Η AI μπαίνει στα stress tests της οικονομίας – Τι φοβούνται οι κεντρικοί τραπεζίτες

Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται περισσότερη παραγωγή, χαμηλότερο κόστος και νέες πηγές κέρδους. Για τις κεντρικές τράπεζες, όμως, το δύσκολο ερώτημα αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η τεχνολογική παρουσίαση: ποιος θα εισπράξει αυτά τα κέρδη και τι θα συμβεί μέχρι να εμφανιστούν;

Αν οι εργαζόμενοι δουν τα εισοδήματά τους να αυξάνονται, η κατανάλωση μπορεί να ενισχυθεί. Αν φοβηθούν ότι θα χάσουν τη δουλειά τους, μπορεί να περιορίσουν τις δαπάνες. Αν οι επιχειρήσεις αποτύχουν να παραδώσουν τα κέρδη που περιμένουν οι επενδυτές, οι αγορές μπορεί να διορθώσουν απότομα. Και αν τα νέα εργαλεία χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, το πρόβλημα μπορεί να φτάσει μέχρι την καθημερινή λειτουργία των τραπεζών.

Οι παρεμβάσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ιταλίας Φάμπιο Πανέτα, του διοικητή της Τράπεζας της Αγγλίας και προέδρου του FSB Άντριου Μπέιλι, καθώς και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, φωτίζουν αυτές τις διαφορετικές διαδρομές μέσα από τις οποίες η AI επηρεάζει την οικονομία.

Ο πληθωρισμός εξαρτάται και από το ποιος κερδίζει

Στην παρέμβασή του τη Δευτέρα, ο Πανέτα έθεσε στο επίκεντρο την κατανομή των οφελών της τεχνητής νοημοσύνης. Οι κεντρικές τράπεζες, υποστήριξε, χρειάζεται να κατανοήσουν ποιος επωφελείται, καθώς αυτό θα επηρεάσει τη συνολική ζήτηση και τον πληθωρισμό.

Η εκτίμηση της Τράπεζας της Ιταλίας είναι ότι η ευρεία υιοθέτηση της AI θα μπορούσε να προσθέσει περισσότερη από μία ποσοστιαία μονάδα στον ετήσιο ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας στη χώρα. Το πότε και με ποιον τρόπο θα μεταδοθεί αυτό το όφελος παραμένει, ωστόσο, εξαιρετικά αβέβαιο.

Ο Πανέτα περιέγραψε δύο ενδεχόμενα. Στο πρώτο, η τεχνολογία δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας και αυξάνει το αναμενόμενο εισόδημα των εργαζομένων. Τα νοικοκυριά αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια, καταναλώνουν περισσότερο και ενισχύουν την επενδυτική άνθηση. Η πρόσθετη ζήτηση μπορεί τότε να δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις.

Στο δεύτερο, κυριαρχεί η αυτοματοποίηση και μαζί της η αβεβαιότητα για θέσεις εργασίας και μισθούς. Οι καταναλωτές αποταμιεύουν περισσότερο και δαπανούν λιγότερο, περιορίζοντας μέρος της ώθησης από τις επενδύσεις. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιδράσεις της AI που συγκρατούν τον πληθωρισμό θα μπορούσαν να εμφανιστούν νωρίτερα.

Η αύξηση της παραγωγικότητας, επομένως, δεν αρκεί από μόνη της για να προβλεφθεί η πορεία των τιμών. Μετρά και το πώς αλλάζει η οικονομική συμπεριφορά επιχειρήσεων και νοικοκυριών.

Οι αποτιμήσεις έχουν ήδη προεξοφλήσει πολλά

Η αβεβαιότητα γίνεται πιο άμεση στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ο Πανέτα προειδοποίησε ότι οι τιμές των τεχνολογικών περιουσιακών στοιχείων ενσωματώνουν αισιόδοξες προσδοκίες για τη μελλοντική κερδοφορία της AI.

Οι υψηλές αποτιμήσεις διευκολύνουν τις εταιρείες να αντλήσουν κεφάλαια και να χρηματοδοτήσουν νέες επενδύσεις. Τις αφήνουν όμως περισσότερο εκτεθειμένες εάν οι προσδοκίες δεν επιβεβαιωθούν.

Στο ίδιο ζήτημα είχε σταθεί ο Μπέιλι στην επιστολή του προς τους υπουργούς Οικονομικών και τους κεντρικούς τραπεζίτες του G20, που δημοσιοποιήθηκε στις 31 Αυγούστου. Η ανησυχία του αφορά τον συνδυασμό υψηλών αποτιμήσεων, συγκέντρωσης της αγοράς και αυξημένης μόχλευσης, δηλαδή επενδυτικών θέσεων που στηρίζονται σε δανεισμό. Κατά την εκτίμησή του, η αισιοδοξία για την AI, σε συνδυασμό με αυτούς τους παράγοντες, μπορεί να ενισχύσει τις επιπτώσεις μιας μελλοντικής διόρθωσης.

Το διακύβευμα ξεπερνά την πορεία μιας τεχνολογικής μετοχής. Όταν πολλές τοποθετήσεις στηρίζονται στις ίδιες προσδοκίες, μια απογοήτευση μπορεί να μεταδοθεί σε περισσότερα χαρτοφυλάκια ταυτόχρονα.

Από τη χρηματιστηριακή οθόνη στα συστήματα πληρωμών

Υπάρχει και ένας κίνδυνος που δεν εξαρτάται από το αν οι επενδύσεις στην AI θα αποδώσουν: η αξιοποίησή της για κυβερνοεπιθέσεις.

Ο Μπέιλι χαρακτήρισε τον κυβερνοκίνδυνο ως την πιο άμεση ανησυχία από τα προηγμένα μοντέλα. Ζήτησε ασφαλή διάθεση και χρήση τους, αλλά και ισχυρές δυνατότητες αντίδρασης και ανάκαμψης των χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανθεκτικότητα των κρίσιμων εξωτερικών παρόχων τεχνολογίας, από τους οποίους εξαρτώνται πολλές επιχειρήσεις ταυτόχρονα.

Στην Ευρώπη, το ESRB εξέδωσε προειδοποίηση τον Ιούνιο για τους συστημικούς κυβερνοκινδύνους από τα προηγμένα μοντέλα AI. Επισημαίνει ότι η ταχύτητα εντοπισμού και εκμετάλλευσης αδυναμιών μπορεί να μειώσει δραστικά τον χρόνο που έχουν οι οργανισμοί για να προστατευθούν.

Η ίδια τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει και την άμυνα. Ωστόσο, το ESRB εκτιμά ότι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα η ενίσχυση των επιθετικών δυνατοτήτων είναι πιθανό να υπερκαλύψει τα οφέλη.

Η προθεσμία για τις τράπεζες

Η ευρωπαϊκή εποπτική αντίδραση περιλαμβάνει πλέον συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Όπως καταγράφεται στην προειδοποίηση του ESRB, η ΕΚΤ, με την ιδιότητα του τραπεζικού επόπτη, έχει ζητήσει από τα σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα να αξιολογήσουν άμεσα το νέο περιβάλλον απειλών και να καταρτίσουν ολοκληρωμένα σχέδια δράσης έως τις 31 Οκτωβρίου 2026.

Το ESRB τονίζει επίσης ότι η προστασία κάθε οργανισμού χωριστά δεν αρκεί: χρειάζεται συντονισμός μεταξύ τραπεζών, παρόχων AI και λογισμικού, εταιρειών κυβερνοασφάλειας και δημόσιων αρχών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ενεργειακή στήριξη: Τι αναμένεται να αλλάξει σε επίδομα θέρμανσης και diesel από τον Οκτώβριο
• Μ. Σάλλας στο Brainstorm Energy 2026: Η Ελλάδα να γίνει παραγωγική δύναμη και όχι απλά ένας ενεργειακός κόμβος
• Από τη Silicon Valley στον ΟΗΕ: Επενδύσεις και AI στο επίκεντρο της επίσκεψης Μητσοτάκη στις ΗΠΑ