι: Γιατί η Ευρώπη δυσκολεύεται να γίνει ξανά ανταγωνιστική

Επίλεξέ μας ως προτιμώμενη πηγή στο Google

Δύο χρόνια μετά την έκθεση Ντράγκι, η ΕΕ υιοθετεί πολλές από τις προτάσεις του, όμως η υλοποίηση καθυστερεί. Προϋπολογισμός, ενέργεια, άμυνα, αυτοκινητοβιομηχανία και τεχνολογία στο επίκεντρο.

Δύο χρόνια μετά την προειδοποίηση του Μάριο Ντράγκι ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει «υπαρξιακή» απειλή, η ανταγωνιστικότητα έχει πλέον μετατραπεί σε επίσημη προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το μεγάλο ερώτημα, όμως, παραμένει: πόσο γρήγορα μπορεί η Ευρώπη να περάσει από τη διάγνωση στην πράξη;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προωθήσει σειρά μέτρων εμπνευσμένων από την έκθεση Ντράγκι, από τη βιομηχανική πολιτική και τη χρηματοδότηση της ανταγωνιστικότητας έως την άμυνα. Ωστόσο, η υλοποίηση προσκρούει στις γνωστές δυσκολίες του ευρωπαϊκού νομοθετικού μηχανισμού, ενώ οι εθνικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να υπερασπίζονται τις δικές τους δημοσιονομικές προτεραιότητες και αρμοδιότητες.

Ο ίδιος ο Ντράγκι εκφράζει όλο και πιο έντονα την απογοήτευσή του για την ταχύτητα εφαρμογής των προτάσεών του. Η πρόσφατη δημιουργία του Rhine Group, μαζί με τον επικεφαλής της Stripe, Patrick Collison, αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας θεωρεί πως η Ευρώπη κινείται υπερβολικά αργά. Σύμφωνα με την ομάδα, η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε δυσκολότερη θέση από ό,τι όταν δημοσιεύθηκε η έκθεση τον Σεπτέμβριο του 2024.

Η Ευρώπη συμφωνεί, σε γενικές γραμμές, ότι χρειάζεται μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα. Η δυσκολία βρίσκεται στο τι είναι διατεθειμένες να θυσιάσουν οι κυβερνήσεις για να τη χρηματοδοτήσουν.

Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός: Η ανταγωνιστικότητα απέναντι στη γεωργία

Μία από τις βασικές προτάσεις του Ντράγκι ήταν να μετακινηθούν ευρωπαϊκοί πόροι από τη γεωργία και τις περιφερειακές ενισχύσεις προς την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκανε ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση στην πρότασή της για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, προτείνοντας τη δημιουργία ενός European Competitiveness Fund ύψους 410 δισ. ευρώ.

Στις διαπραγματεύσεις, όμως, οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών εμφανίστηκαν λιγότερο πρόθυμες να ακολουθήσουν τη γραμμή Ντράγκι. Η κυπριακή πρόταση διαπραγμάτευσης περιόρισε το μέγεθος του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, ενώ ενίσχυσε τις δαπάνες για γεωργία και περιφερειακή πολιτική.

Την ίδια στιγμή, τα κράτη-μέλη συμφώνησαν σε μια νέα δομή προϋπολογισμού που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ευελιξία αντί των αυστηρά προκαθορισμένων κονδυλίων.

Χρηματοδότηση: Η Ευρώπη αναζητά τη δικό της «Wall Street»

Ο Ντράγκι θέλει να μετατρέψει την ΕΕ σε επενδυτικό κέντρο που θα μπορεί να ανταγωνιστεί τη Wall Street. Η προσπάθεια, ωστόσο, παραμένει σε εξέλιξη.

Η Κομισιόν έχει προτείνει σειρά νομοθετικών παρεμβάσεων. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η αναβάθμιση της ευρωπαϊκής εποπτικής αρχής των κεφαλαιαγορών, ώστε να αποκτήσει πολύ ισχυρότερο ρόλο στην εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Παράλληλα, η Επιτροπή επιχείρησε να αξιοποιήσει τις αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων, κατευθύνοντας περισσότερα κεφάλαια προς τις αγορές και τις επενδύσεις. Οι αλλαγές στους κανόνες για τις προσωπικές και επαγγελματικές συντάξεις, όμως, αποδυναμώθηκαν σημαντικά από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, οι οποίες παραμένουν ιδιαίτερα προστατευτικές απέναντι στα εθνικά συνταξιοδοτικά τους συστήματα.

Η μεγάλη πολιτική διαφωνία

Η κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση αποτελεί μία από τις πιο φιλόδοξες και αμφιλεγόμενες προτάσεις του Ντράγκι.

Η ΕΕ έχει ήδη αξιοποιήσει κοινό χρέος για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης μετά την πανδημία, για φθηνά δάνεια που αφορούν στρατιωτικές δαπάνες και για την άμυνα της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία.

Ο Ντράγκι προτείνει να συνεχιστεί η έκδοση ευρωομολόγων για στρατηγικές επενδύσεις, όπως τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, οι διασυνδέσεις και η έρευνα αιχμής.

Η πολιτική διάθεση, ωστόσο, παραμένει περιορισμένη. Τα πιο δημοσιονομικά «φειδωλά» κράτη του Βορρά εμφανίζονται απρόθυμα να αυξήσουν περαιτέρω το κοινό χρέος, ενώ η προοπτική περισσότερων ευρωομολόγων τροφοδοτεί αντιδράσεις από λαϊκιστικά κόμματα.

Μια ισπανική πρόταση για πρόσθετο δανεισμό ύψους 850 δισ. ευρώ ετησίως δεν βρήκε ανταπόκριση μεταξύ των κρατών-μελών.

Αυτοκινητοβιομηχανία: Οι προτάσεις Ντράγκι και η σκληρή πραγματικότητα

Ο κλάδος του αυτοκινήτου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα στις πολιτικές πρωτοβουλίες και στα οικονομικά αποτελέσματα.

Η Επιτροπή έχει υιοθετήσει αρκετές από τις προτάσεις του Ντράγκι, μεταξύ άλλων μεγαλύτερη τεχνολογική ευελιξία στην επίτευξη των στόχων για τις εκπομπές.

Παράλληλα, η Ευρώπη αναγνωρίζει την αυξανόμενη ανταγωνιστική πίεση από την Κίνα και επιχειρεί να ενισχύσει τις επενδύσεις σε λογισμικό και αυτόνομη οδήγηση.

Ωστόσο, η κατάσταση στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία παραμένει δύσκολη. Η Volkswagen έχει εγκρίνει σχέδιο περικοπής κόστους που προβλέπει την κατάργηση 100.000 θέσεων εργασίας, σχεδόν 16% του εργατικού δυναμικού της, καθώς και το κλείσιμο έως και τεσσάρων εργοστασίων στη Γερμανία.

Ενέργεια: Το κόστος ηλεκτρισμού ως τροχοπέδη

Για τον Ντράγκι, το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.

Η πρόταση είναι σαφής: περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και εκσυγχρονισμός, επέκταση και ψηφιοποίηση των ευρωπαϊκών δικτύων.

Η ΕΕ έχει παρουσιάσει σχετικό πακέτο για τα δίκτυα, όμως και εδώ οι εθνικές κυβερνήσεις επιχείρησαν να περιορίσουν ορισμένα από τα στοιχεία που θεωρούν ότι οδηγούν σε υπερβολικά κεντρικό σχεδιασμό και συγκέντρωση οικονομικής ισχύος στις Βρυξέλλες.

Παράλληλα, η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει ακόμη να δημιουργήσει μια πραγματικά κεντρικοποιημένη δομή για τις ενεργειακές προμήθειες. Τα κράτη-μέλη συνεχίζουν σε μεγάλο βαθμό να διαπραγματεύονται χωριστά, περιορίζοντας τη δύναμη της ενιαίας αγοράς.

Τηλεπικοινωνίες και τεχνολογία

Το όραμα για μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά τηλεπικοινωνιών απέχει ακόμη από την πραγματικότητα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ενσωματώσει στην πρότασή της για την αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου τηλεπικοινωνιών ιδέες του Ντράγκι, όπως η εναρμόνιση της κατανομής των συχνοτήτων κινητής τηλεφωνίας και η σταδιακή κατάργηση των παλαιών δικτύων χαλκού.

Ωστόσο, οι εθνικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την περαιτέρω μεταφορά αρμοδιοτήτων στις Βρυξέλλες. Διχαστικό αναμένεται να παραμείνει και το ζήτημα του «fair share», δηλαδή της συμμετοχής μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών στη χρηματοδότηση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών.

Ανταγωνισμός: Περισσότερος χώρος για ευρωπαϊκούς «πρωταθλητές»

Ο Ντράγκι θεωρεί ότι η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερες και ισχυρότερες επιχειρήσεις που μπορούν να ανταγωνιστούν παγκοσμίως.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινείται προς την αναθεώρηση των κανόνων για τις μεγάλες συγχωνεύσεις, ώστε να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη παράγοντες όπως η καινοτομία και οι επενδύσεις.

Το μεγάλο ερώτημα είναι μέχρι πού θα φτάσει αυτή η χαλάρωση των κανόνων ανταγωνισμού. Η πολιτική ηγεσία της Επιτροπής καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημιουργία ευρωπαϊκών «πρωταθλητών» και στην προστασία των καταναλωτών.

Πιο επιθετική Ευρώπη, αλλά με όρια

Η ευρωπαϊκή εμπορική πολιτική γίνεται σταδιακά πιο επιθετική, εξέλιξη που βρίσκεται κοντά στη λογική του Ντράγκι.

Νέες εμπορικές συμφωνίες με την Ινδία, την Ινδονησία, τη Mercosur, το Μεξικό και την Αυστραλία μπορούν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς.

Την ίδια στιγμή, η ΕΕ επιχειρεί να προστατεύσει τη βιομηχανική της βάση, αυξάνοντας μεταξύ άλλων τους δασμούς σε εισαγωγές χάλυβα.

Το δίλημμα, όμως, είναι δύσκολο: πώς μπορεί η Ευρώπη να γίνει πιο προστατευτική χωρίς να εγκαταλείψει το μοντέλο μιας ανοιχτής οικονομίας;

Κυβερνοασφάλεια: Μειώνεται η εξάρτηση από την Κίνα, όχι όμως και από τις ΗΠΑ

Ο Ντράγκι είχε προειδοποιήσει για την εξάρτηση της Ευρώπης από υψηλού κινδύνου προμηθευτές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, κυρίως τις Huawei και ZTE.

Η ΕΕ έχει αρχίσει να μετατρέπει το μέχρι πρότινος εθελοντικό πλαίσιο περιορισμού του κινδύνου σε πιο δεσμευτικό κανονιστικό σύστημα. Η αναθεώρηση του Cybersecurity Act περιλαμβάνει πρόταση που θα μπορούσε να δώσει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να απαιτεί από συγκεκριμένους κλάδους την απομάκρυνση τεχνολογιών υψηλού κινδύνου.

Στο cloud, όμως, η εικόνα είναι λιγότερο ενθαρρυντική. Παρά τη συζήτηση για τεχνολογική κυριαρχία, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παρόχους εκτός ΕΕ για την ψηφιακή της υποδομή.

Άμυνα: Εκεί όπου η Κομισιόν έχει κινηθεί ταχύτερα

Η άμυνα είναι ένας από τους τομείς στους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κάνει τα μεγαλύτερα βήματα.

Έχει ξεκινήσει σχέδιο επανεξοπλισμού ύψους 150 δισ. ευρώ, μέσω χαμηλότοκων δανείων προς τα κράτη-μέλη για την αγορά αμυντικού εξοπλισμού.

Παράλληλα, η πρόταση για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό προβλέπει 131 δισ. ευρώ για την άμυνα και το διάστημα, ποσό πενταπλάσιο σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο.

Ο Ντράγκι έχει ταυτόχρονα υποστηρίξει τη μεγαλύτερη ενοποίηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Ωστόσο, υπάρχει ο φόβος ότι η μεγάλη αύξηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων μπορεί να λειτουργήσει αντίθετα, καθώς οι εθνικές κυβερνήσεις συχνά προτιμούν να προστατεύουν τις θέσεις εργασίας παρά να προχωρούν σε συγχωνεύσεις και ενοποίηση του κλάδου.

Υγεία και φάρμακα: Η μάχη για τις κλινικές δοκιμές

Στον φαρμακευτικό κλάδο, ο Ντράγκι έχει προτείνει μέτρα ώστε η Ευρώπη να γίνει πιο ελκυστικός προορισμός για κλινικές δοκιμές.

Η Κομισιόν έχει προτείνει τον Biotech Act, με στόχο να ενισχυθεί η θέση της Ευρώπης στην έρευνα και την ανάπτυξη νέων φαρμάκων.

Ένα από τα σημαντικότερα κίνητρα είναι η πρόταση για παράταση ενός έτους στην πατέντα βιοτεχνολογικών φαρμάκων που έχουν δοκιμαστεί στην Ευρώπη.

Παράλληλα, η πρόταση ενσωματώνει την τεχνητή νοημοσύνη και τα εργαλεία που βασίζονται σε δεδομένα στη διαδικασία ανακάλυψης φαρμάκων, στις κλινικές δοκιμές και στη βιομηχανική παραγωγή.

Πράσινη μετάβαση: Απλοποίηση χωρίς πλήρη απορρύθμιση

Η προσπάθεια περιορισμού της πράσινης γραφειοκρατίας αποτέλεσε μία από τις πρώτες εκφάνσεις της ατζέντας Ντράγκι.

Η Κομισιόν έχει προχωρήσει σε απλοποίηση κανόνων που συνδέονται με το Green Deal, ενώ ακολούθησαν αλλαγές στους κανόνες για την αποψίλωση των δασών, η χαλάρωση των κλιματικών στόχων για το 2040 και κινήσεις γύρω από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.

Ωστόσο, η πλήρης απορρύθμιση συναντά αντιστάσεις. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι πυρκαγιές, η ξηρασία και η ανησυχία για την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα έχουν επαναφέρει δυναμικά το ζήτημα της αποανθρακοποίησης.

Γεωργία: Ο παράγοντας που ο Ντράγκι υποτίμησε

Ίσως η μεγαλύτερη πολιτική πρόκληση για το σχέδιο Ντράγκι βρίσκεται εκεί όπου η ίδια η έκθεση αφιέρωνε ελάχιστο χώρο: στη γεωργία.

Η έκθεση των περίπου 400 σελίδων δεν περιείχε ουσιαστική στρατηγική για τον αγροτικό τομέα και αντιμετώπιζε τις μεγάλες αγροτικές επιδοτήσεις ως πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς τη βιομηχανία, την ασφάλεια και άλλες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Δύο χρόνια αργότερα, όμως, οι αγροτικές κινητοποιήσεις έχουν αποδείξει ότι οι αγρότες παραμένουν ισχυρή πολιτική δύναμη στις Βρυξέλλες.

Οι κυβερνήσεις πιέζουν για τη διατήρηση σχεδόν 294 δισ. ευρώ σε άμεσες αγροτικές ενισχύσεις, με την πίεση για περικοπές να μεταφέρεται σε άλλες προτεραιότητες, όπως η ανταγωνιστικότητα, η άμυνα και η εξωτερική πολιτική.

Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη

Το σχέδιο Ντράγκι έχει ήδη επηρεάσει σημαντικά την ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Κομισιόν έχει υιοθετήσει πολλές από τις βασικές ιδέες του: περισσότερες επενδύσεις, ισχυρότερη βιομηχανική βάση, ενίσχυση της άμυνας, βαθύτερες κεφαλαιαγορές, ενεργειακή αυτονομία και μεγαλύτερη τεχνολογική ανεξαρτησία.

Το πρόβλημα είναι ότι η πολιτική συμφωνία για την ανάγκη αλλαγής δεν μεταφράζεται αυτόματα σε συμφωνία για το κόστος της αλλαγής.

Οι κυβερνήσεις θέλουν μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα, αλλά προστατεύουν τις εθνικές τους προτεραιότητες. Θέλουν επενδύσεις, αλλά διαφωνούν για το κοινό χρέος. Θέλουν ισχυρές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αλλά ανησυχούν για τους καταναλωτές. Θέλουν πράσινη μετάβαση, αλλά όχι με κόστος που θα επιβαρύνει υπερβολικά τη βιομηχανία. Και θέλουν ισχυρότερη ευρωπαϊκή άμυνα, χωρίς απαραίτητα να εγκαταλείπουν τις εθνικές αμυντικές βιομηχανίες.

Έτσι, δύο χρόνια μετά την έκθεση Ντράγκι, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ευρώπη γνωρίζει ποιο είναι το πρόβλημα.

Το ερώτημα είναι αν μπορεί να συμφωνήσει για τη λύση — και κυρίως αν είναι διατεθειμένη να πληρώσει το τίμημά της.