Γιατί οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα μπορεί να επιμείνουν έως το 2027

Το ψωμί ακριβαίνει στην Αίγυπτο, το ρύζι καταγράφει τιμές-ρεκόρ στην Ινδονησία και η ζάχαρη πιέζει τους καταναλωτές στην Ινδία. Πίσω από τις διαφορετικές αυτές αγορές διαμορφώνεται ένα κοινό πρόβλημα: η παραγωγή και η μεταφορά τροφίμων γίνονται ακριβότερες, ενώ οι διαθέσιμες προμήθειες δέχονται διαδοχικά πλήγματα.

Σύμφωνα με το Reuters, ο παγκόσμιος πληθωρισμός τροφίμων αναμένεται να επιταχυνθεί τους επόμενους μήνες και να παραμείνει αυξημένος μέσα στο 2027. Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, το κόστος καυσίμων και λιπασμάτων και οι επιπτώσεις του El Niño στις καλλιέργειες συνδυάζονται, περιορίζοντας τα περιθώρια ανακούφισης.

Ο Μάξιμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), εκτιμά ότι οι επιπτώσεις θα γίνουν εντονότερες προς το τέλος του 2026 και στις αρχές του επόμενου έτους, με πιθανότητα να διαρκέσουν καθ’ όλη τη διάρκεια του 2027.

Μεγαλύτερη είναι η επιβάρυνση για τα φτωχότερα νοικοκυριά σε χώρες της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και της Ασίας, όπου η αγορά τροφίμων απορροφά μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος.

Τα στοιχεία δείχνουν ήδη διεύρυνση των πιέσεων. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, όπως αναφέρει το Reuters, στο τρίτο τρίμηνο του 2026 οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν ταχύτερα από τον γενικό πληθωρισμό στο 22% των 150 χωρών που εξετάστηκαν, έναντι 14% το προηγούμενο τρίμηνο.

Παράλληλα, ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο στις 136 μονάδες, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022. Ο δείκτης παρακολουθεί τις διεθνείς τιμές αγροτικών εμπορευμάτων και δεν αποτελεί μέτρηση των τιμών στο ράφι κάθε χώρας.

Από τη Μαύρη Θάλασσα στο Ορμούζ, το κόστος αυξάνεται

Οι πολεμικές συγκρούσεις επηρεάζουν διαφορετικά σημεία της αλυσίδας εφοδιασμού.

Στη Μαύρη Θάλασσα, οι επιθέσεις σε υποδομές εξαγωγής σιτηρών έχουν διαταράξει τις αποστολές σιταριού. Μεγάλοι εισαγωγείς, όπως η Αίγυπτος και η Ινδονησία, αναζητούν εναλλακτικούς προμηθευτές.

Στην Ερυθρά Θάλασσα, η ανασφάλεια οδηγεί πλοία σε μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από την Αφρική, αυξάνοντας τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς.

Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχει επιβαρύνει τις τιμές των καυσίμων και τις εξαγωγές λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ. Παρότι τα λιπάσματα έχουν υποχωρήσει από τα υψηλά που καταγράφηκαν νωρίτερα στη σύγκρουση, παραμένουν ακριβά.

Σύμφωνα με το Reuters, τα ναύλα έχουν αυξηθεί κατά περίπου 50% σε ορισμένες βασικές διαδρομές, όπως εκείνη από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Νοτιοανατολική Ασία, λόγω του ακριβότερου πετρελαίου και των αυξημένων ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου.

Στις πιέσεις προστίθεται η ξηρασία που συνδέεται με το El Niño, η οποία περιορίζει την παραγωγή στην Ινδία και στη Νοτιοανατολική Ασία. Οι τιμές του σιταριού έχουν ενισχυθεί περισσότερο από 30% από την αρχή του 2026, ενώ οι τιμές του ρυζιού σε βασικές ασιατικές εξαγωγικές χώρες έχουν αυξηθεί κατά 10% έως 13%, παρά τα υψηλά αποθέματα.

Πού καταγράφονται οι μεγαλύτερες ανατιμήσεις

Οι αυξήσεις έχουν ήδη περάσει σε βασικά προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης:

• Αίγυπτος: Το μεγάλο καρβέλι μη επιδοτούμενου ψωμιού κοστίζει περίπου 5 αιγυπτιακές λίρες, από 4 λίρες τον Ιούλιο, αύξηση περίπου 25%.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Το μαγειρικό λάδι έχει ανατιμηθεί κατά περίπου 40%, σύμφωνα με το ρεπορτάζ.
• Ινδονησία: Οι τιμές του ρυζιού βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά, ενώ το φυτικό λάδι έχει αυξηθεί κατά 7% από την αρχή του έτους, παρότι η χώρα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός φοινικέλαιου στον κόσμο.
• Ινδία: Οι τιμές ζάχαρης, κρεμμυδιών και οσπρίων αυξήθηκαν περισσότερο από 10% τον Σεπτέμβριο σε σχέση με τον Αύγουστο, εξαιτίας ελλείψεων στην παραγωγή.

Για τους παραγωγούς, η επιβάρυνση ξεπερνά την αγορά πρώτων υλών. Ο αρτοποιός Σαγιέντ Αμπντέλ Χαμίντ Μοχάμεντ, που δραστηριοποιείται στο κέντρο του Καΐρου, περιέγραψε στο Reuters αυξήσεις στο κόστος εργασίας, στο ηλεκτρικό ρεύμα, στο νερό, στη μαγιά και στα υπόλοιπα υλικά παραγωγής.

Αντίστοιχα, ο Μάνις Τιουάρι, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Nestlé India, αναφέρθηκε σε ένα δύσκολο περιβάλλον, στο οποίο το αυξημένο κόστος των εμπορευμάτων ενισχύει τον πληθωρισμό τροφίμων.

Γιατί οι πιέσεις μπορεί να ενταθούν τους επόμενους μήνες

Μέχρι τώρα, τα υψηλά αποθέματα και οι καλές σοδειές προηγούμενων περιόδων περιόριζαν μέρος των επιπτώσεων. Σύμφωνα με τον Τορέρο, όμως, αυτό το περιθώριο προστασίας αρχίζει να δέχεται πιέσεις.

Μεγάλοι εισαγωγείς στη Μέση Ανατολή και την Αφρική, οι οποίοι είχαν περιορίσει τις αγορές τους χάρη στις ισχυρές εγχώριες συγκομιδές, αναμένεται να επιστρέψουν στις διεθνείς αγορές. Εάν αυτό συμβεί ταυτόχρονα, ο ανταγωνισμός για τις διαθέσιμες προμήθειες μπορεί να αυξηθεί.

Ο Αλεξάντερ Καραβάιτσεφ, ανώτερος οικονομολόγος του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών (IGC), εκτιμά ότι μέσα στους επόμενους μήνες ενδέχεται να εμφανιστεί σημαντικό νέο κύμα ζήτησης.

Η μετακύλιση του κόστους συνεχίζεται και μέσω της βιομηχανίας τροφίμων. Επιχειρήσεις που προμηθεύονται πρώτες ύλες με συμβόλαια τριών έως έξι μηνών ανανεώνουν πλέον τις συμφωνίες τους σε υψηλότερες τιμές. Για τους εισαγωγείς, η υποχώρηση των τοπικών νομισμάτων έναντι του δολαρίου προσθέτει επιπλέον επιβάρυνση.

Ο Φρανσίσκους Ουελιράνγκ, διευθυντής της PT Indofood, της μεγαλύτερης εταιρείας τροφίμων της Ινδονησίας, σημείωσε ότι η αποδυνάμωση του νομίσματος της χώρας ενισχύει το ήδη αυξημένο κόστος μεταφοράς.

Το πρόβλημα αφορά και την επάρκεια προμηθειών. Ορισμένοι αλευρόμυλοι στην Ινδονησία λειτουργούν κάτω από τη δυναμικότητά τους, ενώ, σύμφωνα με την Kpler, οι αφίξεις σιταριού στη χώρα μειώθηκαν κατά 41% τον Σεπτέμβριο σε ετήσια βάση, στους 491.000 μετρικούς τόνους.

Οι σοδειές που μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση

Η εικόνα δεν είναι ίδια για όλα τα αγροτικά προϊόντα. Τα αποθέματα σόγιας και καλαμποκιού παραμένουν προς το παρόν επαρκή, με τη μελλοντική προσφορά να εξαρτάται από την παραγωγή στις ΗΠΑ και τη Νότια Αμερική.

Ωστόσο, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου στηρίζουν και τις τιμές αυτών των καλλιεργειών, καθώς χρησιμοποιούνται στην παραγωγή βιοκαυσίμων.

Οι αναμενόμενες ευνοϊκές συγκομιδές σιταριού στο νότιο ημισφαίριο μπορούν να προσφέρουν κάποια ανακούφιση. Αντίθετα, ενδεχόμενη υστέρηση της παραγωγής στην Αυστραλία ή την Αργεντινή θα μπορούσε να ενισχύσει τις ανοδικές πιέσεις.

Το Reuters επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο οι ανατιμήσεις να οδηγήσουν μεγάλες εξαγωγικές χώρες σε περιορισμούς ή απαγορεύσεις εξαγωγών. Μια τέτοια αντίδραση θα περιόριζε ακόμη περισσότερο τη διεθνή προσφορά, επιβαρύνοντας τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές και αυξάνοντας τον κίνδυνο κοινωνικών αναταραχών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Έρχεται νέα κρίση χρέους στην Ευρωζώνη με επίκεντρο τη Γαλλία;
• Από τον παιδικό «κουμπαρά», στα φιλοδωρήματα – Οι 2+1 αλλαγές για την τσέπη των νοικοκυριών
• Μητσοτάκης: Η Ελλάδα μπαίνει στην «πρώτη γραμμή» της AI με τον «Δαίδαλο»