Ευρώπη: Στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2009 τα αποθέματα φυσικού αερίου πριν από τον χειμώνα
- Οι αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκονται περίπου στο 71% της χωρητικότητάς τους, το χαμηλότερο επίπεδο για την εποχή από τότε που υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία το 2009.
- Στη Γερμανία, τη χώρα με τη μεγαλύτερη αποθηκευτική δυναμικότητα στην Ε.Ε., η πληρότητα βρίσκεται μόλις στο 57%.
- Η συρρίκνωση της διαφοράς μεταξύ θερινών και χειμερινών τιμών έχει περιορίσει το οικονομικό κίνητρο των traders να γεμίσουν τις αποθήκες, εντείνοντας τη συζήτηση για κρατικά στρατηγικά αποθέματα.
Με τα χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου για την εποχή εδώ και τουλάχιστον 17 χρόνια μπαίνει η Ευρώπη στην τελική ευθεία πριν από τον χειμώνα, καθώς η απώλεια του ρωσικού αερίου και οι νέες διαταραχές στην παγκόσμια αγορά LNG αλλάζουν εκ βάθρων τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην Ευρώπη βρίσκονται περίπου στο 71% της χωρητικότητάς τους, αισθητά χαμηλότερα από τον εποχικό μέσο όρο του 87%.
Στη Γερμανία η εικόνα είναι ακόμη πιο πιεσμένη, με τα αποθέματα περίπου στο 57%, ιστορικά χαμηλό για την περίοδο. Πρόσφατες εκτιμήσεις της αγοράς αναφέρουν πάντως ότι ο γερμανικός εφοδιασμός παραμένει ασφαλής χάρη στη μεγαλύτερη διαφοροποίηση των εισαγωγών μετά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Γιατί δεν γεμίζουν πλέον οι αποθήκες το καλοκαίρι
Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή αγορά ακολουθούσε ένα σχετικά απλό μοντέλο.
Οι traders αγόραζαν φυσικό αέριο όταν οι τιμές ήταν χαμηλότερες το καλοκαίρι, το αποθήκευαν και το πουλούσαν ακριβότερα όταν η ζήτηση αυξανόταν τον χειμώνα.
Αυτή η σχέση έχει πλέον διαταραχθεί.
Η απώλεια των σταθερών ρωσικών ροών μέσω αγωγών μετά την εισβολή στην Ουκρανία έκανε την Ευρώπη πολύ περισσότερο εξαρτημένη από την παγκόσμια αγορά LNG, όπου ανταγωνίζεται την Ασία για τα ίδια φορτία.
Το 2025 οι φόβοι για περιορισμένη προσφορά είχαν ήδη ωθήσει κατά περιόδους τις θερινές τιμές πάνω από τις χειμερινές. Το ίδιο συνέβη και φέτος, με την κρίση στο Ιράν να επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση.
Όταν η αποθήκευση παύει να είναι κερδοφόρα
Το βασικό πρόβλημα βρίσκεται στο λεγόμενο summer-winter spread, δηλαδή στη διαφορά ανάμεσα στην τιμή αγοράς φυσικού αερίου το καλοκαίρι και στην τιμή πώλησης για τον χειμώνα.
Για να έχει νόημα η αποθήκευση, η χειμερινή τιμή πρέπει να είναι αρκετά υψηλότερη ώστε να καλύπτει το κόστος αποθήκευσης και να αφήνει κέρδος στον trader.
Φέτος η σχέση αυτή αντιστράφηκε σε αρκετές περιόδους.
Τον Μάρτιο, η αγορά φυσικού αερίου για αποθήκευση το καλοκαίρι και μεταπώληση τον χειμώνα συνεπαγόταν θεωρητική ζημία άνω των 8 ευρώ ανά MWh, ακόμη και πριν υπολογιστούν τα τέλη αποθήκευσης.
Η κατάσταση έχει έκτοτε βελτιωθεί, αλλά ακόμη και σήμερα τα συμβόλαια Οκτωβρίου διαπραγματεύονται ελαφρώς υψηλότερα από ορισμένα χειμερινά futures.
Το LNG και η κρίση στα Στενά του Ορμούζ
Το πρόβλημα επιδεινώθηκε από τις διαταραχές στην παγκόσμια αγορά LNG μετά τη σύγκρουση με το Ιράν.
Τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων υπό κανονικές συνθήκες διακινείται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών LNG, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των προβλημάτων εφοδιασμού.
Η Κομισιόν ανέφερε ήδη από την άνοιξη ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί αυξημένη αβεβαιότητα και μεταβλητότητα στις αγορές, ενώ τον Ιούλιο εξακολουθούσε να θεωρεί ότι επίπεδα αποθήκευσης περίπου 80% θα μπορούσαν να είναι επαρκή για τον χειμώνα 2026/27.
Τι μπορεί να συμβεί σε έναν κρύο χειμώνα
Οι αποθήκες λειτουργούν ως κρίσιμο «μαξιλάρι» για την Ευρώπη.
Η συνολική υπόγεια αποθηκευτική δυναμικότητα της ηπείρου φτάνει περίπου τα 150 δισ. κυβικά μέτρα, με περίπου το 70% να βρίσκεται εντός της Ε.Ε.
Σε φυσιολογικές συνθήκες, οι αποθήκες μπορούν να καλύψουν περίπου το ένα τρίτο της ετήσιας ευρωπαϊκής ζήτησης, ενώ στις πιο κρύες ημέρες του χειμώνα μπορούν να παρέχουν περισσότερο από το μισό της ημερήσιας κατανάλωσης.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι η αποθήκευση καλύπτει συνήθως περίπου 25%-30% της κατανάλωσης φυσικού αερίου της Ε.Ε. τον χειμώνα.
Ένας ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας, σε συνδυασμό με νέες διακοπές εφοδιασμού, θα μπορούσε επομένως να αναγκάσει την Ευρώπη να αγοράσει LNG στη spot αγορά σε πολύ υψηλές τιμές.
Κίνδυνος νέας μάχης Ευρώπης-Ασίας για LNG
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ευρώπη θα έπρεπε να ανταγωνιστεί τις ασιατικές αγορές για διαθέσιμα φορτία.
Μια νέα «μάχη προσφορών» θα μπορούσε να ωθήσει ακόμη υψηλότερα τις τιμές, όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και διεθνώς.
Οι επιπτώσεις θα ήταν ιδιαίτερα σοβαρές για οικονομίες με μικρότερη αγοραστική δύναμη, όπως το Πακιστάν, οι οποίες δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν τις ευρωπαϊκές χώρες για LNG όταν οι τιμές εκτοξεύονται.
Συζήτηση για κρατικά στρατηγικά αποθέματα
Η αλλαγή στη λειτουργία της αγοράς ανοίγει πλέον μια ευρύτερη συζήτηση: μπορεί η Ευρώπη να συνεχίσει να βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στις εμπορικές αποθήκες;
Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, όπου υπάρχουν εδώ και χρόνια μεγάλα στρατηγικά κρατικά αποθέματα, το φυσικό αέριο βρίσκεται κατά κύριο λόγο σε εμπορικές εγκαταστάσεις και οι αποφάσεις για την πλήρωσή τους καθορίζονται από τις τιμές.
Όταν η αποθήκευση δεν είναι οικονομικά συμφέρουσα, οι ιδιώτες traders έχουν μικρό κίνητρο να αγοράσουν φυσικό αέριο απλώς για λόγους ενεργειακής ασφάλειας.
Γι’ αυτό κυβερνήσεις και ενεργειακές εταιρείες σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία εξετάζουν μεγαλύτερο κρατικό ρόλο.
Μόλις 13 ημέρες κατανάλωσης στα στρατηγικά αποθέματα
Εννέα χώρες της Ε.Ε. διαθέτουν ήδη κάποιου είδους στρατηγικά αποθέματα φυσικού αερίου.
Συνολικά, όμως, αυτά ανέρχονται σε περίπου 12 δισ. κυβικά μέτρα, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 12% της συνολικής αποθηκευτικής δυναμικότητας της Ένωσης.
Η ποσότητα αυτή αρκεί για περίπου 13 ημέρες μέσης κατανάλωσης.
Η σύγκριση με το πετρέλαιο είναι ενδεικτική: σε ορισμένες μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου υπερβαίνουν τις 80 ημέρες καθαρών εισαγωγών.
Η Γερμανία ετοιμάζει στρατηγικό απόθεμα
Η Γερμανία, παρά το γεγονός ότι διαθέτει τη μεγαλύτερη αποθηκευτική δυναμικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν έχει σήμερα ξεχωριστό στρατηγικό απόθεμα φυσικού αερίου.
Η κυβέρνηση σχεδιάζει να αρχίσει να δημιουργεί ένα από το 2027, το οποίο θα μπορούσε να αντιστοιχεί περίπου στο 10% της εθνικής αποθηκευτικής δυναμικότητας.
Το Βερολίνο έχει ήδη εξετάσει υποχρεωτικούς στόχους πλήρωσης για την επόμενη χρονιά και έχει χρησιμοποιήσει διαγωνισμούς που ουσιαστικά πληρώνουν traders για να διατηρούν διαθέσιμες ποσότητες φυσικού αερίου.
Ο κίνδυνος της κρατικής παρέμβασης
Το δίλημμα, ωστόσο, είναι ότι η κρατική παρέμβαση μπορεί να λύσει ένα πρόβλημα και να δημιουργήσει ένα άλλο.
Εάν πολλές κυβερνήσεις αρχίσουν να αγοράζουν μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου την ίδια περίοδο για να γεμίσουν στρατηγικά αποθέματα, μπορούν να ωθήσουν οι ίδιες τις τιμές υψηλότερα.
Αυτό ακριβώς συνέβη σε σημαντικό βαθμό το 2022, όταν οι μαζικές ευρωπαϊκές αγορές για την πλήρωση των αποθηκών συνέβαλαν στην ενίσχυση του ανταγωνισμού για LNG.
Η ίδια η Ε.Ε. έχει πλέον αναγνωρίσει αυτόν τον κίνδυνο, εισάγοντας μεγαλύτερη ευελιξία στους στόχους πλήρωσης ώστε να περιορίζονται οι στρεβλώσεις στην αγορά.
Ο νέος στόχος της Ευρώπης
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν ότι οι αποθήκες θα πρέπει να φτάνουν το 90% της χωρητικότητάς τους κάθε χρόνο.
Από το 2025, όμως, ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί οποιαδήποτε στιγμή μεταξύ 1ης Οκτωβρίου και 1ης Δεκεμβρίου, αντί για μία συγκεκριμένη ημερομηνία.
Σε περίπτωση δύσκολων συνθηκών τα κράτη μπορούν να αποκλίνουν κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή στο 80%, ενώ η Κομισιόν μπορεί να επιτρέψει επιπλέον απόκλιση πέντε μονάδων εάν οι δυσμενείς συνθήκες επιμένουν.
Οι κανόνες ισχύουν έως το τέλος του 2027.
Το ευρωπαϊκό μοντέλο αποθήκευσης αλλάζει
Η σημερινή εικόνα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με έλλειψη φυσικού αερίου αυτόν τον χειμώνα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι οι προμήθειες είναι πλέον πιο διαφοροποιημένες και, μέχρι στιγμής, δεν διαπιστώνει άμεσο κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού.
Αυτό που έχει αλλάξει, όμως, είναι η οικονομική βάση πάνω στην οποία στηριζόταν το ευρωπαϊκό σύστημα αποθήκευσης.
Με τη Ρωσία να μην παρέχει πλέον τις σταθερές ποσότητες αγωγού του παρελθόντος και την Ευρώπη να εξαρτάται περισσότερο από μια παγκόσμια και πολύ πιο ευμετάβλητη αγορά LNG, το παραδοσιακό μοντέλο «αγοράζω φθηνά το καλοκαίρι και πουλάω ακριβά τον χειμώνα» δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένο.
Και αυτό σημαίνει ότι η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης ενδέχεται να απαιτεί στο εξής μεγαλύτερο κρατικό ρόλο, νέα κίνητρα για την αποθήκευση και ένα διαφορετικό μοντέλο στρατηγικών αποθεμάτων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Ενεργειακή κρίση: Η Κομισιόν επιστρέφει στα μέτρα του 2022 – Τι ζητά η Αθήνα
- Χρειάζεται τελικά διεθνή εποπτεία η τεχνητή νοημοσύνη;
- Η AI μπαίνει στα stress tests της οικονομίας – Τι φοβούνται οι κεντρικοί τραπεζίτες
- Το γνώριμο «φάντασμα» και η Ευρώπη που συνηθίζει την ακροδεξιά
