Ανεκτίμητη ανακάλυψη: Πώς βρέθηκε χειρόγραφο της «Οδύσσειας» χιλιάδων ετών κατά τύχη
- Το χειρόγραφο χρονολογείται περίπου στο 300 μ.Χ. και παγκοσμίως διασώζονται μόλις 30 αντίστοιχα αποσπάσματα της ίδιας περιόδου.
- Το μέγεθος του παπύρου (περίπου όσο μια τράπουλα) μαρτυρά ότι προέρχεται από μια αρχαία «έκδοση τσέπης», η οποία ανήκε πιθανότατα σε κάτοικο της όασης Φαγιούμ στην Αίγυπτο.
- Το κείμενο ανήκει στη 12η ραψωδία και περιγράφει την κορύφωση του δράματος με την ιεροσυλία των πεινασμένων συντρόφων του Οδυσσέα, μια σκηνή απαράμιλλης αφηγηματικής έντασης.
Μια ανέλπιστη αρχαιολογική και φιλολογική ανακάλυψη έλαβε χώρα στην Ολλανδία, όπου ερευνητής εντόπισε ένα εξαιρετικά σπάνιο απόσπασμα της ομηρικής «Οδύσσειας», ηλικίας άνω των 1.700 ετών, ξεχασμένο ανάμεσα στις σελίδες ενός παλιού βιβλίου.
Η τυχαία ανακάλυψη
Η αρχειακή έρευνα συχνά απαιτεί υπομονή, αλλά ενίοτε επιφυλάσσει συγκλονιστικές εκπλήξεις. Ο Δρ. Mark de Kreij από το Πανεπιστήμιο Radboud στο Ναϊμέχεν της Ολλανδίας, συμμετέχοντας σε ένα πρόγραμμα μελέτης και δημοσίευσης αρχαίων χειρογράφων του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, έκανε τη σπουδαία ανακάλυψη πριν από περίπου δύο χρόνια, με το ίδρυμα να προχωρά στις επίσημες ανακοινώσεις μόλις αυτή την εβδομάδα.
Ο ερευνητής εντόπισε το μικροσκοπικό χάρτινο απόκομμα, το οποίο φέρει γραφή και στις δύο όψεις του, κρυμμένο μέσα σε μια συλλογή παλαιοχριστιανικών χειρογράφων που είχε αγοράσει το πανεπιστήμιο στα μέσα του 20ού αιώνα. Αρχικά, οι ειδικοί θεώρησαν πως πρόκειται για ένα συνηθισμένο έγγραφο του 7ου αιώνα, παρόμοιο με άλλα αιγυπτιακά θραύσματα της συλλογής. Ωστόσο, όντας καθηγητής της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, ο De Kreij αναγνώρισε αμέσως τη γλώσσα και ταυτοποίησε το κείμενο ως μέρος της «Οδύσσειας».
Μια αρχαία «έκδοση τσέπης» από την Αίγυπτο
Η επιστημονική χρονολόγηση τοποθέτησε το εύρημα περίπου στο 300 μ.Χ. Η σπανιότητά του είναι αδιαμφισβήτητη, καθώς σε ολόκληρο τον κόσμο σώζονται μόλις 30 αντίστοιχα αποσπάσματα από τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το χαρτί με τους αποχρωματισμούς και τους λεκέδες υγρασίας δεν προέρχεται από κάποιον ογκώδη τόμο, αλλά από έναν πάπυρο-έκδοση τσέπης, ο οποίος περιελάμβανε ολόκληρο το έπος. Ο ιδιοκτήτης του φέρεται να ζούσε στην όαση του Φαγιούμ στην Αίγυπτο, γεγονός που αποδεικνύει την ευρεία γεωγραφική εξάπλωση και τη δημοφιλία του ομηρικού έργου στον ελληνορωμαϊκό κόσμο.
Η κομβική 12η Ραψωδία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ίδιο το περιεχόμενο του αποσπάσματος, το οποίο ανήκει στη 12η ραψωδία (μ) της Οδύσσειας. Πρόκειται για ένα από τα πιο σκοτεινά και κομβικά σημεία της αφήγησης: το σημείο όπου ο Οδυσσέας εξιστορεί πώς οι λιμοκτονούντες σύντροφοί του, αψηφώντας τις προειδοποιήσεις, κατασπάραξαν τα ιερά βόδια του θεού Ήλιου.
Αυτό το δραματικό επεισόδιο, που επισύρει την οργή των θεών και τη θανατική καταδίκη του πληρώματος, βρίσκεται περίπου στη μέση του έπους. Αυτή η φυσική τοποθέτηση του κειμένου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάσωσή του. Όπως εξήγησε ο De Kreij, τα βιβλία φθείρονται ιστορικά από έξω προς τα μέσα, καθιστώντας τα κεντρικά φύλλα πιο ανθεκτικά στο πέρασμα των αιώνων.
«Υπάρχουν τόσα πολλά, ίσως και βαρετά, σημεία στην Οδύσσεια», αστειεύτηκε ο ερευνητής. «Το συγκεκριμένο απόσπασμα, ωστόσο, τυχαίνει να είναι ένα πραγματικά συναρπαστικό κομμάτι». Μια στιγμή ύβρεως και επιβίωσης που συνεχίζει να συναρπάζει, συνδέοντας τον σύγχρονο αναγνώστη με έναν αναγνώστη που, 1.700 χρόνια πριν, διάβαζε ακριβώς τους ίδιους στίχους στην έρημο της Αιγύπτου.
ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
